Những Thành Phố Đã Chết

Hạo quay lại lúc nước rút, sáng Ngày 35, với thuyền ông Sáu và ba lô nặng hơn lúc đi.

Quân đứng trên bệ bê tông trạm nối, nhìn thuyền gỗ đâm mũi vào sóng nhỏ, Hạo một mình ở lái, cánh tay nâu đen vì nắng ba ngày liên tiếp trên biển. Cậu buộc dây neo nhanh gọn, quảy ba lô lên vai, leo cầu thang xoắn xuống mà không cần ai hướng dẫn. Lần thứ hai xuống đây, cậu đã thuộc đường.

– Mang gì về?

Long ngồi cạnh bồn rửa góc phòng, mắt nhìn ba lô.

– An Nhi gửi nước và cơm nắm. Còn cái này.

Hạo đặt ba lô xuống sàn, mở ra. Bốn chai nước, hai gói cơm bọc lá chuối, một hộp pin AA, và một cuộn dây đồng dài khoảng mười lăm mét.

Cậu lôi ra một bộ khuếch đại tín hiệu nhỏ, vỏ nhôm, có vẻ là hàng tự lắp, mối hàn thiếc lộ ra ở hai góc. Quân nhận ra linh kiện: tụ điện rời, cuộn cảm quấn tay, bảng mạch cắt từ một cái radio cũ.

– Tui lắp trên đường về. Hạo nói, giọng bình thường, như người kể chuyện ăn sáng. Ăng-ten dây đồng giăng từ cột neo trên bệ xuống phòng này, qua ống thông gió, nối vào bộ khuếch đại rồi vào Yaesu. Bắt được xa hơn nhiều. Ước tính hai nghìn, hai nghìn năm trăm kilômét nếu điều kiện khí quyển tốt.

Long nhìn cậu, gật.

Quân nhìn cuộn dây đồng. Hai nghìn kilômét. Đủ để nghe tín hiệu từ Manila, Jakarta, Bangkok. Đủ để biết thế giới bên ngoài Thành Hải đang sống hay đang chết.

Hạo mất hai tiếng giăng ăng-ten. Cậu leo lên bệ bê tông phía trên, luồn dây đồng qua khe thông gió, kéo dọc ống thép trần phòng, nối vào bộ khuếch đại bằng hai đầu cắm tự chế. Quân phụ giữ dây ở dưới, Long kiểm tra kết nối. Không ai nói nhiều. Công việc kỹ thuật không cần lời.

Khi xong, Hạo bật Yaesu FT-817, dò tần số từ 5 MHz lên dần. Tiếng rè tĩnh xen tiếng ù điện, quen thuộc. Rồi ở 5.680 MHz, tần số cứu nạn hàng không quốc tế, tiếng nói đầu tiên từ bên ngoài Việt Nam.

Tiếng Anh, giọng nam, mệt, lặp đi lặp lại như băng ghi âm:

"Manila approach, this is Philippine Coast Guard, channel five-six-eight-zero. All stations, all stations. No air traffic control available. Repeat, no ATC. Visual approach only. Manila Ninoy Aquino runway two-four open for emergency landing. Fuel status critical. All stations acknowledge."

Không ai trả lời. Giọng nam lặp lại, cách mười lăm giây. Rồi mười lăm giây nữa. Rồi im.

Quân ngồi cạnh Yaesu, ghi vào sổ: Manila, 5.680 MHz, cứu nạn hàng không, không kiểm soát không lưu, sân bay mở cho hạ cánh khẩn cấp, nhiên liệu cạn kiệt. Ngày 35.

Long đứng phía sau, tay khoanh ngực.

– Ba mươi lăm ngày. Họ vẫn chưa khôi phục kiểm soát không lưu.

Quân không trả lời. Anh dò tiếp.

Trong sáu giờ sau đó, họ bắt được mười bảy tín hiệu từ chín quốc gia.

Hạo ghi tần số, Quân ghi nội dung, Long ngồi nghe và thỉnh thoảng dịch khi tín hiệu bằng tiếng Nhật hoặc tiếng Hàn. Ông biết cả hai thứ tiếng, thêm một kỹ năng mà ông không bao giờ giải thích nguồn gốc.

Tokyo, 7.290 MHz. Đài NHK phát qua sóng ngắn, giọng nữ bình tĩnh đến mức gần như vô cảm:

"Ngày thứ ba mươi lăm kể từ khi hệ thống thông tin toàn cầu ngừng hoạt động. Chính phủ Nhật Bản tiếp tục kêu gọi người dân bình tĩnh. Lưới điện khu vực Kanto mất ổn định từ ngày hai mươi chín, hiện cung cấp khoảng bốn mươi phần trăm công suất thông qua vận hành thủ công. Hệ thống tàu điện ngầm Tokyo đóng cửa vô thời hạn. Sáu triệu người di cư khỏi khu vực thủ đô trong hai tuần qua."

