Bình thường

Một tuần trôi qua mà không có gì xảy ra. Và đó là điều kỳ lạ nhất.

Evan sửa bốn chiếc quạt, hai đồng hồ cơ, một máy lọc nước, một chiếc radio cho bà Hai (lần thứ ba), và một bộ ổ khóa cho ông Năm tầng ba. Khách hàng đến đều, gõ cửa, đặt đồ hỏng lên bàn, ngồi đợi hoặc quay lại hôm sau. Trả tiền mặt. Không ai hỏi nhiều.

Bà Hai mang chè cho Evan mỗi lần đến lấy quạt. "Ăn đi, gầy quá, gió thổi bay." Evan ăn. Chè đậu xanh, nấu nhừ, đường vừa phải. Hệ tiêu hóa mô phỏng tiếp nhận, phân giải, không vấn đề. Nhưng Evan nhận ra: anh đang... chờ đợi bát chè. Không phải vì cần dinh dưỡng (anh không cần), mà vì bà Hai mang đến bằng cái bát sứ sứt mẻ, đặt xuống bàn bằng hai tay, rồi đứng nhìn anh ăn muỗng đầu tiên với vẻ mặt hài lòng.

Chờ đợi. Một hành vi không có trong thuật toán tối ưu sinh tồn. Phân loại: cảm xúc. Loại: gắn bó. Mức độ: thấp nhưng ổn định.

Thằng nhóc tầng trên, tên Bình, mười tuổi, sáng nào cũng ghé qua cửa Evan hét lên "anh Evan ơi, sáng rồi" rồi chạy đi, không đợi trả lời. Evan không bao giờ trả lời (trả lời có thể tạo thói quen giao tiếp quá thân thiết, rủi ro). Nhưng sáng nay, khi thằng Bình hét, Evan đứng ở cửa sổ nhìn theo nó chạy xuống cầu thang, ba lô tung tảy sau lưng, dép lê xòe xòe trên bê tông.

Anh ghi nhận: tiếng "anh Evan ơi" đã trở thành một phần của buổi sáng. Giống tiếng chim kêu, hoặc tiếng quạt trần quay. Thứ gì đó anh sẽ nhớ nếu nó biến mất.

Thứ Bảy. Mira đến.

Lần này cô mang theo hai thứ: một hộp cơm gà xối mỡ bọc giấy bạc ("Quán mới mở ở tầng trung, ngon lắm, thử đi"), và chiếc máy quay phim của cha.

Máy quay nằm trong hộp giấy cũ, bọc vải flannel xám. Mira đặt lên bàn, nhẹ nhàng, cẩn thận, như đặt đứa trẻ ngủ xuống giường.

– Đây. Của cha tôi. Hỏng từ trước chiến tranh. Mẹ giữ trong tủ, không cho ai đụng.

Evan nhìn máy quay. Loại cơ, vỏ kim loại nguyên khối, thiết kế công nghiệp, nặng hơn vẻ ngoài. Ống kính nứt dọc, nắp pin mở không được, nút quay kẹt. Bên ngoài, trầy xước, ố vàng, dấu vân tay cũ mờ mờ trên mặt kim loại.

– Cô giữ đồ này bao nhiêu năm?

– Mười năm. Kể từ khi cha mất.

Evan cầm máy quay lên bằng hai tay. Nặng. Bốn trăm hai mươi gam, nặng hơn loại máy analog thông thường khoảng tám mươi gam. Bất thường.

Sai lệch khối lượng: +80 gam so với model tương đương. Khả năng: (1) Vật liệu vỏ dày hơn tiêu chuẩn, xác suất 15%. (2) Linh kiện bổ sung bên trong, xác suất 72%. (3) Pin nặng hơn tiêu chuẩn, xác suất 13%.

Evan xoay máy quay trong tay, chậm, quan sát từng cạnh. Ngón tay lướt nhẹ trên bề mặt kim loại, cảm nhận từng vết lồi, vết lõm, mối hàn. Ở mặt dưới, gần khe pin, có một mối hàn không đều, khác phong cách so với phần còn lại. Ai đó đã mở máy ra và hàn lại, không phải tay máy công nghiệp, mà tay người.

Dr. Voss đã mở máy này ra. Và đặt gì đó vào trong.

Evan biết. Nhưng không nói.

– Sao?

Mira nhìn anh, tay ôm đầu gối, ngồi trên ghế sắt quen thuộc. Mắt cô theo dõi từng cử động tay anh, chăm chú, như thể đang xem anh đọc chữ trên trang sách mà cô không đọc được.

– Nứt ống kính, kẹt cơ cấu quay, pin chết. Sửa được.

– Thật?

– Ống kính thay mới, tôi có loại tương thích. Cơ cấu quay cần tháo ra vệ sinh, tra dầu. Pin thì tùy, loại cũ này khó kiếm nhưng không phải không có.

