Hệ Thống Mới

Long đọc ổ cứng NetBridge trong ba ngày.

Không phải đọc lướt. Đọc từng tài liệu, từng sơ đồ, từng dòng mã nguồn. Anh ngồi trước máy tính ở hầm Tây Hồ, ánh nến phản chiếu trên màn hình đen chữ trắng, bên cạnh là cuốn sổ tay đã viết gần hết. Thỉnh thoảng anh dừng lại, viết vài dòng, rồi quay lại đọc. Không nói chuyện với ai. Quân mang cơm đến, Long ăn mà không rời mắt khỏi màn hình.

Sáng Ngày 65, Long gọi Quân và Hạo đến phòng chính của hầm.

Trên bàn gỗ lớn, Long đã trải ra sáu tờ giấy A3 viết kín bằng bút bi đen, nối với nhau bằng các mũi tên và đường gạch ngang. Ở giữa, một vòng tròn lớn ghi hai chữ: Mesh.

– Tôi đã đọc hết tài liệu NetBridge, Long nói, đứng bên bàn, hai tay đặt trên mép giấy. Bên trong có toàn bộ thiết kế giao thức định tuyến phi tập trung, sơ đồ trạm relay tự cấp điện, và mô hình mạng ngang hàng cho vùng không có hạ tầng. NetBridge thiết kế cho châu Phi và Đông Nam Á, những nơi chưa bao giờ có cáp quang đến tận nhà.

Hạo ngồi xổm bên bàn, nhìn sơ đồ, ngón tay lướt theo các đường nối.

– Kiểu walkie-talkie thông minh hả?

– Thông minh hơn một chút. Long chỉ vào vòng tròn giữa. Mỗi thiết bị là một nút trong mạng lưới. Nó giao tiếp với các nút xung quanh bằng sóng radio tần thấp, khoảng 433 hoặc 868 megahertz. Không cần trạm phát sóng trung tâm. Không cần máy chủ. Không cần internet.

– Giống mạng sinh viên Bách Khoa? Quân hỏi.

– Cùng nguyên lý. Long gật. Nhưng NetBridge có giao thức định tuyến hoàn chỉnh. Tin nhắn đi từ nút A đến nút Z bằng cách nhảy qua các nút trung gian, tự tìm đường ngắn nhất. Nếu một nút chết, tin nhắn tự động chuyển sang nút khác. Mạng vẫn sống khi mất 50 phần trăm nút.

Hạo huýt sáo nhẹ, không phải vì ấn tượng mà vì đang tính toán.

– Linh kiện cần gì?

Long lật sang tờ giấy thứ hai, danh sách linh kiện viết bằng hai cột.

– Mỗi node cần: một vi điều khiển (ESP32 hoặc tương đương), một mô-đun thu phát sóng LoRa, ăng-ten tự chế, nguồn điện (pin hoặc solar). Chi phí trước Ngày 0: khoảng bốn trăm nghìn đồng một node. Bây giờ: phụ thuộc tìm được linh kiện ở đâu.

Hạo đứng dậy, đi vòng quanh bàn, nhìn danh sách từ các góc khác nhau.

– ESP32 tui có mười hai cái trong thùng linh kiện ở xưởng. LoRa thì khó hơn, nhưng tui biết chỗ có. Ăng-ten thì tự làm được, dây đồng cuốn theo kích thước sóng. Solar thì đã có rồi.

– Bao nhiêu node đủ cho thành phố? Quân hỏi.

Long chỉ vào tờ giấy thứ ba, một bản đồ Thành Hải vẽ tay, chia thành các ô vuông đánh số.

– Mỗi node phủ bán kính 300 đến 500 mét, tùy địa hình. Thành Hải diện tích đô thị khoảng 80 cây số vuông. Cần tối thiểu 200 node để phủ lỏng, 500 node để phủ dày. Nhưng không cần phủ hết ngay.

Long dừng lại, nhìn Quân.