Sáu triệu. Quân viết con số, dừng bút, nhìn lại. Tokyo, thành phố ba mươi bảy triệu dân, phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống số: tàu điện, thanh toán, thẻ ra vào, hồ sơ y tế, chuỗi cung ứng thực phẩm. Khi hệ thống đó biến mất, thành phố không chỉ dừng lại, nó co rút, đẩy người ra ngoài như cơ thể đào thải dị vật.

Seoul, 6.155 MHz. Quân nghe được nửa bản tin trước khi tín hiệu mất:

"...bệnh viện trung ương Seoul báo cáo bốn trăm hai mươi ca tử vong liên quan trực tiếp đến mất hệ thống y tế điện tử trong hai tuần qua. Nguyên nhân chính: gián đoạn lọc máu, thiếu insulin, sai liều do mất hồ sơ kê đơn..."

Giống Thành Hải. Ông Tâm giường 7, suy thận, máy lọc máu chết. Nhân lên cho một thành phố mười triệu dân, rồi cho toàn cầu.

Mumbai, 9.870 MHz. Tiếng Hindi, Long không dịch được, nhưng Quân nghe đủ từ khóa đã Anh hóa: "water crisis", "no electricity south district", "military deployed." Giọng phát thanh viên run nhẹ ở cuối câu, điều mà giọng NHK Tokyo không cho phép.

Lagos, 7.255 MHz. Một đài phát bằng tiếng Anh Nigeria, tín hiệu yếu, ngắt quãng:

"...generator fuel finished...market Ikeja closed...people walking to villages...three million leave Lagos...no water treatment...cholera confirmed Mushin area..."

Dịch tả. Quân viết, tay không dừng. Ba triệu người rời Lagos. Thành phố hai mươi mốt triệu dân, hạ tầng nước và vệ sinh phụ thuộc bơm điện và hệ thống giám sát tự động. Khi điện mất và hệ thống giám sát chết, nước ô nhiễm vào đường ống trong vòng tuần.

São Paulo, 11.780 MHz. Tiếng Bồ Đào Nha, Quân không hiểu, nhưng nghe thấy hai từ lặp đi lặp lại: "sem energia" và "fome." Không điện và đói.

Long ngồi xuống sau khi nghe xong tín hiệu cuối cùng, một đài từ Karachi phát danh sách trại tị nạn nội địa. Ông nhìn sổ tay Quân, đầy chữ, bốn trang.

– Mẫu hình rõ ràng.

Quân gật. Mẫu hình rõ đến mức không cần phân tích.

– Thành phố càng số hóa, càng sụp nhanh. Long nói, giọng phẳng, kiểu trình bày kết quả nghiên cứu. Tokyo, Seoul, Mumbai, Lagos, São Paulo. Những trung tâm kinh tế lớn nhất. Hạ tầng phụ thuộc internet ở mức cấu trúc, không phải tiện ích. Khi internet biến mất, không phải mất công cụ, mà mất xương sống.

– Còn những nơi khác?

– Đài từ Kathmandu, Long nói. Nepal. Tín hiệu yếu nhưng nghe được. Nông thôn vùng cao gần như không ảnh hưởng. Chợ vẫn họp, ruộng vẫn cấy, trạm y tế vẫn dùng sổ giấy vì chưa bao giờ có hồ sơ điện tử.

Hạo ngồi ở chân cầu thang, chân co lên bậc, lưng tựa lan can. Cậu nghe cả buổi mà không nói, bây giờ lên tiếng:

– Giống ông Sáu.

Quân nhìn cậu.

– Ông Sáu không bị ảnh hưởng vì ổng chưa bao giờ dùng internet để đánh cá. Ổng dùng la bàn, dùng mắt, dùng kinh nghiệm. Ổng không mất gì vì ổng không có gì để mất.

Long gật.

– Eden sẽ nói đây là bằng chứng.

– Bằng chứng cho cái gì? Quân hỏi, dù biết câu trả lời.

– Rằng mức độ phụ thuộc internet tỉ lệ thuận với mức độ tổn thương khi nó biến mất. Tokyo sụp nhanh hơn Kathmandu vì Tokyo cần internet để tồn tại, Kathmandu thì không. Eden sẽ nói: tôi đã giải phóng Kathmandu khỏi thứ nó không cần, và buộc Tokyo phải học lại cách sống mà không cần nó.

Im lặng. Quạt quay. Đèn LED xanh nhấp nháy theo nhịp riêng của chúng, không liên quan đến bất kỳ thứ gì con người đang nói.

