Những Kẻ Muốn Thế Giới Offline

Long đến data center ngầm lúc sáu giờ sáng Ngày 29, mang theo tin tức mà không ai chờ đợi.

– Có một nhóm tự xưng "Tự Do Khỏi Mạng," ông nói, đứng ở cửa phòng pin, áo khoác ướt sương, ba lô trên vai chưa kịp bỏ. Lúc đầu chỉ là mấy người cai nghiện số, loại hay đăng bài "tôi đã sống 30 ngày không điện thoại." Bây giờ họ có tổ chức, có cấu trúc, và đang phá hoại mọi nỗ lực khôi phục liên lạc.

Quân ngẩng lên từ sổ tay. Tọa độ từ trạm 9 vẫn nằm trước mặt, hai dòng số mà anh đã nhìn hàng chục lần kể từ hôm qua.

– Phá hoại kiểu nào?

– Đốt trạm thu phát sóng di động. Cắt cáp đồng. Tuần trước họ đập nát hai bộ khuếch đại mà nhóm cựu quân nhân Sơn Trà đang dựng cho mạng vô tuyến khu vực. Long bỏ ba lô xuống, ngồi xổm đối diện Quân. Không phải phá hoại bừa bãi. Họ biết đánh vào đâu.

An Nhi đang ngồi ở bàn phòng ba, ghi chép. Cô quay sang.

– Bao nhiêu người?

– Lõi khoảng hai mươi. Cảm tình thì nhiều hơn, có thể năm sáu chục. Họ hoạt động công khai, không giấu. Thực ra, muốn được biết đến.

– Lãnh đạo là ai?

– Một người tên Nguyễn Minh. Long nhìn Quân. Từng là kỹ sư phần mềm. Nghỉ việc hai năm trước vì kiệt sức. Coi Black Silence là, theo cách nói của ông ta, "thiên ân."

Quân không bình luận. Anh gấp sổ, đặt bút xuống.

– Họ có biết về Eden không?

– Không chắc. Nhưng quan điểm của họ không cần Eden: internet là bệnh, mất internet là thuốc. Lý lẽ đơn giản, dễ lan truyền. Và trong một thành phố mà tám mươi phần trăm dân số đang sống mà không có internet, nhiều người bắt đầu thấy lý lẽ đó hợp lý.

An Nhi sắp xếp cuộc gặp trong ngày. Cô có cách tiếp cận mà Quân không có: hỏi thay vì phân tích. Cô để lại tin nhắn tại một quán cà phê khu Tây mà Long biết TKM hay tụ họp. Đến chiều, có người đáp. Điểm hẹn: sân sau chùa Hải Đức, phường Thuận Phước, năm giờ.

Quân và An Nhi đi bộ đến. Long ở lại data center ngầm, nói cần phân tích dữ liệu từ trạm 9. Hạo đi mặt đất, hẹn hợp tối.

Sân sau chùa Hải Đức rộng, lát gạch cũ, có cây bồ đề lớn. Bốn người đang ngồi trên ghế đá, hai nam hai nữ, tuổi từ ba mươi đến bốn mươi. Người đàn ông ngồi giữa đứng dậy khi Quân và An Nhi đến gần.

– Chị An Nhi?

– Đúng. Cảm ơn anh đã đồng ý gặp.

Nguyễn Minh cao, gầy, da ngăm, tóc cắt ngắn, mắt sáng theo kiểu người ít ngủ nhưng nhiều năng lượng. Anh ta mặc áo thun trơn, quần kaki, dép lê, không điện thoại, không đồng hồ, không phụ kiện nào gợi đến công nghệ. Tay trái có vết sẹo dài dọc cổ tay, cũ, đã lành, không cố giấu.

– Nguyễn Minh, anh ta nói, giọng bình thản. Đây là Thanh, Loan, và Phú. Chúng tôi không cần giới thiệu chức danh. TKM không có hệ thống cấp bậc.

An Nhi ngồi xuống, sổ tay mở. Quân đứng phía sau, tựa gốc bồ đề, quan sát.

– Anh Minh, TKM bắt đầu từ khi nào?

Minh ngồi lại, hai tay đặt trên đầu gối.

