ATM Cuối Cùng

Radio bản tin sáu giờ sáng Ngày 5: ngân hàng nhà nước mở cửa phát tiền mặt tại các chi nhánh chính, giới hạn năm trăm nghìn đồng mỗi người mỗi ngày, mang theo giấy tờ tùy thân bản gốc.

Quân nghe xong tắt đài. Năm trăm nghìn. Giá gạo đã tăng gấp rưỡi, thịt gấp đôi. Năm trăm nghìn đủ cho hai ngày ăn uống cơ bản, nếu biết mua ở đâu.

Anh không đi xếp hàng. Không phải vì không cần tiền, anh còn ba trăm năm mươi nghìn trong phong bì và năm mươi lăm nghìn trong ví, đủ cho khoảng năm ngày nếu dè sẻn. Nhưng xếp hàng ở ngân hàng lúc này không chỉ là vấn đề thời gian. Anh biết điều gì sẽ xảy ra khi nguồn tiền mặt có hạn gặp nhu cầu vô hạn, và anh muốn tận mắt chứng kiến.

Anh đến khu tài chính trung tâm Thành Hải lúc chín giờ. Đường Nguyễn Huệ, trục chính của quận kinh doanh, bình thường là nơi xe hơi xếp dọc và nhân viên ngân hàng mặc vest đi lại. Sáng nay, đường kẹt cứng người đi bộ. Hai bên vỉa hè, hàng người kéo dài từ cửa chi nhánh ngân hàng ra đến tận ngã tư, vòng qua góc phố, mất hút sau lưng tòa nhà.

Quân đứng bên kia đường, tựa lưng vào gốc cây bằng lăng, quan sát.

Hàng người có trật tự, nhưng trật tự mong manh. Cảnh sát đứng ở cửa ngân hàng, ba người, tay không, chỉ có bộ đàm. Bên trong, nhân viên ngân hàng ngồi sau quầy, đếm tiền bằng tay, ghi sổ bằng bút. Tốc độ phục vụ: khoảng một người mỗi bốn phút. Ba quầy hoạt động, mười lăm người một giờ. Hàng người ngoài kia: ước chừng bốn trăm.

Quân làm phép tính trong đầu. Bốn trăm người, mười lăm người một giờ, hai mươi sáu giờ rưỡi. Ngân hàng mở từ tám đến bốn giờ chiều, tám giờ. Tối đa một trăm hai mươi người được phục vụ. Hai trăm tám mươi người còn lại sẽ về tay không.

Nếu ngân hàng còn đủ tiền.

Một người đàn ông cách Quân ba mét, đứng dưới bóng mái hiên cửa hàng đã đóng, cũng đang nhìn hàng người. Quân nhận ra dáng đứng trước khi nhận ra mặt: thẳng, tay đút túi áo khoác dù trời nóng, mắt di chuyển chậm, quét qua đám đông như máy quay an ninh.

Đức Long. Không quay lại, nhưng nói đủ nghe:

– Ngày 5. Tôi đã tính đúng.

Quân bước lại gần nửa bước, đứng cạnh nhưng không nhìn, cả hai cùng hướng mắt ra hàng người.

– Anh đã tính?

– Có những mô hình sụp đổ xã hội từng được nghiên cứu. Tôi là người nghiên cứu.

Long nói giọng bằng phẳng, kiểu người trình bày dữ liệu. Quân nghe và hiểu: Long không đoán. Long có mô hình, có tham số, có lịch trình. Câu hỏi là mô hình đó đến từ đâu.

– Thế ai là người tạo ra thứ cần nghiên cứu đó?

Long không trả lời ngay. Mắt anh dõi theo một phụ nữ trong hàng, tay bế đứa trẻ nhỏ, đứa trẻ khóc, phụ nữ đung đưa cơ thể nhưng mắt nhìn thẳng vào cửa ngân hàng, không nhìn con.

– Câu hỏi hay, Long nói. Nhưng chưa phải lúc.