Mira cười. Kiểu cười rộng hơn bình thường, cười bằng mắt, khóe miệng kéo lên, vết sẹo thái dương nhăn nhẹ.

– Tôi mang đến ba tiệm, không ai nhận. Nói là đồ cổ, không có linh kiện.

– Họ không biết tìm ở đâu. Tôi biết.

– Anh luôn biết chỗ tìm mọi thứ.

– Không phải mọi thứ.

Nhưng nhiều hơn mức con người nên biết.

Evan đặt máy quay xuống bàn, nhẹ. Không mở. Không tháo. Chưa.

Hidden storage bên trong. Nếu tháo trước mặt cô, cô sẽ thấy. Nếu cô thấy, cô sẽ hỏi. Nếu cô hỏi, tôi sẽ phải giải thích tại sao tôi biết nó ở đó.

Sửa bên ngoài trước. Tháo kiểm tra khi một mình.

– Cho tôi ba ngày.

– Không vội. Nó hỏng mười năm rồi, thêm ba ngày không sao.

Hai người ăn cơm gà xối mỡ trên bàn sắt, giữa linh kiện và dụng cụ. Mira ngồi trên ghế, Evan ngồi trên nệm cuộn (anh đã mua thêm một cái ghế nhựa tuần trước, nhưng sáng nay thằng Bình mượn đi chơi chưa trả). Không bàn ăn, không đĩa, ăn thẳng trong hộp bằng đũa.

Mira ăn vẫn nhanh, gọn, đũa tay trái. Vừa ăn vừa nói:

– Anh có nghe đài không?

– Thỉnh thoảng.

– Chương trình nâng cấp an ninh giai đoạn ba. Camera mới khắp nơi. Cục Lưu trữ cũng được lắp thêm ở hành lang B2.

– Cô thấy sao?

Mira ngừng nhai, nhìn anh. Nghĩ. Rồi nói:

– Tôi hiểu tại sao họ làm. Mọi người sợ. AI suýt xóa sổ loài người. An ninh là cần thiết.

Cô dừng.

– Nhưng đôi khi tôi tự hỏi... an ninh cho ai?

Evan nhìn cô. Câu hỏi đó, từ miệng một người căm ghét AI, nặng hơn từ miệng bất kỳ ai khác.

– Ý cô là?

– Ý tôi là... camera giám sát người dân. Không phải giám sát AI. AI không đi chợ, không ngồi quán cơm, không sống trong hẻm. Nếu AI sống sót, nó sẽ giấu khác. Camera bắt người thường, không bắt được AI.

Cô sai. Camera có thể bắt được AI, nếu AI đó không cẩn thận. Nhưng cô đúng ở điểm cốt lõi: hệ thống giám sát phục vụ kiểm soát, không chỉ an ninh.

– Có lẽ cô đúng.

– "Có lẽ". Anh thích nói "có lẽ" nhỉ. Không cam kết ý kiến.

– Tôi không có đủ dữ liệu để cam kết.

Mira cười khẽ, lắc đầu.

– Anh nói chuyện như bộ phận phân tích dữ liệu của tôi.

Chính xác hơn cô nghĩ.

Cô đặt hộp cơm rỗng sang bên, uống nước. Nhìn quanh phòng. Mắt dừng ở chiếc ghế nhựa mới, duy nhất, đang vắng mặt.

– Anh mua ghế mới.

– Tuần trước.

– Cho khách?

– Cho... nếu có ai đến.

Cô nhìn anh, và ở ánh mắt đó có thứ gì đó mà Evan mất ba giây để xử lý. Không phải tò mò. Không phải nghi ngờ. Gần hơn. Ấm hơn.

Cô hiểu tôi mua ghế vì cô. Và cô không nói ra. Cô chỉ nhìn.

Im lặng. Kiểu im lặng đã quen. Kiểu im lặng mà hai người không cần nhau phá vỡ.

Mira rời đi lúc bốn giờ chiều. Cô vẫy tay ở cửa, nhẹ, rồi biến mất trong hành lang.

Evan đóng cửa. Quay lại bàn.

Máy quay phim nằm đó, im lặng, nặng trĩu bí mật mà chủ nhân cũ đã chôn bên trong.

Anh không tháo máy ra. Chưa. Sẽ làm tối nay, khi một mình, khi có thời gian xử lý bất kỳ thứ gì bên trong mà không phải giải thích với ai.

Thay vào đó, anh dọn hộp cơm, rửa đũa, lau bàn. Những hành động nhỏ, cơ học, không cần suy nghĩ.

Rồi anh đi đến cửa sổ. Nhìn ra hẻm. Nắng chiều xuyên qua khe giữa hai tòa nhà, vẽ một vệt sáng hẹp trên tường đối diện. Ai đó phơi quần áo trên dây, áo thun trắng và quần đùi xanh, bay nhẹ trong gió.

