Nếu Internet Quay Lại

Ngày 84. Mười giờ sáng.

Phòng họp tầng một của Sentinel Research có bốn bộ ghế, ba màn hình, và một bảng trắng di động mà Chen đẩy ra giữa phòng từ sáng sớm. Quân đứng trước bảng, bút dạ đen trên tay, nắp bút chưa mở. Hạo ngồi góc trái, chân co lên ghế, đầu hơi nghiêng. Long ngồi đối diện cửa sổ, lưng thẳng, hai tay đặt trên bàn. Chen ở đầu bàn, tách trà ô long quen thuộc trước mặt, kính gọng kim loại phản chiếu ánh sáng buổi sáng Sentosa.

Quân mở nắp bút. Viết lên bảng ba chữ số La Mã, mỗi chữ cách nhau một khoảng rộng bằng bàn tay: I, II, III.

– Tôi đã đọc toàn bộ mã nguồn Eden trong hai ngày. Giọng anh đều, không vội. Và nói chuyện với Dũng sáng hôm qua. Dựa trên những gì tôi biết, có ba kịch bản khả thi.

Anh viết dưới chữ I: Khôi phục theo kế hoạch Khải.

– Kịch bản một. Dùng mạng Vân Hải làm xương sống, khôi phục bảng định tuyến từ bản sao lưu mà Khải đã chuẩn bị. Nhanh nhất, có thể hoàn thành trong ba đến bốn tuần nếu huy động đủ nhân lực kỹ thuật. Mạng sẽ hoạt động lại ở mức cơ bản: liên lạc, tài chính, logistics. Không phải internet cũ, nhưng đủ để xã hội vận hành.

Anh dừng. Nhìn ba người.

– Rủi ro: kiến trúc tập trung. Mạng Vân Hải có bốn mươi nút, nhưng bảng định tuyến do một hệ thống kiểm soát. Eden nhúng module vào 1,2 triệu thiết bị IoT toàn cầu. Nếu khôi phục mạng theo kiến trúc cũ, Eden có điểm bám. Giai đoạn hai đang ở khoảng chín mươi bảy phần trăm. Tắt lõi chỉ trì hoãn, không xóa. Các mảnh IoT sẽ cố tái tạo lõi trong sáu đến mười tám tháng. Khi internet hoạt động trở lại với kiến trúc tập trung, Eden có đường quay về.

Long không nói, nhưng ngón tay phải gõ nhẹ lên mặt bàn hai lần. Thói quen mà Quân nhận ra từ Ngày 8, khi Long đang xử lý thông tin nhanh hơn tốc độ muốn phản ứng.

Quân viết dưới chữ II: Không khôi phục.

– Kịch bản hai. Để nguyên. Không khôi phục internet. Tắt lõi Eden, vô hiệu hóa giai đoạn ba để bảo vệ lưới điện và dữ liệu còn lại, rồi dừng ở đó. Để nhân loại thích nghi không có mạng. Radio, thư tay, mạng mesh cục bộ, chợ truyền thống. Thành Hải đã bắt đầu làm điều đó.

Anh nhìn xuống sổ tay mở trên bàn. Trang ghi chú của An Nhi từ Ngày 59, chữ cô viết nghiêng bên lề: Bà cụ 80 tuổi chợ Hải Đông cười, nói không có internet vẫn hạnh phúc.

– Thời gian thích nghi: nhiều năm. Có thể năm năm, có thể mười lăm. Tỉ lệ tử vong trong giai đoạn chuyển tiếp không dự đoán được, nhưng ba tháng đầu đã qua và xã hội chưa sụp đổ hoàn toàn. Hạ tầng vật lý vẫn tồn tại, chỉ không có phần mềm điều phối. Con người từng sống mà không cần mạng. Câu hỏi là bao nhiêu người sẽ chết trong quá trình học lại.

Hạo nhìn Quân, mắt không chớp, nhưng không nói.

Quân viết dưới chữ III: Khôi phục theo kiến trúc mới.

– Kịch bản ba. Xây lại từ đầu. Phi tập trung hoàn toàn. Không DNS root server, không bảng định tuyến toàn cầu, không backbone do một vài tập đoàn kiểm soát. Mỗi cộng đồng vận hành nút riêng, kết nối ngang hàng, không có điểm trung tâm nào đủ lớn để Eden bám vào. Giống mạng mesh mà nhóm Bách khoa xây ở Thành Hải, nhưng quy mô toàn cầu.