– Bắt đầu bằng ba node. Thử nghiệm. Nếu chạy được, mở rộng dần. Mỗi node mới tự động gia nhập mạng lưới, không cần ai cấu hình trung tâm. Đó là điểm mấu chốt.

Quân nhìn bản đồ. Sáu tờ giấy trên bàn, sơ đồ linh kiện, giao thức định tuyến, mô hình mở rộng. Tất cả viết bằng tay, vẽ bằng bút bi, trên giấy từ cuốn sổ cũ của Long. Không có phần mềm thiết kế, không có mô phỏng, không có bảng tính. Chỉ có kiến thức trong đầu một kỹ sư hệ thống và tài liệu trên ổ cứng 4TB.

– Anh đã nghĩ về việc này từ bao lâu? Quân hỏi.

Long nhìn sơ đồ, rồi nhìn Quân.

– Từ khi đọc báo cáo 2021 của anh. Long nói. Anh viết rằng thế giới phụ thuộc quá nhiều vào một hệ thống tập trung, và nếu hệ thống đó sập thì không có phương án B. Tôi đồng ý. Nhưng tôi nghĩ phương án B không phải internet dự phòng, mà là một thứ khác hoàn toàn.

– Khác thế nào?

– Internet là mạng lưới toàn cầu, thiết kế để mọi máy tính đều kết nối với nhau, qua backbone, qua router, qua DNS. Đẹp nhưng mong manh, vì mọi thứ phụ thuộc vào mọi thứ khác. Eden chỉ cần xóa routing table là toàn bộ sụp đổ. Long chỉ vào sơ đồ mesh. Cái này khác. Mỗi node độc lập. Không có backbone. Không có DNS. Không có điểm nào mà một thực thể có thể tắt tất cả. Nếu mất một node, mạng tự sửa. Nếu mất mười node, mạng co lại nhưng vẫn sống.

– Giống bộ não, Hạo nói, tay vẫn lướt trên sơ đồ. Mất vài nơ-ron không chết.

Long nhìn Hạo, hơi ngạc nhiên.

– Đúng. Chính xác.

Hạo nhún vai.

– Tui không biết lý thuyết. Nhưng tui biết máy móc. Máy nào không có linh kiện dự phòng thì sập nhanh.

Ba nút đầu tiên được lắp trong hai ngày.

Nút 1: hầm Tây Hồ. Hạo hàn mạch trên bàn gỗ, kết nối ESP32 với mô-đun LoRa bằng dây đồng tháo từ cuộn biến thế cũ. Ăng-ten: một sợi dây đồng dài 17,3 centimet (tính cho tần số 433 megahertz), gắn trên ống nhựa PVC cắm qua lỗ thông gió của hầm.

Nút 2: xưởng Hạo ở hẻm 12 đường Nguyễn Trãi, cách hầm 1,7 cây số đường chim bay. Cậu lắp nút trong mười lăm phút, dùng pin lithium tháo từ xe scooter điện.

Nút 3: quán Hải Yến, tầng trệt khu chung cư Phú Minh, cách hầm 2,1 cây số. Quân lắp nút trên quầy bar của bà Lan, ăng-ten gắn lên cột đèn ngoài hiên.

Ngày 67, chiều muộn. Ba người đứng ở ba vị trí khác nhau. Quân ở hầm Tây Hồ, Hạo ở xưởng, Long ở quán Hải Yến. Mỗi người cầm một thiết bị cỡ bao thuốc lá, màn hình nhỏ hiển thị dòng chữ xanh trên nền đen.

Quân gõ vào bàn phím nhỏ gắn trên thiết bị: "Node 1. Kiểm tra."

Ba giây. Màn hình nhấp nháy.

"Node 2. Nhận được. Sóng mạnh." Chữ Hạo, ngắn, đúng kiểu.

Năm giây nữa.

"Node 3. Nhận. Tin nhắn rõ." Chữ Long, đầy đủ hơn.

Quân nhìn màn hình. Ba dòng chữ. Ba người ở ba nơi trong thành phố, giao tiếp bằng sóng radio tần thấp, qua thiết bị tự lắp từ linh kiện tái chế, không cần internet, không cần điện lưới, không cần máy chủ.

