Thành Phố Đứng Im

Quân ra khỏi chung cư lúc 06:32.

Anh mặc áo khoác mỏng dù trời không lạnh, vì túi áo vừa vặn cuốn sổ tay và cây bút bi. Ba trăm nghìn đồng tiền mặt trong ví, tờ lớn nhất là năm mươi nghìn. Điện thoại để nhà, vì điện thoại bây giờ chỉ là một cục nhựa và kính biết hiện giờ.

Sảnh tầng trệt chung cư Phú Minh vắng hơn bình thường vào buổi sáng. Bảo vệ ngồi ở bàn, không nhìn điện thoại như mọi ngày, mà nhìn ra đường với vẻ mặt của người đang chờ ai giải thích một điều gì đó. Anh ta gật đầu khi Quân đi qua, nhưng không hỏi gì.

Ngoài đường, đại lộ Nguyễn Huệ đã bắt đầu kẹt.

Không phải kẹt xe giờ cao điểm thông thường, cái loại kẹt có trật tự ngầm, có nhịp dừng và đi theo đèn tín hiệu. Đây là loại kẹt khác. Đèn giao thông ở ngã tư Nguyễn Huệ giao Trần Hưng Đạo tắt ngóm, cả bốn hướng đều tối. Hệ thống đèn giao thông thông minh Thành Hải, lắp đặt ba năm trước với chi phí hai trăm tỷ, kết nối qua mạng 4G để điều phối theo mật độ xe thời gian thực. Không có 4G, không có điều phối. Đèn chết.

Tại ngã tư, xe máy và ô tô chen nhau từ bốn hướng, mỗi bên đều cho rằng mình có quyền đi trước. Một chiếc xe buýt mắc kẹt chéo giữa giao lộ, tài xế mở cửa nhưng không xuống, tay vẫn đặt trên vô lăng như thể chờ đèn bật lại bất cứ lúc nào. Tiếng còi inh ỏi, nhưng không ai nhúc nhích.

Quân đứng trên vỉa hè quan sát ba mươi giây trước khi rẽ vào con hẻm cạnh đó, tránh ngã tư. Anh không có lý do phải xếp hàng giữa đám đông. Anh có lý do khác để ra đường.

Phố nhỏ phía sau đại lộ yên hơn. Quán cà phê Hải Yến nằm ở đầu hẻm, loại quán vỉa hè có mái tôn thấp và bốn bộ bàn ghế nhựa. Chủ quán là Lan, phụ nữ ngoài năm mươi, tóc búi gọn, tạp dề xanh lá, luôn bật đài FM từ sáng sớm. Quân uống cà phê ở đây mỗi sáng, không phải vì ngon, mà vì gần và không cần nói chuyện.

Sáng nay Lan đứng sau quầy với vẻ mặt bình thản hơn hầu hết mọi người mà Quân gặp trên đường.

– Cà phê đen đá, bình thường, Quân nói, đặt tờ năm mươi nghìn lên quầy.

Lan lấy tiền, thối hai mươi nghìn, rót cà phê từ bình pha sẵn, không dùng máy. Chiếc radio cũ trên kệ đang phát bản tin sáng, giọng phát thanh viên đều đều, nội dung vẫn là nhạc xen lẫn tin thời tiết. Chưa có tin khẩn.

– Mạng mất từ khuya, Lan nói, không nhìn lên. Mấy đứa sinh viên tầng trên chạy xuống hỏi, tui nói chắc trưa có lại.

Quân không đáp. Ngồi vào bàn quen, góc trong cùng, lưng tựa tường.

Hai bàn khác có người. Bàn gần cửa là hai người đàn ông trung niên, áo sơ mi, có lẽ nhân viên văn phòng. Một người cầm điện thoại, vuốt màn hình rồi đặt xuống, vuốt rồi đặt, lặp đi lặp lại một hành vi vô nghĩa mà anh ta dường như không nhận ra. Người kia nói:

– Bão mạng chắc. Năm ngoái cũng bị một lần, mất mấy tiếng rồi có lại.