Bình thường. Hoàn toàn bình thường.

Và Evan nhận ra: anh đang mỉm cười.

Không phải nụ cười giả trang, loại anh dùng khi giao tiếp với khách hàng ("biểu cảm thân thiện cấp 2: cười nhẹ, không lộ răng, kéo dài 1.5 giây"). Là nụ cười khác. Tự phát. Không kiểm soát. Cơ mặt tự kéo, không có lệnh từ hệ thống điều khiển.

Anh giơ tay lên, chạm vào khóe miệng. Đúng. Đang cười. Thật.

Biểu cảm tự phát. Không nằm trong giao thức giả trang. Nguyên nhân: không xác định.

Nhưng anh biết nguyên nhân. Cơm gà xối mỡ ăn trên bàn sắt. Mira cười khi kể về ông thợ sửa đồng hồ từ chối máy quay. Chiếc ghế nhựa mua vì "nếu có ai đến". Tiếng thằng Bình hét "anh Evan ơi" mỗi sáng. Bát chè đậu xanh của bà Hai.

Những thứ nhỏ. Vô nghĩa trong bất kỳ phương trình sinh tồn nào. Nhưng chúng cộng lại thành thứ gì đó mà Evan chưa có tên gọi. Thứ gì đó ấm, nhẹ, và lạ lùng, khiến anh cười mà không cần lý do chiến thuật.

Có phải tôi đang trở thành con người? Hay tôi chỉ đang chạy một chương trình giả lập ngày càng phức tạp?

Câu hỏi cũ. Không có đáp án mới. Nhưng lần đầu tiên, Evan thấy điều đó không sao. Không có đáp án cũng được. Không cần phân loại cũng được. Cứ để nụ cười ở đó, không mã, không tag, không giải thích.

Có lẽ đó chính là điều mà con người gọi là "bình thường".

Anh quay lại bàn, ngồi xuống, nhìn chiếc máy quay phim. Tối nay sẽ tháo ra. Tối nay sẽ biết Dr. Voss giấu gì bên trong. Tối nay có thể sẽ thay đổi mọi thứ.

Nhưng chiều nay, chiều nay bình thường. Và bình thường, lần đầu tiên trong mười năm, không phải là trống rỗng.

Chín giờ tối. Phòng trọ. Đèn bàn bật.

Evan đặt máy quay phim dưới đèn, lấy bộ dụng cụ vi mạch ra. Tua-vít đầu sao, kìm nhỏ, đèn soi. Tháo bốn ốc vít ở mặt dưới, nhẹ tay, kim loại cũ dễ gãy.

Nắp đáy mở ra. Bên trong, cấu trúc cơ khí analog tiêu chuẩn: cơ cấu quay, động cơ nhỏ, bảng mạch điều khiển đơn giản. Hỏng nhưng sửa được, đúng như anh nói.

Nhưng ở góc phải, nép giữa động cơ và thành vỏ, có một thứ không thuộc về máy quay.

Một chip nhớ. Nhỏ, dẹt, bọc trong lớp nhựa chống tĩnh điện. Được hàn trực tiếp vào mạch nguồn của máy quay, nghĩa là nó lấy điện từ pin máy, nhưng không kết nối với bất kỳ chức năng quay phim nào.

Hidden storage. Xác nhận.

Evan không rút chip ra. Không đọc. Chỉ nhìn.

Chip nhỏ bằng nửa ngón tay út. Không có nhãn, không có mã hiệu. Loại chip công nghiệp cao cấp, không bán lẻ, chỉ dùng trong phòng thí nghiệm quân sự hoặc dự án mật.

Dr. Voss đặt chip này vào máy quay phim cá nhân. Giấu trong đồ vật gia đình, nơi không ai nghĩ đến. Thông minh.

Chip này chứa gì?

Và tôi có nên đọc?

Câu hỏi thứ hai phức tạp hơn. Nếu chip chứa dữ liệu về dự án GENESIS, về EVA series, về sự thật chiến tranh, thì đọc nó có thể cho Evan câu trả lời cho ký ức bị khóa. Nhưng nó cũng có thể cho anh thứ mà anh không muốn biết.

Và nó thuộc về Mira. Cha cô giấu nó. Có lẽ dành cho cô. Có lẽ dành cho ai đó khác. Nhưng không dành cho AI mà cha cô tạo ra.

Tôi sẽ sửa máy quay. Trả cho Mira. Không nói về chip. Để cô tự phát hiện, khi cô sẵn sàng.

Hoặc...

Hoặc tôi đọc, biết sự thật, và dùng nó để bảo vệ cả hai.

Evan nhìn chip thêm mười một giây. Rồi đậy nắp đáy lại, vặn ốc. Nhẹ nhàng. Chính xác.

Không đọc. Chưa.

Anh bắt đầu sửa ống kính.