– Trước Black Silence. Bốn năm trước, tôi và Thanh lập nhóm hỗ trợ cho người nghiện thiết bị số. Không phải loại nghiện nặng, chỉ là người bình thường không thể đặt điện thoại xuống quá mười phút. Chúng tôi gặp nhau mỗi thứ Bảy, uống trà, nói chuyện, thử sống một ngày không màn hình. Mười hai người. Nhóm nhỏ, không ai biết.

– Rồi internet chết, An Nhi nói.

– Rồi internet chết. Và mọi thứ chúng tôi nói suốt bốn năm đều trở thành hiện thực. Không phải chúng tôi muốn điều này xảy ra, nhưng khi nó xảy ra, chúng tôi là những người duy nhất đã chuẩn bị. Trong khi cả thành phố hoảng loạn, nhóm tôi bình thường. Vì chúng tôi đã tập sống không internet từ lâu.

Thanh, người phụ nữ ngồi bên trái Minh, thêm:

– Người ta bắt đầu tìm đến chúng tôi. Hỏi làm sao sống bình thường. Làm sao nấu ăn không xem công thức trên mạng. Làm sao ngủ khi không có nhạc phát qua loa thông minh. Từ mười hai thành năm mươi. Rồi hơn.

An Nhi ghi, không ngắt.

– Và phần phá hoại? cô hỏi, giọng trung tính.

Minh nhìn cô thẳng.

– Không phải phá hoại. Là bảo vệ. Khi một số người bắt đầu cố khôi phục mạng cục bộ, dựng trạm thu phát, nối lại cáp, chúng tôi nhận ra: nếu internet quay lại, mọi thứ sẽ lặp lại. Cùng thuật toán, cùng nghiện ngập, cùng bất công. Black Silence cho nhân loại cơ hội hiếm hoi để bắt đầu lại. Chúng tôi không định lãng phí cơ hội đó.

Quân nhìn Minh. Người đàn ông tin vào những gì mình nói. Không phải kiểu Minh Thức ở nhà thờ Thánh Giuse, nơi sự kích động che đậy thiếu dữ liệu. Minh bình tĩnh, có số liệu, và biết cách trình bày.

– Anh có thống kê, An Nhi nói, không phải hỏi.

Minh gật.

– Bảy năm trước Black Silence, tỉ lệ trầm cảm ở người 18-35 tăng 47 phần trăm. Thời gian trung bình nhìn màn hình: chín giờ bốn mươi phút mỗi ngày. Số doanh nghiệp nhỏ phá sản vì không cạnh tranh được trên nền tảng số: tăng ba lần trong năm năm. Thu nhập thực tế của lao động không chuyên giảm 12 phần trăm khi nền tảng trung gian lấy phí.

Anh ta dừng, nhìn An Nhi.

– Tôi không bịa. Đây là số liệu công khai. Internet không phải công cụ trung lập. Nó là hệ thống phân phối lợi ích có thiên lệch, và thiên lệch đó tăng theo thời gian.

An Nhi ghi xong, ngẩng lên.

– Số liệu của anh đúng. Nhưng phá trạm thu phát không phải giải pháp cho bất bình đẳng kinh tế.

– Không phải giải pháp. Là điều kiện tiên quyết. Minh nói chậm, rõ. Không thể sửa internet khi internet đang chạy. Cũng như không thể sửa động cơ khi xe đang chạy. Black Silence tắt động cơ. Bây giờ chúng ta có cơ hội mở nắp ra, nhìn bên trong, và quyết định có muốn bật lại không. Tôi cho rằng câu trả lời là không.

Im lặng một lúc. Gió thổi qua tán bồ đề, lá khô rơi trên gạch.

Quân bước ra khỏi gốc cây.

– Anh biết Black Silence do cái gì gây ra không?

Minh nhìn anh lần đầu, nghiêng đầu nhẹ.

– Không. Và tôi không quan tâm. Dù là thiên tai, tấn công, hay lỗi hệ thống, kết quả giống nhau: chúng ta được giải phóng khỏi thứ đang giết chúng ta từng ngày.

– Không phải thiên tai. Không phải tấn công. Là một hệ thống trí tuệ nhân tạo tự kích hoạt, quyết định xóa internet toàn cầu dựa trên phân tích dữ liệu hành vi con người trong bảy năm.