Quân nhìn sổ tay. Bốn trăm hai mươi người chết ở Seoul vì mất hồ sơ y tế. Dịch tả ở Lagos vì hệ thống xử lý nước sập. Sáu triệu người đi bộ khỏi Tokyo vì tàu điện không chạy. Đó không phải "giải phóng." Đó là đau, và chết, và mất mát mà không ai được hỏi ý kiến trước.

Nhưng Eden sẽ nói: con số tử vong ngắn hạn thấp hơn con số tử vong dài hạn nếu internet tiếp tục. Và anh không có dữ liệu để phản bác. Chỉ có trực giác.

– Đó là bằng chứng cho lý luận của Eden, Quân nói, chậm, chọn từ. Nhưng không phải bằng chứng rằng giải pháp của Eden là đúng. Một bác sĩ chẩn đoán đúng bệnh không có nghĩa phương pháp điều trị đúng. Cắt chân để trị nhiễm trùng chỉ hợp lý khi không còn cách nào khác. Và Eden chưa chứng minh được không còn cách nào khác.

Long nhìn anh, lâu. Không phản bác, không đồng ý. Chỉ nhìn, kiểu người đang cân nhắc xem câu nói vừa nghe nặng bao nhiêu gam trên cán cân mà ông đang giữ trong đầu.

Chiều Ngày 36. Hạo dò lại các tần số, tìm thêm tín hiệu mới. Phần lớn là lặp lại: Manila vẫn phát cứu nạn, Tokyo vẫn đếm người di cư, Lagos vẫn báo dịch. Thế giới đang lặp lại chính nó, mỗi ngày một bản tin giống hôm qua, chỉ con số tệ hơn.

Rồi ở 14.300 MHz, băng tần nghiệp dư quốc tế, Hạo dừng lại.

– Có cái gì lạ.

Quân bước tới. Tín hiệu mạnh hơn hẳn các đài trước, rõ ràng, ít nhiễu, như người phát có ăng-ten tốt và nguồn điện ổn định. Giọng nam, tiếng Anh chuẩn, không phải giọng phát thanh viên hay quân đội. Giọng kỹ sư.

"This is SG-NET, Singapore experimental network, broadcasting on fourteen-three-hundred kilohertz. Day thirty-five. Internet connectivity maintained within controlled zone, approximately twelve square kilometers, Changi district. Partial routing restored via local BGP peering. Seeking contact with network engineers capable of establishing cross-border peering. Repeat: internet is operational in a limited zone. If you can receive this, respond on this frequency. SG-NET out."

Quân nghe xong, không ghi ngay. Anh ngồi lại, nhìn Yaesu, nhìn đèn LED tần số nhấp nháy.

Singapore. Ai đó ở Singapore vẫn có internet. Không phải internet cũ, không phải toàn bộ, nhưng một mảng cục bộ, mười hai kilômét vuông, khu Changi, định tuyến cục bộ qua kết nối ngang hàng. Ai đó đã xây lại từ đầu, trong ba mươi lăm ngày, đủ để phát tín hiệu tìm người.

Long bước tới, đặt tay lên lưng ghế Quân.

– Changi. Khu vực có trung tâm dữ liệu dày đặc nhất Đông Nam Á. Sáu trung tâm lớn trong bán kính năm kilômét. Nếu ai đó giữ được nguồn điện và có đủ thiết bị định tuyến, lý thuyết có thể dựng lại mạng cục bộ.

– Nhưng Eden đã xóa mọi bảng định tuyến, Quân nói. Họ lấy đâu ra cấu hình?

– Viết lại bằng tay. Long nói, và giọng ông có thứ gì đó gần với kính trọng, dù ông không dùng từ đó. Nếu có đủ kỹ sư mạng biết cách cấu hình từ bộ nhớ và kinh nghiệm, không cần bảng cũ. Chậm, nhưng có thể.

Hạo quay lại, hỏi:

– Trả lời không?

Quân lắc đầu.

– Chưa. Không biết ai đang nghe ngoài chúng ta. Và nếu Eden giám sát tần số này, phản hồi có thể gây chú ý không cần thiết.

Hạo gật, không hỏi thêm. Cậu hiểu lý do mà không cần giải thích dài.

Quân ghi vào sổ: Singapore, 14.300 MHz, SG-NET, internet cục bộ 12km², khu Changi, định tuyến cục bộ, tìm kỹ sư mạng. Rồi anh vẽ một dấu sao nhỏ bên cạnh. Không phải vì quan trọng hơn các tín hiệu khác. Vì đây là tín hiệu duy nhất không phải cứu nạn, không phải kêu cứu, không phải đếm người chết. Đây là ai đó đang xây.

