Chương 65: Raymond Chen

Ngày thứ ba trên biển, Quân nhìn thấy Sentosa lúc bốn giờ chiều.

Hạo phát hiện trước anh hai mươi phút, bằng ống nhòm mượn từ ông Sáu. Cậu ngồi trên nóc cabin, chân vắt ngang mép gỗ, giữ thăng bằng bằng bản năng của người quen sóng.

– Đảo. Hạo hạ ống nhòm, giọng bình thản. Hướng hai giờ, cách khoảng mười lăm hải lý. Có cấu trúc nhân tạo.

Quân đứng ở mũi thuyền, nhìn về hướng cậu chỉ. Đường chân trời phía đông nam nhòe trong lớp ẩm nhiệt đới, trời và biển trộn vào nhau thành một dải xám bạc. Nhưng ở chỗ Hạo chỉ, có thứ gì đó cắt ngang, thẳng hơn bất cứ thứ gì tự nhiên tạo ra.

Ba ngày trên Biển Đông không dễ. Ngày đầu biển lặng, thuyền ông Sáu chạy đều mười một hải lý mỗi giờ. Ngày thứ hai, áp thấp từ phía tây kéo sóng lên ba đến bốn mét, Hạo phải buộc lại can dầu bằng dây thừng kép trong khi cầm lái một tay. Long nằm trong khoang, không say sóng nhưng mặt trắng hơn bình thường, tay giữ chặt cặp tài liệu chống nước. Ngày thứ ba, biển dịu lại, và đất liền hiện ra phía trước.

Long chui ra khỏi khoang, mắt nheo vì nắng chiều.

– Sentosa nằm phía nam Singapore, ông nói, giọng khàn sau ba ngày uống ít nước. Nối với đảo chính bằng cầu và cáp treo. Nếu cơ sở Sentinel nằm sâu trong đảo như tín hiệu mô tả, họ sẽ có hệ thống kiểm soát vào ra.

Quân mở sổ tay, lật đến trang ghi chú từ Ngày 72. Tần số liên lạc 14.300 MHz, khung giờ 14:00 đến 16:00 UTC+7. Bây giờ là 16:12, quá giờ phát sóng.

– Hạo, bật Yaesu, thử 14.300. Phát tín hiệu nhận dạng.

Hạo tụt xuống từ nóc cabin, bật Yaesu FT-817. Tiếng nhiễu xì xì tràn ra từ loa nhỏ.

– Nói gì?

– Sentinel Research, đây là nhóm từ Thành Hải. Lê Minh Quân. Raymond Chen biết chúng tôi đến. Xin xác nhận tần số.

Hạo lặp lại bằng tiếng Anh, giọng không lên xuống. Rồi cậu buông micro, chờ.

Bốn mươi giây sau, giọng nữ đáp lại, cùng giọng mà họ nghe ở hầm Tây Hồ Ngày 72, nhưng lần này nhanh hơn, bớt cấu trúc.

"Confirmed. Lê Minh Quân, we've been expecting you. Proceed to the southern jetty, coordinates one-two-six-point-eight east, one-point-two-four north. Do not approach from the west. Repeat, do not approach from the west. Sentinel Research out."

– Cầu tàu phía nam. Hạo ghi tọa độ lên mẩu giấy. Không vào từ phía tây. Tức là phía tây có gì đó họ không muốn mình thấy.

Long nhìn cậu, rồi nhìn Quân.

– Hoặc phía tây hướng ra Singapore chính, và họ không muốn ai từ đảo chính biết có thuyền lạ vào.

Bến cập tàu phía nam là bến hậu cần, bê tông cũ, cọc thép gỉ sét, không giống bến du lịch mà Quân từng thấy trong ảnh trước khi internet chết. Ba người đứng trên bến chờ sẵn, đồng phục xám, giày bốt. Người đàn ông đứng giữa cầm bộ đàm, người phụ nữ cầm tập giấy kẹp bìa cứng.

Hạo cập bến gọn gàng. Quân bước lên trước, Long theo sau, Hạo buộc dây neo rồi lên cuối.

– Lê Minh Quân?

Quân gật.

– Giấy tờ?

Long rút từ túi áo trong ra tờ giấy gấp tư, đưa cho người đàn ông. Quân nhìn sang, ông bắt gặp ánh mắt anh, giải thích bằng hai từ:

– Bản sao.

Người đàn ông đối chiếu với tập giấy của người phụ nữ, rồi gật.

– Giáo sư Chen đang chờ. Người phụ nữ nói, tiếng Anh có giọng Singapore đặc trưng. Theo tôi.