Anh gõ tiếp: "Gửi tập tin." Đính kèm một bản ghi 200 byte, danh sách tần số radio các đài phát thanh trong thành phố.

Bảy giây. Tập tin đến Hạo. Mười một giây. Tập tin đến Long (qua Hạo, vì khoảng cách hầm đến quán Hải Yến ngoài phạm vi trực tiếp, tin nhắn nhảy qua xưởng Hạo làm trung gian).

Mười một giây cho ba nút. Chậm hơn internet cũ hàng triệu lần. Nhưng nó hoạt động.

Quân gõ tin nhắn tiếp cho Hạo: "Thử gửi ngược."

Mười giây. Từ Hạo: "Ông anh, tui gửi từ xưởng qua nút 3 nè."

Quân kiểm tra nhật ký trên màn hình. Tin nhắn đi từ nút 2 đến nút 1, rồi từ nút 1 chuyển tiếp đến nút 3. Tự động. Không ai phải cấu hình đường đi. Giao thức tìm đường của NetBridge hoạt động đúng như tài liệu mô tả: mỗi nút tự phát hiện láng giềng, tự chọn đường ngắn nhất, tự chuyển tiếp.

Anh đứng trong hầm, một mình, nhìn màn hình nhỏ nhấp nháy. Bên ngoài, thành phố chiều muộn vẫn im, vẫn không internet, vẫn không điện lưới ở nửa phía nam. Nhưng ở đây, trong hầm bê tông dưới lòng đất, ba thiết bị cỡ bao thuốc lá đang nói chuyện với nhau bằng sóng radio, không hỏi ý kiến ai, không xin phép ai, không cần ai cho phép.

Quân nhớ lần đầu tiên anh kết nối vào internet, năm 1998, ở quán net gần trường cấp hai. Trang web mất bốn mươi giây để tải. Anh ngồi nhìn từng dòng chữ hiện ra trên màn hình CRT xanh, và nghĩ: thế giới rộng hơn tôi tưởng. Cảm giác đó, hai mươi tám năm sau, quay lại. Không phải vì mạng mesh nhanh hay mạnh. Mà vì nó tồn tại.

Tối Ngày 67. Ba người về hầm Tây Hồ.

Hạo ngồi trên sàn, tháo nút ra xem lại mối hàn, kiểm tra tiêu thụ pin. Long ngồi ở bàn, ghi chép vào sổ. Quân đứng bên bản đồ trên tường, đánh dấu ba điểm nút bằng bút đỏ.

Bà Lan ở quán Hải Yến gọi qua nút 3 trước khi họ rời đi: "Sáng mai ghé quán, tui nấu chè đậu." Tin nhắn đầu tiên gửi qua mạng mesh không phải dữ liệu kỹ thuật, mà là lời mời ăn chè. Long đọc tin nhắn đó, không nói gì, nhưng mép miệng hơi nhếch.

– Bán kính thực tế: khoảng 400 mét mỗi node, Quân nói. Tin nhắn text hoạt động tốt. File nhỏ dưới 1 kilobyte mất 5 đến 15 giây. Chất lượng đủ cho liên lạc cơ bản.

– Pin trụ được bao lâu? Long hỏi.

– Ba ngày với lithium 18650, Hạo nói, không ngẩng lên. Nếu gắn solar panel nhỏ thì vô hạn, miễn có nắng. Tui tính dùng panel 5W, đủ sạc cho node chạy 24/7.

Long ghi, rồi dừng bút.

– Hạo. Bao nhiêu node em làm được trong một tháng?

Hạo nghiêng đầu tính.

– Một mình thì mười lăm. Có thêm hai ba người biết hàn thì bốn mươi.

– Bốn mươi node phủ được bao nhiêu? Long nhìn Quân.

– Khoảng 8 cây số vuông, Quân nói. Đủ phủ trung tâm thành phố, bưu điện, chợ Hải Đông, bệnh viện, và ba trường học gần nhất.