Bàn kia là một ông cụ gầy, uống trà, nghe đài. Ông không nói gì, nhưng thỉnh thoảng liếc về phía hai người đàn ông kia với kiểu nhìn của người biết một điều mà họ không biết. Hoặc của người đã sống đủ lâu để không lo lắng vì mạng.

Quân uống cà phê, quan sát. Không phải vì tò mò, mà vì thu thập dữ liệu. Hành vi con người trong giờ đầu tiên mất kết nối là một tập hợp phản ứng có thể phân loại. Nhóm một: phủ nhận, tin rằng sự cố tạm thời. Nhóm hai: thích nghi nhanh, tìm phương án thay thế. Nhóm ba: không nhận ra, vì cuộc sống của họ chưa bao giờ phụ thuộc mạng nhiều đến thế.

Ông cụ uống trà thuộc nhóm ba. Hai người đàn ông thuộc nhóm một. Lan, với chiếc radio và cà phê pha tay, nằm ở đâu đó giữa nhóm hai và nhóm ba.

Quân thuộc nhóm nào, anh không phân loại. Anh là người biết đây không phải sự cố tạm thời, nên không thuộc bất kỳ nhóm nào trong số đó.

Anh rời quán lúc 07:15. Đi bộ về hướng trung tâm quận.

Trên đường Lý Tự Trọng, một cây rút tiền tự động nằm trong hốc tường ngân hàng có hàng dài khoảng ba mươi người. Màn hình hiện dòng chữ "Không thể kết nối máy chủ trung tâm. Vui lòng thử lại sau." Một người phụ nữ ở đầu hàng đứng trước máy, bấm nút lặp đi lặp lại, và mỗi lần đều nhận cùng dòng chữ đó. Phía sau, vài người bắt đầu lẩm bẩm. Một thanh niên bỏ hàng, lắc đầu, đi sang cây rút tiền đối diện. Cũng cùng dòng chữ.

Quân không xếp hàng. Anh có tiền mặt, không nhiều, nhưng đủ cho vài ngày. Thói quen giữ tiền mặt dự phòng, di sản từ một người hiểu rằng mọi hệ thống điện tử đều có thể sập.

Anh tiếp tục đi, qua khu văn phòng quận Trung. Một tòa nhà công ty công nghệ có đèn sáng ở nhiều tầng dù chưa đến giờ làm. Qua cửa kính, Quân nhìn thấy nhân viên ngồi trước màn hình, không gõ, không nói chuyện. Một vài người đứng ở hành lang, cầm cốc nước, nhìn nhau. Biểu cảm trên mặt họ không phải hoảng loạn, mà là một thứ gần hơn với bối rối, kiểu người lần đầu tiên nhận ra rằng công cụ họ dùng mỗi ngày không phải của họ.

Đến quảng trường trung tâm, Quân dừng lại ở ghế đá dưới hàng cây bàng. Rút điện thoại bàn công cộng gần đó, bấm số Trần Minh.

Không phải điện thoại bàn công cộng. Đó là trạm liên lạc khẩn cấp của quận, loại máy cũ chạy trên đường dây đồng riêng, lắp đặt từ thời chưa có di động và không ai nghĩ đến việc tháo. Quân biết vị trí bốn trạm như vậy trong bán kính hai kilômét quanh nhà, vì anh là người đã đi khảo sát chúng hai năm trước, khi viết phần phụ lục cho bản báo cáo 2021 về cơ sở hạ tầng dự phòng.

Chuông đổ bảy lần. Trần Minh nhấc máy.

– Quân hả. Biết anh sẽ gọi.

– Cáp ngầm hướng Đông, Quân nói. Trạng thái thế nào?

Im lặng ngắn. Tiếng giấy xào xạc.

– Vật lý: nguyên vẹn. Thiết bị đo tại trạm đổ bộ Hải Vân cho thấy sợi quang còn xung, công suất quang ổn định. Nhưng không có tín hiệu đi qua. Không một gói tin nào.

– Giống hệ thống nội địa.

– Giống hệt. Tôi đã kiểm tra ba tuyến: APG, AAE-1, và SMW-5. Cả ba cùng trạng thái. Cáp sống, tín hiệu chết.

