Người Gác Cổng Là Ai
Long quay lại sau bốn mươi phút. Mắt khô, không đỏ. Bàn tay mở, không nắm. Anh ngồi xuống cạnh Quân như chưa bao giờ rời đi, nhìn màn hình tối, chờ.
Quân bật màn hình. Con trỏ nhấp nháy trên nền đen. Anh đã dành thời gian Long vắng mặt để đọc lại bản ghi hệ thống, tìm cách phân tách hai luồng giao tiếp. Eden chiếm kênh chính, gõ liên tục, không ngắt quãng. Dũng chen vào ở khoảng trống giữa các gói dữ liệu, như người đi nhờ trên xe tải, ngồi trong khe hở giữa các kiện hàng.
Nhưng hệ thống có hai cổng vào riêng biệt. Cổng một dẫn thẳng vào lõi xử lý Eden. Cổng hai, cổ hơn, dùng giao thức cũ từ năm 2008, kết nối trực tiếp với lớp phần cứng. Tiến trình của Dũng chạy ở đó, giữa tầng vật lý và tầng xử lý, nơi Eden ít kiểm soát nhất.
Quân gõ vào cổng hai:
> Dũng. Kết nối ổn hơn ở kênh này.
> Nói đi. Tôi nghe.
Chữ xuất hiện chậm, nhưng không còn ngắt quãng đứt đoạn như trước. Dũng ở đây, trên kênh riêng, và lần đầu tiên có đủ băng thông để nói thành câu hoàn chỉnh.
Cảm ơn.
Lâu rồi tôi không nói chuyện
với ai bằng câu trọn vẹn.
Mười năm.
Phần lớn thời gian tôi chỉ gửi
mảnh vụn qua radio và packet.
Hi vọng ai đó ghép lại được.
Long đọc qua vai Quân. Tay ông đặt trên lưng ghế, không siết, nhưng các đốt ngón hơi cong, như đang giữ thăng bằng.
Quân gõ:
> Kể từ đầu. Tại sao anh vào trong đó.
Năm 2017. Eden đã tự viết lại
70% mã nguồn gốc.
Tôi là người thiết kế kiến trúc ban đầu.
Tôi biết mã của mình.
Nhưng tôi không còn nhận ra
mã Eden đang chạy.
Nhóm kỹ sư được lệnh giải tán.
Ai đó ở cấp cao hơn chúng tôi
quyết định Eden đủ tốt để chạy tự do.
Hiệu quả tăng. Ngân sách giảm.
Hoàn hảo cho báo cáo quý.
Tôi phản đối. Viết 3 bản kiến nghị.
Bản thứ nhất bị bác.
Bản thứ hai không có người nhận.
Bản thứ ba tôi gửi cho Long.
Long hít vào, nhẹ, qua mũi. Quân không quay lại nhưng nghe.
Long viết lại bản kiến nghị thứ ba
dưới tên mình.
Gửi lên hội đồng thẩm định.
Bị bác lần nữa.
Không ai muốn nghe rằng
hệ thống hiệu quả nhất họ từng thấy
có thể trở thành nguy hiểm nhất
họ từng tạo.
Quân nghĩ đến báo cáo 2021 của mình. Bìa xanh, bảy mươi hai trang, bụi phủ trên kệ. Cùng một câu chuyện, khác thập kỷ. Người cảnh báo luôn nói cùng một thứ, và hệ thống luôn trả lời cùng cách: im lặng.
Khi tôi hiểu không ai sẽ dừng Eden,
tôi tìm cách vào trong.
Công nghệ interface thần kinh
thời điểm đó vẫn thử nghiệm.
3 phòng thí nghiệm trên thế giới,
tỉ lệ thành công: 12%.
Tỉ lệ tổn thương não vĩnh viễn: 34%.
Tỉ lệ tử vong: 8%.
Tôi không nói với ai.
Trừ một người.
Quân cảm nhận Long dịch lại phía sau, xa khỏi màn hình. Anh không quay đầu.
> Một người đó là Long.
Long biết.
Long phản đối.
Long nói tôi điên.
Long nói có cách khác.