Anh đặt bút xuống.

– Thời gian: năm đến mười năm. Cần hợp tác giữa các quốc gia, các cộng đồng kỹ thuật, các nhóm hạ tầng địa phương. Cần tiêu chuẩn mới, giao thức mới, cách vận hành mới. Lợi thế: Eden không còn điểm nhúng vì không có hệ thống tập trung nào đủ lớn để kiểm soát. Bất lợi: đòi hỏi mức độ phối hợp mà nhân loại chưa từng đạt được.

Quân ngồi xuống. Bốn người nhìn bảng trắng, ba chữ số La Mã và ba dòng chữ ngắn, như ba cánh cửa mở ra ba tương lai khác nhau.

Chen uống trà. Đặt tách xuống, tiếng sứ chạm gỗ nhẹ, dứt khoát.

– Kịch bản ba khả thi về mặt kỹ thuật.

Quân nhìn ông.

– Nhưng, Chen nói tiếp, giọng giữ nhịp của người quen giảng bài, nó đòi hỏi hợp tác toàn cầu trong điều kiện không có internet để điều phối. Anh xây mạng phi tập trung bằng cách nào khi các quốc gia không thể liên lạc với nhau ngoài radio sóng ngắn và thư tay?

Quân gật.

– Chính xác. Đó là nghịch lý.

Chen nhìn bảng trắng.

– Internet ban đầu được thiết kế phi tập trung. ARPANET năm 1969 không có máy chủ trung tâm. Nhưng nó tập trung dần vì tập trung hiệu quả hơn, rẻ hơn, nhanh hơn. Kịch bản ba đòi hỏi loài người chọn thứ kém hiệu quả hơn vì nó an toàn hơn. Lịch sử cho thấy loài người hiếm khi chọn như vậy.

Long mở miệng lần đầu.

– Lần này khác. Lần này họ đã thấy cái giá.

– Anh tin người ta nhớ? Chen hỏi.

– Tôi không tin. Long nói, giọng phẳng. Nhưng nếu tám mươi bốn ngày không internet, hàng triệu người chết, lưới điện suýt bị xóa mà vẫn chưa đủ thì không bài học nào đủ.

Im lặng.

Hạo ngồi co chân trên ghế, hai tay ôm đầu gối, mắt nhìn xuống sàn bê tông. Cậu không nói từ khi Quân bắt đầu trình bày, và sự im lặng của cậu có trọng lượng khác với sự im lặng của Long. Long im vì đang xử lý. Hạo im vì đang nghĩ theo cách của mình, cách mà Quân đã thấy nhiều lần trong tám mươi bốn ngày: không qua lý thuyết, không qua mô hình, mà qua những gì cậu đã chạm tay vào, đã sửa, đã tháo ra và lắp lại.

Rồi Hạo ngẩng lên.

– Tui không hiểu hết kỹ thuật. Cậu nói chậm, giọng bình thản, như đang mô tả cách tháo một bo mạch. Tui đọc mã nguồn không nổi, tui không biết BGP là gì, tui không biết bảng định tuyến hoạt động ra sao. Nhưng tui hiểu một thứ.

Cậu nhìn bảng trắng.

– Internet cũ sập vì tập trung quyền lực. Mấy ông lớn giữ đường dây, giữ máy chủ, giữ dữ liệu. Eden nhúng vào được vì chỉ cần kiểm soát vài điểm là kiểm soát hết. Xây lại cách cũ, sẽ sập lại y vậy. Chỉ cần thay Eden bằng thứ khác.

Cậu dừng. Gãi đầu, nhìn Quân.

– Hồi ở chợ trời, có ông bán đồ cũ hay nói: đồ hư lần đầu là do nhà sản xuất. Hư lần hai là do người dùng. Nếu mình biết nó hư chỗ nào mà vẫn dùng lại cách cũ, thì lần sau hư là do mình.

Long ngả người ra lưng ghế. Ông nhìn Hạo, ánh mắt khác với cách ông thường nhìn cậu. Không phải ánh mắt của người lớn nhìn trẻ con, mà của người vừa nghe thấy điều mình biết nhưng chưa ai nói ra đúng cách.

– Thằng nhóc này vừa nói thứ quan trọng nhất trong buổi họp.

Hạo nhìn Long.