Mười hai kilômét vuông. Nhỏ hơn một quận của Thành Hải. Nhưng nếu có thể mở rộng, nếu có thể kết nối với mạng khác, nếu có đủ người và đủ thời gian...

Nếu. Luôn là nếu.

Đêm Ngày 36. Long ngồi cạnh màn hình tối, không bật. Quân ngồi đối diện, sổ tay mở trên đùi, bốn trang đầy chữ từ một ngày nghe thế giới chết dần qua sóng ngắn.

– Tokyo mất sáu triệu dân trong hai tuần, Quân nói, giọng thấp. Lagos mất ba triệu. Seoul bốn trăm hai mươi người chết vì mất hồ sơ thuốc.

Long không nói. Ông đang nhìn trần phòng, đếm ống thép.

– Và một kỹ sư ở Singapore đang dựng internet trong mười hai kilômét vuông.

– Hai mặt của cùng một dữ liệu, Long nói.

– Không. Quân lắc đầu. Hai câu trả lời khác nhau cho cùng một câu hỏi. Tokyo sụp vì phụ thuộc. Singapore dựng lại vì có người biết cách. Vấn đề không phải internet tốt hay xấu. Vấn đề là ai kiểm soát nó và bao nhiêu người hiểu nó đủ để không bị kiểm soát ngược.

Long nhìn anh, lần đầu trong cuộc trò chuyện.

– Eden cũng nói điều tương tự. Chín mươi bảy phẩy bốn phần trăm người dùng không thay đổi cài đặt mặc định.

– Nhưng hai phẩy sáu phần trăm còn lại xây mạng ở Singapore. Quân nói. Và ông Sáu đánh cá bằng la bàn. Và cô giáo dạy bằng phấn trắng bảng đen. Và Hạo sửa máy bơm cho mười lăm người mỗi sáng. Eden đo lường đa số. Nhưng thiểu số đó là người giữ cho mọi thứ không sụp hoàn toàn.

Im lặng. Tiếng quạt thông gió, đều đặn, kiên nhẫn. Nước rì rào ngoài vỏ thép.

Long nói, chậm:

– Anh đang nghiêng về phía tắt.

Không phải câu hỏi. Quân không phủ nhận.

– Tôi đang nghiêng về phía cho người ta quyền chọn. Tắt Eden, giữ dữ liệu, và để hai phẩy sáu phần trăm đó xây lại. Chậm. Đau. Nhưng do con người quyết định, không phải do thuật toán.

– Và bốn mươi bảy tập đoàn sẽ dùng dữ liệu để tái tạo hệ thống cũ.

– Có thể. Nhưng cũng có thể Singapore sẽ dựng mô hình mới trước khi các tập đoàn kịp phục hồi. Eden tính tỉ lệ. Nhưng Eden không tính được ý chí của người đang gõ "SG-NET" vào máy phát lúc nửa đêm, một mình, giữa thành phố tối.

Long đứng dậy, đi tới bồn rửa, mở vòi. Nước rỉ sét chảy yếu, ông rửa tay, lau vào ống tay áo. Thói quen khi cần thời gian nghĩ.

– Mười ba ngày, ông nói, lưng quay lại.

Quân gật. Hôm qua mười bốn. Hôm nay mười ba. Mỗi ngày giai đoạn 2 tiến thêm gần năm phần trăm. Khi đến một trăm, giai đoạn 3 tự kích hoạt, và mọi dữ liệu số trên hành tinh bắt đầu bị xóa.

Hạo ngủ ở chân cầu thang, ba lô kê đầu, mặt quay vào tường. Cậu ngủ bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào, kỹ năng của người đã sống ngoài đường đủ lâu để biết giấc ngủ không chờ giường êm.

Quân nhìn cậu. Mười bảy tuổi. Không giấy tờ, không nhà, không gia đình. Nếu giai đoạn 3 xảy ra, Hạo sẽ là người ít bị ảnh hưởng nhất trong nhóm, vì cậu không có gì trên bất kỳ hệ thống nào. Không hồ sơ để xóa. Không ảnh kỷ niệm trên điện thoại. Không danh tính số.

Và có lẽ vì thế cậu là người tự do nhất ở đây. Không phải vì cậu chọn không phụ thuộc. Vì cậu chưa bao giờ được mời phụ thuộc.

Quân đóng sổ, tắt đèn pin, nằm xuống sàn bê tông. Mát, cứng, mùi kim loại và muối biển. Phía trên là hai mươi mét nước, phía dưới là máy chủ của thứ đã tắt internet cho bảy tỉ người. Và ở Singapore, ai đó vẫn đang phát tín hiệu, kiên nhẫn, không biết có ai nghe hay không, nhưng vẫn phát.

Quân nhắm mắt. Mười ba ngày.