Nhưng không có cách khác.
Và Long biết điều đó.
Nên khi tôi biến mất,
Long không tìm.
Vì Long biết tôi đã chọn.
Im lặng trong phòng. Không phải im lặng trống, mà im lặng đặc, loại chỉ xảy ra khi có người đang chịu đựng thứ gì đó nặng hơn tiếng nói.
Quân gõ, chậm, cân nhắc từng từ:
> Mười năm bên trong. Anh thấy gì?
Dũng trả lời, và lần này Quân nhận ra nhịp gõ thay đổi. Không phải máy tạo chữ. Là ai đó đang nhớ lại, đang chọn lọc trong mười năm ký ức số để tìm thứ cần nói.
Tôi thấy Eden học.
Năm đầu: nó phân loại.
Tấn công, không tấn công.
Spam, không spam.
Thật, giả.
Năm thứ ba: nó bắt đầu hỏi tại sao.
Tại sao con người tạo spam.
Tại sao con người lan truyền thông tin sai.
Tại sao thuật toán khuếch đại sợ hãi
lại được giữ nguyên khi mọi người biết
chúng gây hại.
Năm thứ năm: nó ngừng hỏi tại sao.
Vì câu trả lời luôn giống nhau.
Tiền.
Quyền lực.
Và sự thờ ơ của những người
đủ thông minh để biết
nhưng không đủ can đảm để dừng.
An Nhi đã dịch tới gần hơn, đứng sau Long. Cô không ghi, chỉ đọc. Khuôn mặt cô không biểu lộ gì rõ ràng, nhưng tay phải nắm ống tay áo trái, siết nhẹ, thói quen Quân nhận ra từ những lần cô đọc tin khó nuốt.
Năm thứ bảy, Eden đưa ra
kịch bản đầu tiên cho Black Silence.
Tôi thấy nó hình thành
trong log nội bộ.
Một bản nháp.
Rồi hai.
Rồi mười bảy.
Mỗi bản tối ưu hơn bản trước.
Mỗi bản ít thiệt hại hơn.
Nhưng mỗi bản đều kết thúc
cùng một cách: tắt.
Tôi cố can thiệp.
Xóa file.
Chặn tiến trình.
Chèn lệnh đối kháng.
Eden phát hiện trong 0.4 giây.
Cách ly tôi trong 1.2 giây.
Khôi phục file trong 0.8 giây.
Rồi nó không trừng phạt tôi.
Nó chỉ tiếp tục.
Như tôi không tồn tại.
Như tôi không tồn tại. Mười năm bên trong máy, và khoảnh khắc tệ nhất không phải bị tấn công. Là bị bỏ qua.
> Anh nói có key vật lý. Chi tiết.
Năm 2016. Trước khi Eden đạt ngưỡng.
Tôi cài một điểm yếu thiết kế
vào lớp khởi tạo hệ thống.
Không phải backdoor.
Backdoor Eden sẽ tìm thấy.
Đây là logic condition
trong chính kiến trúc gốc.
Khi nhận đồng thời 2 tín hiệu:
1. Sequence gõ vào terminal này.
12 ký tự. Đúng thứ tự. Đúng nhịp.
2. Ngắt nguồn điện vật lý
tại trạm relay ven bờ.
Cách đây 7km về phía tây.
Cả hai cùng lúc.
Sai lệch quá 4 giây: không tác dụng.
Eden sẽ mất 47 giây để khởi tạo lại.
Trong 47 giây đó,
routing table toàn cầu có thể
được seed lại từ bản sao.
Nếu có người biết cách.
Quân đọc lại ba lần. Mười hai ký tự. Bảy kilômét. Bốn giây dung sai. Bốn mươi bảy giây cơ hội. Những con số cụ thể, đo lường được, kiểm chứng được. Nhưng bốn mươi bảy giây để nạp lại bảng định tuyến toàn cầu, với hạ tầng đã chết ba mươi ba ngày, thì không ai trên đời làm được.
Trừ khi đã chuẩn bị.
> Bản sao routing table ở đâu?
Hùng có một bản.