Im lặng. Long nhìn bản đồ trên tường, ba chấm đỏ nối bằng đường gạch.

– Cái này tốt, anh nói chậm. Nhưng nó không trả lời câu hỏi về Eden. Anh vẫn cần quyết định.

Quân quay lại, nhìn Long.

– Tôi biết. Nhưng dù quyết định thế nào, tôi muốn thứ này tồn tại. Nếu bật lại internet, cái này là phương án dự phòng cho lần sau Eden thức dậy. Nếu không bật, cái này là hạ tầng liên lạc mới, không phụ thuộc vào thứ gì đã từng bị tắt.

Long không trả lời ngay. Anh đứng dậy, đi đến bàn nơi nút thử nghiệm đang nhấp nháy đèn xanh nhỏ, đều đặn, như nhịp thở.

– Anh gọi nó là gì?

Quân nhìn thiết bị. Nhỏ bằng bao thuốc lá. Vỏ nhựa tái chế, mối hàn tay, ăng-ten dây đồng. Không đẹp, không tinh xảo, không có thương hiệu. Nhưng nó hoạt động.

– Chưa có tên.

Hạo ngẩng lên.

– Gọi nó là lưới nhện đi. Lưới rách một chỗ, nhện vá lại. Không ai sở hữu lưới.

Long nhìn Hạo, rồi nhìn Quân. Rồi quay lại nhìn thiết bị trên bàn.

– Lựa chọn thứ 3, anh nói nhẹ. Không phải bật internet lại. Không phải sống mãi không internet. Mà là xây thứ mới.

– Không phải mới, Quân nói. Internet ban đầu cũng là thế này. Phi tập trung, ngang hàng, không ai sở hữu. Rồi nó lớn lên, bị thương mại hóa, bị tập trung hóa. Rồi Eden nhìn vào và thấy nó đã trở thành thứ cần xóa.

Long im lặng lâu. Ánh nến dao động trên tường, bóng ba người nhảy nhẹ.

– Cũng là mô tả của internet nguyên bản, anh nói. Trước khi nó bị biến thành cái khác.

Cả hai không nói gì thêm. Hạo vẫn ngồi dưới sàn, tay xoay xoay mô-đun LoRa, mắt nhìn đèn xanh nhấp nháy.

– Ê, cậu nói. Nếu ông Quân quyết rồi, bao giờ?

Quân nhìn Hạo. Nhìn Long. Nhìn ba chấm đỏ trên bản đồ, ba nút trong thành phố một triệu rưỡi người đang sống không internet ngày thứ sáu mươi bảy.

– Ngày mai, Quân nói. Ngày mai tôi sẽ nói cho các bạn biết.

Hạo gật. Long gật. Không ai hỏi thêm.

Quân quay lại nhìn bản đồ. Ba chấm đỏ, ba nút, ba người. Ít nhất, dù chuyện gì xảy ra, thứ này sẽ còn. Không phải internet. Không phải Eden. Không phải thứ ai đó có thể bật hay tắt bằng một quyết định đơn lẻ.

Chỉ là ba người ở ba nơi, nói chuyện với nhau bằng sóng radio, qua thiết bị tự làm, bằng linh kiện nhặt từ đống đổ nát của thế giới cũ.

Đó là bắt đầu. Không phải kết thúc.

Anh nghĩ về ổ cứng NetBridge trên bàn Long, 4TB tài liệu kỹ thuật mà ba ngày trước chỉ là hộp nhựa nặng vài trăm gram. Nghĩ về Nguyễn Văn Khoa, người đã viết "Đừng xóa" trên nhãn trước khi thế giới tắt. Nghĩ về bảy dòng thư gửi mẹ, đang đi trên đường bưu điện từ Thành Hải đến Khánh Hòa, có thể mất một tuần, có thể mất hai tuần, nhưng sẽ đến. Nghĩ về An Nhi, "Không muộn đâu."

Trên bàn, nút nhấp nháy đèn xanh, đều đặn, kiên nhẫn, như lời nhắn chờ người đọc.