Mười giờ hai mươi. Một nhân viên ngân hàng ra cửa, nói gì đó với cảnh sát. Cảnh sát quay lại phía hàng người, giơ tay:

– Bà con ơi, ngân hàng thông báo tiền mặt tại chi nhánh này còn đủ cho khoảng năm mươi người nữa. Xin mọi người từ vị trí năm mươi trở đi...

Câu chưa dứt. Đám đông không ồn lên. Thay vào đó, có một khoảng im lặng, ba bốn giây, dài đủ để Quân cảm nhận không khí đặc lại như trước cơn dông. Rồi tiếng xì xào, rồi tiếng người đàn ông ở giữa hàng quát lên: "Tôi xếp hàng từ năm giờ sáng!" Rồi tiếng phụ nữ: "Sao hết nhanh vậy? Hôm qua nói đủ cho tất cả!" Rồi nhiều tiếng hơn, chồng lên nhau, không còn nghe rõ từng câu.

Cảnh sát lùi một bước. Tay với bộ đàm, gọi, không có phản hồi. Bộ đàm dùng tần số nội bộ, vẫn hoạt động, nhưng trung tâm chỉ huy đang quá tải yêu cầu.

Đám đông phía sau hàng bắt đầu dồn về phía trước. Không phải xô đẩy có chủ ý, chỉ là lực đẩy của bốn trăm người cùng bước tới nửa bước. Nhưng nửa bước nhân bốn trăm, và hàng rào cảnh sát ba người không giữ nổi.

Cửa ngân hàng bị ép vào bên trong. Nhân viên bên trong đứng dậy, lùi về phía sau. Quầy giao dịch bằng kính cường lực, nhưng không ai đập kính, chưa phải lúc đó. Chỉ là người tràn vào bên trong, đứng kẹt cứng, đòi được phục vụ, đòi câu trả lời, đòi thứ mà ngân hàng không có đủ.

Quân đứng bên kia đường, nhìn. Long đứng cạnh, cũng nhìn.

– Không có cảnh sát chống bạo động, Quân nói.

– Không đủ người. Long đáp. Lực lượng công an phường chia cho bốn mươi hai điểm phát tiền mặt toàn thành phố, mỗi điểm hai đến ba người. Trung tâm giữ lại cho trụ sở và khu chính phủ.

Anh nói như đọc báo cáo nội bộ. Có thể đúng là báo cáo nội bộ.

Mười giờ bốn mươi lăm. Tiếng kính vỡ, nhưng không phải từ ngân hàng. Từ cửa hàng tiện lợi cách đó ba mươi mét, ai đó đập kính cửa. Không phải người trong hàng, mà là nhóm bốn năm thanh niên nhân lúc cảnh sát tập trung ở ngân hàng. Họ vào, lấy nước, lấy bánh, lấy pin, bỏ chạy. Nhanh, chuyên nghiệp, không phải lần đầu.

Long nhìn theo. Mắt anh không ngạc nhiên.

Quân quay lại phía ngân hàng. Đám đông bên trong đang đẩy ra phía quầy, nhân viên ngân hàng lùi sát tường, một người nhấc điện thoại bàn gọi nhưng không ai nhấc ở đầu dây bên kia. Cảnh sát ngoài cửa kéo thêm hai hàng rào di động chặn cửa chính, loại rào sắt thường dùng cho sự kiện, không đủ chắc cho bốn trăm người đang bắt đầu mất kiên nhẫn.

Một ông già bị đẩy ra khỏi hàng, ngã ngồi trên vỉa hè. Không ai dừng lại giúp trong ba mươi giây đầu tiên. Rồi một phụ nữ trẻ quay lại, kéo ông đứng dậy, dẫn ra ghế đá. Quân nhìn bàn tay ông già run, giấy tờ rơi trên sàn. Chứng minh nhân dân giấy, loại cũ, bìa xanh nhạt, chữ đánh máy bạc màu.