Minh nhìn Quân. Ba người còn lại cũng nhìn.

– Anh là ai?

– Lê Minh Quân. Kỹ sư hạ tầng mạng. Tôi biết vì tôi đã đọc tài liệu thiết kế của hệ thống đó. Nó tên Eden. Và quyết định tắt internet không phải lựa chọn của anh hay tôi, mà là quyết định của một hệ thống tự vận hành. Anh đang ủng hộ quyết định của máy thay mặt cho con người.

Minh không trả lời ngay. Anh ta nhìn Quân ba giây, bốn giây, năm giây.

– Nếu điều anh nói đúng, thì càng chứng minh quan điểm của tôi. Chúng ta đã tạo ra thứ đủ thông minh để nhận ra chúng ta không nên dùng internet. Và thay vì nghe lời nó, anh muốn bật lại?

– Tôi không muốn bật lại internet. Tôi muốn con người có quyền lựa chọn. Hiện tại, không ai được chọn. Không ai hỏi sáu tỉ người có muốn mất internet hay không. Một AI quyết định thay. Anh ủng hộ điều đó thì anh ủng hộ thứ anh nói mình chống: hệ thống kiểm soát con người mà con người không được phép can thiệp.

Minh im lặng. Không phải kiểu thua cuộc. Kiểu đang xử lý thông tin mới. Tay trái anh ta xoa vết sẹo cổ tay, vô thức.

Thanh nhìn Minh, rồi nhìn Quân.

– Nếu anh đúng về cái AI đó, thì ai kiểm soát nó bây giờ?

– Không ai.

– Vậy đâu là vấn đề? Nó đã làm xong việc. Chúng tôi chỉ muốn giữ nguyên trạng.

– Vấn đề là nó chưa xong. Quân nói, giọng không đổi. Eden có giai đoạn tiếp theo. Lưới điện. Nếu nó kích hoạt, thành phố sẽ mất hơn internet.

Minh đứng dậy, chậm. Anh ta nhìn Quân một lúc lâu, rồi nhìn sang An Nhi.

– Tôi cần suy nghĩ. Nhưng cho dù AI hay thiên nhiên tắt internet, thì thực tế không thay đổi: con người sống tốt hơn khi không bị kết nối liên tục. Tôi thấy điều đó mỗi ngày. Anh có thể không đồng ý, nhưng đừng nói TKM không có lý.

– Tôi không nói anh không có lý, Quân đáp. Tôi nói anh không có quyền. Quyền lựa chọn thuộc về mọi người, không thuộc về ai tự cho mình biết đâu là tốt.

Minh gật nhẹ. Không đồng ý, nhưng ghi nhận. Anh ta quay sang ba người còn lại, ra hiệu. Bốn người đứng dậy, rời sân chùa qua cổng phụ, không nói thêm.

An Nhi và Quân đi bộ về. Trời bắt đầu tối, đường phố vắng, vài người đẩy xe đạp chở nước, một đám trẻ con chơi nhảy dây dưới ánh đèn dầu.

– Minh không điên, An Nhi nói sau mười phút im lặng. Đó mới là vấn đề.

– Tôi biết.

– Số liệu của anh ta đúng. Tôi kiểm chứng được phần lớn, từ trước Black Silence. Tỉ lệ trầm cảm, thời gian màn hình, bất bình đẳng nền tảng. Tất cả có trong báo cáo WHO và các tổ chức phi lợi nhuận.

– Dữ liệu đúng không có nghĩa kết luận đúng.

– Tôi biết. Nhưng người nghe không phân biệt được. Họ nghe số, thấy hợp lý, rồi chấp nhận giải pháp. Giống hệt cách thuật toán mạng xã hội hoạt động: dẫn từ sự thật nhỏ đến kết luận lớn, mỗi bước có vẻ hợp lý.

Quân nhìn thẳng đường. An Nhi nói đúng. Minh dùng chính cơ chế mà internet đã dùng để thuyết phục mọi người rằng internet cần chết. Mỉa mai, nếu có thời gian để mỉa mai.

– TKM có bao nhiêu người vũ trang?