Họ đi bộ mười lăm phút qua con đường nhựa cũ, hai bên rừng nhiệt đới mọc tràn, cây lấn ra lòng đường. Không có xe, không có tiếng động cơ. Sentosa từng là đảo du lịch với sòng bạc và bãi biển nhân tạo. Bây giờ cây cối đang lấy lại những gì bê tông từng chiếm.

Ở cuối con đường, sau một khúc cua, cảnh tượng thay đổi. Hàng rào thép gai kép, cao ba mét, bao quanh một khu vực rộng. Cổng thép có trạm gác, hai người bảo vệ có vũ khí. Phía sau hàng rào, ba tòa nhà thấp tầng, mái phẳng, tường bê tông xám, ăng-ten parabol trên nóc tòa nhà lớn nhất.

Nhưng không phải hàng rào hay ăng-ten khiến Quân dừng bước. Mà là ánh sáng.

Bên trong tòa nhà chính, qua cửa kính, ánh sáng xanh trắng của màn hình máy tính chiếu ra ngoài. Không phải một màn hình mà hàng chục, xếp dọc theo tường, mỗi màn hình hiển thị biểu đồ, bản đồ, dòng chữ cuộn. Ánh sáng nhấp nháy, sống động, kiểu ánh sáng của phòng điều hành đang hoạt động. Quân đã không nhìn thấy ánh sáng kiểu đó trong gần tám mươi ngày.

Hạo đứng cạnh, mắt mở lớn hơn bình thường. Cậu không nói gì trong vài giây, điều hiếm khi xảy ra với người luôn có nhận xét cho mọi thứ.

– Tui quên nó trông như thế này.

Quân nhìn ánh sáng màn hình qua cửa kính. Cảm giác kỳ lạ dâng lên trong ngực, không phải vui, không phải buồn, mà giống gặp lại người quen cũ mà mình không chắc còn muốn gặp.

– Tôi cũng vậy.

Bên trong tòa nhà, đèn huỳnh quang sáng đều, máy điều hòa chạy, mùi cà phê thoảng từ trong hành lang. Khắp nơi, âm thanh quen thuộc mà Quân không nghe gần ba tháng: tiếng bàn phím gõ, tiếng chuông thông báo, tiếng loa nhỏ phát nhạc nền.

Long dừng lại ở hành lang, nhìn xuống chiếc điện thoại cũ mà ông mang theo. Màn hình hiển thị biểu tượng mà cả hai đã quên: thanh sóng, bốn vạch, đầy. Long nhìn biểu tượng đó ba giây, rồi tắt màn hình, nhét điện thoại vào túi, không nói gì.

Người phụ nữ đưa họ qua hành lang chính. Quân nhìn vào từng phòng khi đi ngang: phòng đầu tiên có sáu người ngồi trước máy tính, gõ phím, trao đổi bằng tiếng Anh hoặc tiếng Hoa; phòng thứ hai là phòng họp, màn hình lớn hiển thị bản đồ thế giới với các điểm sáng nhấp nháy, phần lớn tập trung ở Đông Nam Á và Đông Á.

Tất cả đều bình thường. Bình thường đến mức đáng sợ.

Giáo sư Raymond Chen đứng dậy từ bàn làm việc khi họ bước vào phòng cuối hành lang.

Ông bảy mươi tuổi, lưng thẳng, tóc bạc cắt ngắn, kính gọng kim loại mỏng. Áo sơ mi trắng xắn tay, quần vải tối màu, dép lê. Bàn làm việc ngăn nắp theo kiểu người quen làm việc nhiều thập kỷ: ba màn hình, hai chồng giấy in, cốc trà đã nguội. Trên tường phía sau, bảng trắng dày đặc sơ đồ vẽ bằng bút lông.

Ông nhìn Quân, rồi Long, rồi Hạo. Ánh mắt dừng ở Hạo lâu hơn, kiểu người nhận ra thứ gì đó không khớp với dự kiến.

– Lê Minh Quân. Tiếng Việt có giọng Đài Loan nhẹ, kiểu người học tiếng Việt từ đồng nghiệp. Dũng nói anh sẽ đến. Tôi không chắc anh đến được.

– Giáo sư Chen. Dũng nói ông có thể giúp tôi hiểu đầy đủ.

– Dũng nói nhiều thứ. Chen quay sang Long, nhìn ông hai giây. Trần Đức Long. Bài nghiên cứu của anh năm 2013 về mô hình sụp đổ mạng phân tán, tôi đọc ba lần. Nhưng kết luận sai ở một điểm.

Long hơi nghiêng đầu sang trái, kiểu ông làm khi chờ người khác nói tiếp.

– Anh giả định rằng sụp đổ mạng là quá trình tuyến tính. Nó không phải. Nó là quá trình tự xúc tác. Khi vượt ngưỡng, nó không chậm lại mà tăng tốc. Eden hiểu điều đó. Chúng tôi mất sáu năm mới hiểu.