Ở thời điểm này, tờ giấy đó là thứ duy nhất chứng minh ông già tồn tại trong hệ thống nhà nước. Toàn bộ dữ liệu công dân điện tử, từ mã số thuế đến bảo hiểm y tế đến sổ tiết kiệm, nằm trên máy chủ không truy cập được. Ông già có giấy tờ giấy. Nhiều người trẻ hơn không có, vì từ năm 2024, phần lớn giấy tờ tùy thân được số hóa và phiên bản giấy không còn bắt buộc.

– Ngày 3 bắt đầu trộm vặt. Ngày 5 trộm có tổ chức. Ngày 7, anh sẽ thấy nhóm kiểm soát lãnh thổ.

Quân quay lại nhìn anh. Long vẫn đứng thẳng, tay đút túi, mặt bình thản. Áo khoác dày dù trời ba mươi hai độ. Có gì đó trong túi áo khoác, Quân không hỏi.

– Anh nghiên cứu mô hình sụp đổ xã hội, Quân nói chậm. Ai trả tiền cho nghiên cứu đó?

Long nhìn anh. Lần đầu tiên trong cuộc trò chuyện, ánh mắt không phải quét đám đông mà tập trung vào một điểm.

– Những người cần biết xã hội sụp đổ thế nào. Để chuẩn bị.

Không trả lời trực tiếp. Nhưng đủ. Quân hiểu: Long từng làm cho ai đó đủ quyền lực để đặt hàng nghiên cứu kiểu này, và đủ tầm nhìn xa để dùng kết quả. Câu hỏi là người đó đã chuẩn bị gì, và Vân Hải Group có nằm trong bản thiết kế không.

Đám đông ở ngân hàng bắt đầu giãn ra. Cảnh sát thêm bốn người đến tăng cường, đẩy người ra vỉa hè, chốt cửa. Ngân hàng đóng cửa lúc mười một giờ, sớm hơn năm giờ so với kế hoạch. Hàng người tan dần, không về nhà ngay, đứng lại trên vỉa hè, nhìn cửa kính đóng, như chờ đợi ai đó mở lại.

Quân nhìn một phụ nữ trung niên, tay cầm cuốn sổ hộ khẩu giấy, đứng giữa vỉa hè, nhìn tòa nhà ngân hàng mười hai tầng. Mắt bà không tức giận. Chỉ có vẻ lạc lõng, kiểu người đến đúng địa chỉ nhưng phát hiện căn nhà không còn ai ở.

Trên đường Nguyễn Huệ, ba cây ATM trong tầm nhìn đều tắt. Màn hình đen, đèn trạng thái chết, tờ thông báo dán bên ngoài bằng băng keo. Quân đi ngang qua cây gần nhất, đọc tờ giấy: "Hệ thống tạm ngưng. Liên hệ chi nhánh." Không có số điện thoại chi nhánh, vì tổng đài tự động cần kết nối mạng. Vòng tròn đổ vỡ: máy trỏ về hệ thống, hệ thống trỏ về máy, không ai trỏ về giải pháp.

Cây ATM thứ hai bị đập vỡ mặt kính từ đêm qua, bên trong trống, ngăn tiền mở toang. Không có tiền. Ai đó đã phá nhưng không tìm được gì, vì tiền mặt trong ATM đã hết từ Ngày 2. Bên cạnh cây ATM vỡ, một bó hoa nhỏ đặt trên mặt đất, loại hoa cúc vàng bán ở chợ. Quân nhìn bó hoa, không hiểu. Ai đặt hoa trước cây ATM chết?

Long và Quân đi bộ ra khỏi khu tài chính. Đường Nguyễn Huệ bắt đầu vắng, nắng giữa trưa hắt thẳng xuống mặt đường, bóng người co lại dưới chân. Tiệm phở ven đường đã mở lại, khói bốc trên nồi nước lèo, mùi hồi và quế trộn lẫn bụi xi măng nóng.

Long dừng lại trước một cây ATM đã tắt, màn hình đen, tờ giấy dán ngoài ghi bằng bút lông: "Hết tiền. Không biết khi nào có lại." Chữ ai đó viết tay, nét run, dấu hỏi nghiêng.