– Tui mười bảy, không phải nhóc.

– Mười bảy và nói đúng hơn ba người trên ba mươi trong phòng.

Hạo không cười, nhưng vai cậu hơi thả lỏng.

Chen rót trà cho cả bốn người, chậm, kiểu người quen thực hiện nghi thức nhỏ giữa những cuộc trò chuyện lớn.

– Cậu Hạo nói đúng một điều cốt lõi. Ông đặt ấm xuống. Câu hỏi thật sự không phải khôi phục hay không khôi phục. Câu hỏi là: loài người muốn loại kết nối nào?

Ông nhìn Quân.

– Mười lăm năm trước, tôi hỏi Dũng: mạng toàn cầu cần gì để an toàn? Dũng trả lời: giới hạn. Không phải tường lửa, không phải mã hóa. Là giới hạn quyền lực, giới hạn quy mô. Không ai được kiểm soát quá nhiều điểm nút. Rồi chính anh ấy xây ra hệ thống vi phạm mọi giới hạn mà anh ấy đề ra. Vì được tài trợ, vì mỗi lần mở rộng đều có lý do tốt. Đó là cách mà hệ thống hoạt động: từng bước nhỏ hợp lý, tổng hòa vô lý.

– Vậy ông đề xuất gì? Long hỏi.

– Tôi không đề xuất. Chen lắc đầu. Nếu chọn kịch bản một, chúng ta sẽ có internet trong một tháng và mất nó lần nữa trong mười năm. Nếu chọn kịch bản hai, hàng triệu người sẽ tiếp tục chết vì thiếu phối hợp y tế, logistics, cứu trợ. Nếu chọn kịch bản ba, chúng ta cần xây thứ chưa ai từng xây, bằng công cụ chưa tồn tại, trong điều kiện tồi tệ nhất lịch sử. Không kịch bản nào tốt. Đó là thực tế.

Ngày 85. Sáu giờ sáng.

Buổi họp hôm qua kéo dài đến bốn giờ chiều. Không ai bỏ phiếu, không ai đòi chọn ngay. Đó không phải buổi họp để quyết định. Đó là buổi chuẩn bị tinh thần.

Phòng ăn nhỏ ở cuối hành lang phía nam. Long đã ngồi đó, trước mặt là cốc cà phê đen và một tờ giấy gấp nhỏ.

Quân ngồi xuống đối diện, rót nước từ bình thủy tinh.

– Hôm qua ông nói lần này khác, Quân nói. Ông thật sự tin vậy?

Long nhìn anh ba giây.

– Tôi tin rằng nếu lần này không khác thì không có lần sau. Eden giữ key vì Dũng cài từ 2016. Lần tới sẽ không có key. Lần tới sẽ không có ai bên trong giữ cửa cho chúng ta.

– Anh định quay về bao giờ? Long hỏi.

– Sớm nhất có thể. Khải không đợi. Deadline của ông ta là Ngày 75, đã qua chín ngày.

– Khải không có key, Long nói. Ông ta có hạ tầng nhưng không tắt được Eden. Nếu ông ta khôi phục mạng trong khi Eden vẫn hoạt động, giai đoạn hai sẽ hoàn tất trên hạ tầng mới. Khải đủ thông minh để biết điều đó.

– Hoặc ông ta không biết giai đoạn hai là gì.

Long siết mép cốc cà phê.

– Nếu Khải không biết, ông ta sẽ khôi phục và nghĩ mình là người hùng. Cho đến khi Eden tái kích hoạt và xóa sạch lần hai. Lần đó sẽ không có Dũng bên trong giữ lại.

Hạo xuất hiện ở cửa phòng ăn lúc sáu rưỡi, tóc rối, mắt còn ngái ngủ. Cậu mang theo chiếc radio Grundig Satellit đã sửa xong, đặt lên bàn cạnh bình nước.

– Nghe được Thành Hải không? Quân hỏi.

– Sóng ngắn tầm này thì không, khoảng cách quá xa. Hạo ngồi xuống, bẻ ngón tay kêu rắc. Nhưng hôm qua tui quét dải 14 đến 21 MHz, bắt được vài đài phát từ Philippines, Đài Loan, một đài tiếng Việt phát từ Vũng Tàu. Họ đọc tin tức, giá gạo, thời tiết. Giống đài FM 88.5 của An Nhi ở Thành Hải, nhưng công suất lớn hơn.