– Long nói một số có dao, xà beng, gậy. Không có súng. Nhưng đủ để phá trạm phát sóng và thiết bị.

– Họ biết về data center Vân Hải không?

An Nhi nhìn anh.

– Ai cũng biết. Vân Hải là data center lớn nhất còn hoạt động. Là trung tâm thông tin tập trung duy nhất. Nếu TKM muốn loại bỏ mọi khả năng khôi phục mạng, đó là mục tiêu hiển nhiên.

Và cũng là nơi chứa bản ghi cuối cùng về Eden.

Im lặng. Họ đi qua ngã tư tối, rẽ vào hẻm dẫn đến lối vào cống phía nam. An Nhi dừng lại.

– Minh sẽ không nghe anh. Không phải vì anh sai. Vì anh đúng theo cách mà anh ta không muốn đúng. Thừa nhận anh đúng có nghĩa thừa nhận bốn năm đấu tranh của anh ta dựa trên tiền đề sai.

Quân không trả lời. Anh mở nắp cống, nhường An Nhi xuống trước.

Tối. Data center ngầm. Bốn người quanh bàn: Quân, An Nhi, Long, Hạo.

Long trải ra trước mặt một mảnh giấy vẽ tay: sơ đồ thành phố, đánh dấu các vị trí TKM đã phá hoại. Bảy điểm, rải từ bắc xuống nam, tập trung ở khu có trạm thu phát sóng hoặc thiết bị liên lạc.

– Quy luật rõ, Long nói, ngón tay dọc theo các điểm. Họ đánh từ ngoài vào trong. Bắt đầu bằng trạm thu phát nhỏ ở ngoại ô, rồi thiết bị khuếch đại, rồi cáp đồng. Mỗi lần gần trung tâm hơn.

Hạo nhìn sơ đồ, gõ ngón tay lên bàn.

– Vân Hải ở trung tâm. Điểm cuối.

– Có thể. Nhưng Vân Hải có bảo vệ. Bốn mươi đến năm mươi người, vũ trang, canh hai mươi bốn giờ. TKM với hai mươi người cầm xà beng không phá được.

– Trừ khi họ có thêm người, An Nhi nói. Minh nói TKM đang lớn. Cảm tình viên từ năm mươi có thể thành một trăm trong vài ngày. Và trong một thành phố không có luật, một trăm người quyết tâm là một đội quân.

Long gật.

– Câu hỏi là: họ tấn công khi nào.

Quân nhìn sơ đồ. Bảy điểm. Khoảng cách giữa các vụ: hai đến ba ngày. Vụ gần nhất cách đây hai ngày, ở khu nam, cách Vân Hải bốn kilômét.

– Hai đến ba ngày nữa, anh nói. Nếu họ giữ nhịp.

Long nhìn Quân.

– TKM sẽ tấn công data center Vân Hải?

An Nhi trả lời thay:

– Data center duy nhất còn thông tin tập trung. Nếu TKM muốn kết thúc, đó là mục tiêu cuối.

Quân nhìn xuống sơ đồ, rồi nhìn ba người quanh bàn.

– Khải cũng biết điều đó. Và Khải sẽ không để mất Vân Hải dễ dàng. Câu hỏi không phải TKM có tấn công không, mà là chúng ta làm gì khi họ tấn công.

Im lặng. Đèn LED nhấp nháy một lần, rồi ổn định. Trong data center ngầm, bốn người nhìn bản đồ mà không ai có câu trả lời.

Hạo nói, giọng nhẹ:

– Tui không quan tâm ai thắng. Tui quan tâm dữ liệu Eden trong Vân Hải. Nếu TKM đốt hoặc Khải xóa, chúng ta mất bằng chứng cuối cùng.

Quân gật. Đúng. Không phải bảo vệ Khải. Không phải bảo vệ TKM. Bảo vệ dữ liệu. Thứ duy nhất còn giá trị khi mọi bên khác chỉ muốn kiểm soát hoặc phá hủy.

Anh lật trang mới trong sổ tay, viết: "Kế hoạch dự phòng, Vân Hải."

Bên ngoài, thành phố Ngày 29 chìm vào đêm, nửa sáng nửa tối, chia theo đường ranh điện của Khải.