Quân nhắm mắt một giây. Xác nhận điều anh đã nghi ngờ từ đêm qua, nhưng nghe từ người khác vẫn khác. Cáp ngầm xuyên đại dương, hàng nghìn kilômét sợi quang nằm dưới đáy biển, kết nối các lục địa, nền tảng vật lý của internet toàn cầu. Còn nguyên. Nhưng tầng logic phía trên, lớp mà con người xây để biến sợi quang thành internet, đã biến mất.

Cơ thể còn. Ý thức mất.

– Minh, Quân nói. Có ai ở trạm đổ bộ kiểm tra nhật ký thời điểm mất tín hiệu không?

– Có. 03:17. Đúng giây. Tất cả các tuyến đều mất cùng lúc. Không có chuyển tiếp, không có suy giảm dần. Một giây có, một giây không.

– Cảm ơn.

Quân đặt máy. Đứng trước trạm liên lạc, nhìn quảng trường.

Lúc này đã gần chín giờ. Quảng trường đông hơn lúc anh đến. Không phải đông vì người đi làm, mà đông vì người không biết đi đâu. Nhân viên văn phòng đứng thành nhóm nhỏ, một số vẫn cầm cặp laptop. Sinh viên ngồi trên bậc thềm, nhìn điện thoại rồi nhìn trời, lặp lại. Người bán hàng rong đẩy xe bình thường, nhưng ít khách hơn, vì khách quen đặt qua ứng dụng, và ứng dụng đã chết.

Quân ngồi xuống ghế đá. Mở sổ tay. Viết.

08:50, Xác nhận: 3 tuyến cáp ngầm quốc tế (APG, AAE-1, SMW-5) vật lý nguyên vẹn. Không tín hiệu. Mất đồng thời lúc 03:17, đúng giây.

Anh lật lại trang trước, đọc lại bốn câu hỏi từ đêm qua. Thêm một dòng mới bên dưới:

Bổ sung câu 2: phạm vi = toàn cầu, bao gồm cả kết nối quốc tế qua cáp ngầm. Tầng vật lý toàn bộ còn nguyên. Chỉ tầng logic bị xóa.

Anh đóng sổ. Nhìn lên.

Phía đối diện quảng trường, trước cửa một ngân hàng lớn, đám đông bắt đầu lớn tiếng. Hàng người chờ rút tiền đã dài gấp đôi so với lúc anh đi qua. Một người đàn ông trung niên đang tranh cãi với bảo vệ, tay chỉ vào cửa kính đóng. Bảo vệ giơ hai tay, lắc đầu, nói gì đó mà Quân không nghe rõ từ khoảng cách này. Nhưng ngôn ngữ cơ thể thì rõ: ngân hàng không mở, không có cách nào mở, và bảo vệ không có quyền quyết định.

Quân quan sát thêm hai phút. Không có bạo lực, chưa. Nhưng giọng nói đang cao dần, và những người ở cuối hàng bắt đầu bước lên phía trước thay vì đứng yên tại chỗ. Cấu trúc hàng đợi đang phân rã.

Anh đứng dậy, rời quảng trường trước khi tình hình thay đổi.

Trên đường về, Quân đi qua siêu thị MiniMart ở góc đường Hai Bà Trưng. Cửa mở, nhưng quầy tính tiền có vấn đề. Máy quét mã vạch kết nối mạng nội bộ vẫn hoạt động, nhưng hệ thống thanh toán thẻ chết. Nhân viên thu ngân chỉ nhận tiền mặt. Một tấm biển viết tay dán trên kính: "Chỉ nhận tiền mặt. Xin lỗi vì bất tiện."

Bên trong, kệ mì gói và nước đóng chai đã vơi đáng kể. Không phải hết, nhưng ít hơn bình thường nhiều. Quân lấy hai gói mì, một chai nước lớn, một vỉ pin AA. Trả năm mươi nghìn tiền mặt.