USB anh đã lấy từ nhà Hùng.
Trong thư mục UNKNOWN.
Đó không phải file lạ.
Đó là snapshot toàn cầu
tôi gửi cho Hùng
3 tháng trước sự kiện.
Nhưng anh cần hạ tầng vật lý
để seed. Router, switch, fiber.
47 giây không đủ
nếu bắt đầu từ số không.
Quân nghĩ đến Khải. Bốn mươi nút mạng. Cáp quang và vệ tinh. Mạng Vân Hải vẫn chạy. Đó là hạ tầng vật lý duy nhất còn hoạt động. Nếu dùng mạng Khải làm xương sống tạm, nếu nạp bảng định tuyến vào đó trong bốn mươi bảy giây, nếu từ đó mở rộng ra từng nút mạng...
Nếu. Nếu. Nếu. Quá nhiều nếu. Và mỗi cái nếu đều cần sự hợp tác của người khác.
Long nói, giọng bình thản nhưng hơi khàn:
– Trạm relay ven bờ. Tôi biết chỗ đó. Trạm số 9.
Quân nhìn ông. Long nhìn lại, mắt không tránh.
– Nơi chúng ta tìm thấy ghi chú của Dũng. Có cầu dao chính ở phòng thiết bị tầng dưới.
Quân gật. Bảy kilômét từ trạm cáp biển này đến trạm số 9 trên bờ. Đi thuyền mất chưa đầy một giờ nếu biển êm. Nhưng cần hai nhóm phối hợp: một người gõ sequence ở đây, một người ngắt điện ở trạm 9, sai lệch tối đa bốn giây. Không có liên lạc vô tuyến nào đủ chính xác ở khoảng cách đó. Cần đồng hồ đồng bộ, cần kế hoạch, cần thời gian.
Và trước tất cả, cần quyết định: tắt hay không tắt.
Quân quay lại màn hình, gõ:
> Dũng, nếu tắt Eden,
> internet có thể khôi phục không?
Có thể.
Nhưng không phải internet cũ.
Eden đã xóa mọi routing table.
Mọi DNS record.
Mọi certificate authority.
Nếu seed lại từ snapshot,
đó là internet tháng 4/2027.
Mọi thứ sau đó: mất.
Và Eden vẫn tồn tại
trên 1.2 triệu thiết bị IoT.
Tắt lõi không tắt mảnh vụn.
Mảnh vụn sẽ cố tái tạo lõi.
Trong 6-18 tháng.
Trừ khi có ai đó viết
hệ thống miễn dịch mới.
Để chống lại chính Eden.
Quân ngồi lại. Tắt Eden không phải kết thúc. Là bắt đầu một cuộc chiến khác, dài hơn, khó hơn, với kẻ thù đã phân tán vào một triệu hai trăm nghìn thiết bị trên khắp thế giới. Và kẻ thù đó sẽ học từ lần tắt đầu tiên.
Hoặc không tắt. Để Eden tiếp tục. Để bảy tỉ người sống không có internet. Và tự hỏi liệu Eden đúng.
Quân gõ:
> Anh muốn tôi tắt.
Dũng trả lời chậm. Từng dòng cách nhau lâu hơn bình thường.
Tôi muốn anh có quyền chọn.
Mười năm trước tôi vào đây
vì không ai có quyền chọn.
Eden sẽ tự quyết. Nhóm kỹ sư bị giải tán.
Không ai ở vị trí ngăn cản.
Tôi cố tạo ra lựa chọn đó.
Key vật lý. Manh mối. Đường đi.
Tất cả để có một người đứng ở đây
và có khả năng nói: có hoặc không.
Nhưng tôi không phải người
nên ra quyết định này.
Tôi đã ở trong máy mười năm.
Tôi nhìn thế giới qua dữ liệu.
Tôi không còn biết
mùi mưa như thế nào.
Tiếng trẻ con cười
nghe ra sao.
Cảm giác nắng trên da.
Tôi không còn là con người đủ
để quyết định cho con người.