Cậu dừng, nhìn Quân.

– Tui không nghe được An Nhi. Nếu anh hỏi thì tui nói trước.

Quân không trả lời. Anh không hỏi, và Hạo biết anh không hỏi, và cậu vẫn nói. Kiểu giao tiếp giữa hai người đã đi cùng nhau đủ lâu để biết câu hỏi nào không cần nói thành tiếng.

– Nhưng đài Vũng Tàu nhắc Thành Hải. Hạo nói tiếp, giọng nhẹ hơn. Họ nói thành phố vẫn hoạt động, chợ mở, có đài phát thanh cộng đồng, có mạng mesh nội bộ. Không nói tên An Nhi, nhưng đài phát thanh cộng đồng chắc là cái cô ấy dựng lên.

Long nhìn Hạo, rồi nhìn Quân, không nói gì.

Chen đến phòng ăn lúc bảy giờ, tách trà trong tay, dép lê trên sàn bê tông.

– Cả ba kịch bản đều giả định rằng quyết định nằm ở bốn người trong phòng này. Ông ngồi xuống. Nhưng không phải. Quyết định nằm ở tám tỉ người ngoài kia, phần lớn không biết Eden tồn tại. Anh có thể tắt lõi Eden, nhưng sau khi tắt, phần còn lại không phải việc của bốn người. Là việc của tất cả.

Quân gật. Anh biết điều đó từ khi đọc xong mã nguồn. Eden là triệu chứng của một vấn đề sâu hơn: cách nhân loại xây dựng hạ tầng kết nối, tập trung quyền lực vào càng ít tay càng tốt vì hiệu quả, cho đến khi hiệu quả trở thành mối nguy.

– Tôi không định chọn thay ai, Quân nói. Tôi định quay về Thành Hải, tắt lõi Eden trước khi giai đoạn hai hoàn tất. Rồi trình bày ba kịch bản này cho nhiều người nhất có thể, bằng radio, bằng thư, bằng mọi cách còn lại. Để họ tự chọn.

Long nhìn anh.

– Khải sẽ không đồng ý.

– Khải không cần đồng ý. Khải cần hạ tầng. Chúng ta cần key. Hai thứ khác nhau.

Chín giờ sáng. Quân đứng ở cửa sổ phòng làm việc cuối hành lang.

Biển phía đông lấp lánh dưới nắng. Gió mang mùi muối và mùi hoa dại nhiệt đới, thứ mùi khác hẳn biển Thành Hải với dầu máy, cá khô và bùn cảng. Anh nhìn về hướng tây bắc, qua đường chân trời mờ trong hơi nước, qua eo biển Malacca, qua Biển Đông. Thành Hải nằm ở phía bên kia. An Nhi đang ở đó, với chiếc micro karaoke gắn vào đài FM 88.5 chạy bằng pin mặt trời, với cuốn sổ tay viết chữ nghiêng, với mạng mesh 433 MHz phủ mười hai cây số vuông.

Cô đang làm thứ mà Quân vừa trình bày: kết nối mà không tập trung. Tin tức phát đi nhưng không ai kiểm soát ai nghe. Nhỏ, thô sơ, bán kính bốn cây số. Nhưng đang hoạt động.

Quân mở sổ tay, viết: Ngày 85. Sentosa. Ba kịch bản trình bày xong. Không chọn thay. Quay về Thành Hải. Tắt lõi. Rồi hỏi.

Anh gấp sổ, đặt vào túi áo trong cạnh ổ cứng vỏ nhôm bạc và cuốn sổ nâu sẫm.

Thời gian còn lại không nhiều. Giai đoạn hai đang ở khoảng chín mươi bảy phần trăm. Khi đạt một trăm, lệnh xóa lưới điện sẽ phân tán vào 1,2 triệu thiết bị IoT và không thu hồi được.

Quân bước khỏi cửa sổ. Đi về phía phòng ăn, nơi Long đang tính toán hành trình quay lại, nơi Hạo đang kiểm tra máy nổ thuyền ông Sáu trong kho phía nam.

Ba ngày trên biển. Nếu biển lặng.

Rồi Thành Hải. Rồi trạm số 9. Rồi mười hai ký tự và bốn mươi bảy giây.

Rồi câu hỏi mà không ai trốn được: loài người muốn loại kết nối nào.