Trên đường về chung cư, anh đếm: còn hai trăm hai mươi nghìn trong ví. Đủ mua thêm bốn, năm ngày thực phẩm cơ bản nếu giá không tăng. Nhưng giá sẽ tăng, anh biết. Trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, giá thực phẩm phản ứng trước, nhanh hơn tin tức, nhanh hơn chính sách.

Về đến sảnh chung cư Phú Minh lúc gần mười một giờ. Bảo vệ đã đổi ca, người mới ngồi cùng tư thế, cùng vẻ mặt chờ đợi. Thang máy hoạt động bình thường, điện vẫn ổn.

Quân vào nhà. Đặt đồ mua lên bếp. Kiểm kê nhanh: gạo đủ năm ngày, mì gói mười gói, nước lọc ba bình lớn, pin AA mười hai viên, pin sạc dự phòng cho laptop đã đầy, radio FM có pin riêng. Thực phẩm tươi trong tủ lạnh đủ hai ngày nếu điện không cắt.

Anh ngồi xuống bàn, mở sổ tay, viết thêm một mục mới.

Kiểm kê ngày 0, 11:00: Thực phẩm: 5–7 ngày Nước: 4 ngày (+ nước máy nếu hệ thống chưa sập) Tiền mặt: 220.000đ Năng lượng: điện lưới ổn, pin dự phòng laptop 100%, radio có pin Liên lạc: landline, radio FM

Anh nhìn danh sách. Đây là danh sách của một người đã nghĩ đến chuyện này từ lâu. Không phải chuyện internet biến mất cụ thể, mà chuyện hạ tầng số sụp đổ nói chung. Anh đã mua radio cũ, đã giữ tiền mặt, đã lưu tài liệu ngoại tuyến, đã ghi nhớ vị trí các trạm liên lạc khẩn cấp. Những thói quen mà đồng nghiệp gọi là "hoang tưởng" và bạn bè gọi là "kỳ quặc."

Bây giờ chúng là lợi thế duy nhất anh có.

Anh lật sang trang mới. Viết chậm, mỗi chữ cân nhắc.

Hệ thống vật lý: còn nguyên. Cáp, router, trạm phát, tất cả hoạt động. Hệ thống logic: bị xóa hoàn toàn. Bảng định tuyến, DNS, giao thức kết nối, biến mất. Phạm vi: toàn cầu. Không ngoại lệ. Dấu vết: không.

Anh nhìn bốn dòng. Dưới cùng, thêm một câu:

Ai, hoặc thứ gì, có khả năng làm điều này?

Gạch chân. Đóng sổ.

Bên ngoài cửa sổ, Thành Hải đang trải qua buổi trưa đầu tiên không có internet. Tiếng còi xe vẫn vọng lên từ đại lộ, nhưng thưa hơn, như thể thành phố đang dần hiểu rằng bấm còi không giải quyết được điều gì khi không có đèn tín hiệu nào hoạt động. Ánh nắng giữa ngày rọi thẳng xuống mặt đường, phản chiếu lên kính các tòa cao ốc, tạo thành những vệt sáng chói trên trần căn hộ Quân.

Anh ngồi yên, lưng tựa ghế, nhìn những vệt sáng di chuyển chậm trên trần nhà. Trong sáu giờ kể từ khi ra đường, anh đã thu thập đủ dữ liệu để xác nhận ba điều. Một, phạm vi xóa bao gồm cả quốc tế. Hai, phản ứng xã hội đang ở pha đầu tiên, phủ nhận và chờ đợi. Ba, hệ thống kinh tế sẽ là thứ sập tiếp theo, trước cả lưới điện, vì tiền đã trở thành dữ liệu từ lâu trước khi điện trở thành dữ liệu.

Chiếc radio trên kệ bếp phát bản tin trưa. Lần đầu tiên, giọng phát thanh viên có một chút khác so với bản tin sáng. Nhanh hơn, và có một thông báo ngắn giữa hai bài hát: "Bộ Thông tin và Truyền thông đang phối hợp với các nhà mạng kiểm tra sự cố kết nối internet. Người dân được khuyến cáo giữ bình tĩnh."

Giữ bình tĩnh. Quân nhắm mắt. Đó là câu người ta nói khi chưa biết phải nói gì khác.