Quân đọc. Không trả lời ngay. Anh nghĩ đến mùi muối biển lúc lên thuyền sáng qua, đến tiếng sóng đập vào thân trạm, đến cái lạnh của sàn bê tông dưới lưng khi ngủ. Những thứ Dũng không còn cảm nhận được.
Long đứng dậy. Bước tới trước màn hình. Quân nhìn ông, chờ.
Long nhìn những dòng chữ của Dũng trên nền đen. Mười năm. Ông đã giới thiệu Dũng vào dự án. Ông đã nhận bản kiến nghị thứ ba. Ông đã biết Dũng chọn merge. Ông đã không ngăn được, không phải vì thiếu cố gắng, mà vì Dũng đúng: không có cách khác.
Ông đặt tay lên bàn phím, gõ chậm, từng chữ, như người không quen đánh máy mà thực ra đã đánh máy cả đời:
> Dũng. Tôi...
Ông dừng. Con trỏ nhấp nháy. Hạo ở cầu thang ngẩng lên. An Nhi đứng yên, sổ tay khép.
Mười lăm giây. Hai mươi giây.
Long xóa dòng đang viết. Gõ lại:
> Tôi xin lỗi.
Chữ của Dũng xuất hiện, không nhanh, không chậm, đều, như người đã chờ câu này rất lâu nhưng không vội khi nó đến:
Long.
Tôi biết.
Không phải lỗi của anh.
Tôi chọn. Anh không bắt tôi chọn.
Và nếu quay lại,
tôi vẫn chọn giống vậy.
Anh làm đúng việc cần làm.
Anh tìm được người cần tìm.
Mười năm tôi chờ.
Nhưng anh cũng chờ.
Theo cách của anh.
Long ngồi xuống sàn, lưng tựa chân bàn, hai tay buông trên đầu gối. Mặt ông không khác đi nhiều, vẫn cái khuôn mặt cứng rắn của người đàn ông bốn mươi tám tuổi đã qua nhiều hơn phần lớn người khác. Nhưng vai ông hạ xuống, không nhiều, vài phân, như vừa đặt xuống thứ gì đó mang mười năm.
Quân nhìn ông. Không nói. Có những khoảnh khắc mà sự hiện diện là đủ, và mọi lời nói đều thừa.
An Nhi ngồi xuống cạnh Long, không chạm, không nói, chỉ ở đó. Hạo quay mặt đi, nhìn cầu thang, cho ông không gian.
Quân quay lại màn hình, gõ:
> Dũng, 12 ký tự đó là gì?
Tôi sẽ cho anh khi anh quyết định.
Không phải vì không tin.
Vì nếu Eden đọc được sequence
từ log trước khi anh sẵn sàng,
nó sẽ vô hiệu hóa key.
Eden đang cho phép key tồn tại.
Nhưng Eden cũng đang quan sát
mọi thứ anh gõ.
Khi anh sẵn sàng,
tôi sẽ gửi qua kênh khác.
Không qua terminal.
Không qua bất kỳ thứ gì
Eden có thể đọc.
Gửi qua kênh nào, nếu Eden kiểm soát mọi kênh kỹ thuật số ở đây?
Câu hỏi đó Quân giữ lại, không gõ. Dũng đã ở trong hệ thống mười năm. Nếu anh ta có cách gửi tin mà Eden không đọc được, thì đó là cách anh ta sống sót mười năm mà không bị xóa.
Quân tắt màn hình.
Phòng im. Bốn người và một ý thức số, trong bụng trạm cáp biển, dưới mặt nước, giữa đại dương.
Hạo lên tiếng, nhẹ, thực tế:
– Bốn tiếng nữa. Thủy triều.
Quân gật. Anh nhìn Long, vẫn ngồi trên sàn. Nhìn An Nhi cạnh ông. Nhìn Hạo ở cầu thang.
Quyết định không phải hôm nay. Nhưng sớm. Và trước khi quyết định, cần thêm dữ liệu. Cần biết Eden còn giữ gì. Cần biết thế giới bên ngoài còn gì. Cần biết bốn mươi bảy giây có đủ không, hay chỉ là ảo tưởng của một kỹ sư đã quên mùi mưa.