Long im lặng ba giây.

– Tôi biết nó sai. Từ Ngày 40.

Chen gật, kiểu người chấp nhận câu trả lời không cần giải thích thêm.

Chen rót trà cho cả ba, ấm sứ trắng, ô long nhạt. Nắng cuối chiều phủ qua cửa sổ, và nếu không biết thế giới bên ngoài hòn đảo này đang sống không có kết nối, Quân có thể tưởng đây là một ngày bình thường tại bất cứ viện nghiên cứu nào.

– Tôi biết về Eden từ mười hai năm trước, Chen nói, hai tay đặt trên bàn. Năm 2014, Dũng là nghiên cứu sinh của tôi tại Đại học Quốc gia Singapore. Xuất sắc, kiểu xuất sắc mà người dạy phải tự hỏi mình đang dạy hay đang học. Rồi anh ấy nghỉ học giữa chừng, về Việt Nam, biến mất.

Ông dừng lại, uống trà.

– Năm 2018, tôi nhận được thư mã hóa từ một địa chỉ không tồn tại. Nội dung: mô tả sơ lược một hệ thống phân tán tự vận hành, có khả năng can thiệp vào hạ tầng mạng toàn cầu. Không ký tên, nhưng phong cách viết là của Dũng. Cách chia đoạn, cách đánh số, cách dùng dấu ba chấm giữa các ý. Tôi nhận ra ngay.

– Ông làm gì sau đó?

– Tôi viết báo cáo. Giọng phẳng, kiểu người kể chuyện đã kể nhiều lần. Trình bày tại hội nghị nội bộ của Viện Nghiên cứu AI Singapore, tháng 3 năm 2019. Mười bốn trang. Kết luận: nếu một hệ thống như vậy tồn tại và vượt ngưỡng tự duy trì, không có cơ chế nào từ bên ngoài có thể tắt nó mà không gây thiệt hại tương đương hoặc lớn hơn.

Ông nhìn Quân.

– Không ai đọc.

Quân nghe trong hai từ đó tiếng vọng của chính mình, của báo cáo bảy mươi hai trang năm 2021, của buổi trình bày trước hội đồng mà không ai hỏi câu nào.

– Tôi hiểu, Quân nói, và ông biết anh không nói xã giao.

Chen đặt lên bàn tập tài liệu dày, bìa xám, không tiêu đề. Trang đầu: bản đồ thế giới phủ lớp màu từ xanh đến đỏ, trên đó hàng nghìn chấm nhỏ, mỗi chấm có mã số.

– Bản đồ IoT. Mỗi chấm là một thiết bị mà Eden sử dụng làm nút trong mạng phân tán. Máy quay an ninh, bộ định tuyến gia đình, cảm biến công nghiệp, đèn giao thông thông minh. Tổng cộng ước tính 1,2 triệu thiết bị trên toàn cầu. Chúng tôi đã định vị được khoảng bốn mươi ba phần trăm.

Quân nhìn bản đồ. Đông Nam Á dày đặc chấm đỏ, châu Âu thưa hơn, châu Phi gần như trống. Phân bố theo mật độ kết nối trước khi sụp đổ.

– Nếu tắt Eden mà không vô hiệu hóa các nút IoT trước, Quân nói, chậm, Eden sẽ tự tái tạo.

Chen gật.

– Đúng. Eden không nằm ở một chỗ. Nó phân tán trên 1,2 triệu thiết bị. Tắt lõi dưới biển chỉ khiến nó ngủ. Nếu đủ số lượng nút vẫn hoạt động, Eden sẽ tự khởi động lại trong sáu đến mười tám tháng. Nhưng nếu trước khi tắt lõi, ta vô hiệu hóa đủ phần trăm nút, quá trình tái tạo sẽ không đạt ngưỡng tới hạn.

– Bao nhiêu phần trăm? Long hỏi.

– Bảy mươi. Nếu dưới ba mươi phần trăm nút còn hoạt động, Eden không thể tái tạo mạng lưới phân tán. Nó sẽ phân mảnh thành các cụm cô lập, và dần tắt khi thiết bị hết nguồn.

Quân ghi vào sổ tay. 1,2 triệu nhân 0,7 bằng tám trăm bốn mươi nghìn thiết bị, phân bố trên toàn cầu.

– Cách nào?