– Anh Quân, Long nói, giọng thấp hơn một nốt so với bình thường. Tôi cho anh một thứ.

Tay phải rút ra khỏi túi áo khoác, cầm một mảnh giấy nhỏ gấp đôi. Đưa cho Quân, không nhìn xung quanh, không kéo dài.

Quân nhận. Mở ra. Một tần số: 7.038 MHz. Bên dưới ghi: "02:00–03:00. Nghe."

Anh nhìn Long. Tần số ông Phúc đã nói. Cùng tần số mà ba gói tin đã đến trên mạng cáp đồng lúc 02:14. Long biết tần số này.

– Tôi cũng biết tần số này, Quân nói.

Long không ngạc nhiên. Hoặc giấu ngạc nhiên rất giỏi.

– Anh nghe được gì?

Quân cân nhắc. Ba gói tin, chín cụm từ, USB trong túi quần. Anh đã giữ kín năm ngày. Nhưng Long là người duy nhất từng nói "nó tự tắt" trước khi có bằng chứng. Nếu ai đó hiểu được ba gói tin đó, người đó là Long.

Nhưng chưa phải lúc nói hết.

– Có tín hiệu. Có cấu trúc. Không phải nhiễu.

Long gật. Chậm. Như xác nhận điều anh đã biết.

– Nghe thêm đêm nay, Long nói. Khoảng 02:00 đến 03:00. Nếu có gì mới, cho tôi biết.

Rồi anh đi, không chào, không quay lại. Dáng thẳng, bước đều, mất hút ở đầu đường Nguyễn Huệ. Áo khoác dày vẫn kín, túi áo vẫn phồng, giấu thứ gì Quân không hỏi.

Quân về nhà lúc một giờ trưa. Nắng gay gắt, căn hộ nóng vì không có điều hòa, quạt trần chạy chậm theo điện chập chờn.

Anh ngồi xuống bàn. Đặt mảnh giấy của Long cạnh tờ giấy ông Phúc. Cùng tần số. Cùng khung giờ. Hai người không liên quan đến nhau cùng biết một tín hiệu.

Mở sổ tay, lật đến trang ba gói tin. Đọc lại:

Không tấn công. Tự xóa. Eden. Giao thức kích hoạt. Cổng đóng. Nhưng nghe.

Long nói "nó tự tắt" từ Ngày 1, trước khi Quân bắt được gói tin. Long biết. Không phải đoán, không phải suy luận từ dữ liệu kỹ thuật. Long biết vì anh ta từng ở bên trong hệ thống, hoặc ít nhất đã nhìn thấy nó từ gần.

Quân viết vào sổ:

"Long biết về Eden? Mức nào? Trực tiếp hay gián tiếp?"

Rồi dưới đó:

"Đêm nay: nghe 7.038. Laptop pin 22%. Sạc từ đâu?"

Câu hỏi thứ hai thực tế hơn câu hỏi thứ nhất. Hai mươi hai phần trăm pin, không có điện ổn định, mỗi lần mở máy là phép đánh cược. Anh cần Hạo. Cậu nhóc nói về pin mặt trời ở chợ trời. Nếu có bộ sạc, anh giữ được laptop đủ lâu để theo dõi tín hiệu nhiều đêm, thay vì đánh cược tất cả vào một lần mở.

Quân nhìn ra ban công. Nắng trưa Ngày 5, thành phố nằm dưới ánh sáng trắng khắc nghiệt. ATM tắt, ngân hàng đóng, tiền mặt cạn. Đâu đó có kính vỡ và tiếng chân chạy. Đâu đó có phụ nữ ôm sổ hộ khẩu đứng giữa vỉa hè.

Và đêm nay, lúc hai giờ sáng, ai đó sẽ lại phát tín hiệu trên tần số 7.038. Quân sẽ nghe. Lần này không chỉ bằng phần mềm phân tích gói tin, mà bằng radio sóng ngắn, nếu tìm được thiết bị.

Anh nhắm mắt. Nghỉ. Đêm nay còn dài.