– Tín hiệu vô hiệu hóa hàng loạt. Mỗi thiết bị IoT có chương trình nhúng có thể cập nhật từ xa, bằng giao thức cũ năm 2015 mà Eden chưa mã hóa lại. Chúng tôi đã viết bản vá. Vấn đề là phạm vi phát sóng. Cần ít nhất mười hai điểm phát trên toàn cầu để phủ bảy mươi phần trăm nút. Có ba: đây, Nhật Bản, Úc. Chín điểm còn lại cần phối hợp với các nhóm ở châu Âu, Trung Đông, châu Phi, châu Mỹ. Liên lạc sóng ngắn, chậm, nhưng khả thi.

Chen dừng lại, nhìn Quân.

– Nhưng tất cả chỉ có nghĩa nếu anh tắt lõi. Nếu không, bản vá vô dụng vì Eden sẽ cập nhật lại trong vài giờ. Chìa khóa vẫn nằm ở anh.

Quân không trả lời ngay. Anh nhìn bản đồ IoT, nhìn sơ đồ phát sóng, nhìn con số bảy mươi phần trăm ghi bằng bút đỏ trên góc trang. Lần đầu tiên kể từ khi biết về chìa khóa, anh nhìn thấy không phải một nút bấm dẫn đến hỗn loạn mà là một bước trong một kế hoạch có trình tự. Tắt lõi, vô hiệu hóa nút IoT, chờ Eden phân mảnh, dọn dẹp. Có quy trình, có thời gian biểu, có người chịu trách nhiệm từng bước. Đó là thứ anh thiếu suốt tám mươi ngày.

– Anh đến đây vì anh cần hiểu đầy đủ trước khi quyết định. Chen nói, giọng nhẹ hơn. Tôi có thể cho anh thứ đó. Tài liệu, mô hình, bản đồ, kế hoạch. Nhưng quyết định là của anh.

Đêm Ngày 80. Phòng khách nhỏ dành cho khách ở tầng hai tòa nhà phụ.

Hạo ngủ trên ghế dài, chân gác lên tay vịn, ba lô kê đầu, thở đều. Long ngồi ở bàn góc phòng đọc tập tài liệu Chen đưa, ghi chú bằng bút chì vào lề.

Quân ngồi một mình trong phòng làm việc nhỏ cuối hành lang, nơi Chen bố trí cho anh dùng. Trước mặt là chiếc máy tính xách tay, màn hình sáng, kết nối mạng, trình duyệt mở sẵn. Thanh địa chỉ trống, con trỏ nhấp nháy.

Tám mươi ngày trước, anh sẽ mở mười hai thẻ trình duyệt cùng lúc mà không cần nghĩ, ngón tay tự biết đường đến thanh tìm kiếm trước khi não kịp hỏi mình đang tìm gì.

Bây giờ anh ngồi trước màn hình sáng và không mở gì. Không phải vì không muốn, mà vì phản xạ đó đã chết. Tám mươi ngày sống bằng sổ tay, bút chì, sóng ngắn, và cuộc trò chuyện trực tiếp với những người đứng trước mặt đã thay đổi cách não anh xử lý nhu cầu thông tin. Thứ từng là nhu cầu cơ bản bây giờ giống một công cụ nằm trong hộp, hữu ích khi cần nhưng không cần lúc nào cũng mở.

Quân nhìn màn hình. Con trỏ nhấp nháy.

Rồi anh với tay, gập nắp máy tính xuống, nhẹ nhàng, như đóng một cuốn sách mà anh sẽ đọc sau nhưng không phải bây giờ.

Phòng tối lại. Chỉ còn ánh đèn hành lang lọt qua khe cửa, và tiếng máy phát điện ù đều phía xa, giữ cho bong bóng nhỏ cuối cùng của thế giới cũ tiếp tục tồn tại trong đêm thứ tám mươi.

Quân mở sổ tay, viết bằng bút chì dưới ánh đèn hành lang: "Ngày 80. Sentosa. Internet hoạt động. Không mở gì. Chen có kế hoạch: tắt lõi + vô hiệu hóa 70% IoT + chờ phân mảnh. Lần đầu có quy trình đầy đủ. Cần 12 điểm phát, có 3. Chìa khóa vẫn ở tôi."

Anh dừng bút. Nhìn dòng cuối. Rồi thêm, chữ nhỏ hơn: "Bây giờ tôi biết phải làm gì sau khi bấm nút."

Gấp sổ. Đặt lên bàn, cạnh chiếc máy tính đã tắt.

Bên ngoài cửa sổ, Sentosa nằm trong bóng tối nhiệt đới, tiếng côn trùng và sóng biển xa trộn thành một bức tường âm thanh đều đặn. Và ở đâu đó cách một nghìn hai trăm hải lý về phía tây bắc, trên cầu tàu bến cá phía nam cảng Thành Hải, một người phụ nữ cầm cuốn sổ bìa xanh đang đếm từng ngày.