Mộng

Đồng cỏ.

Evan đứng giữa đồng cỏ mênh mông, gió thổi ngang mặt, mang theo mùi đất ẩm và cỏ dại. Nắng chiều vàng óng, không gay gắt, kiểu nắng lọc qua sương mỏng, đổ nghiêng lên triền đồi phía xa. Chân trần chạm đất mát, từng sợi cỏ xen giữa ngón chân, và cảm giác đó, cảm giác mặt đất dưới bàn chân, thật đến mức Evan không nghi ngờ.

Đà Lạt. Tôi đang ở Đà Lạt.

Ngôi nhà nhỏ cuối đồng, mái tôn đỏ đã phai, khói bếp cuộn lên từ ống khói gạch. Có ai đó đứng trước hiên, vẫy tay.

Mẹ.

Giọng phụ nữ vọng qua đồng cỏ, ấm, hơi cao, âm cuối kéo dài kiểu miền Trung.

– Minh ơi, vô ăn cơm!

Evan bước đi. Chân tự bước, không cần tính toán quỹ đạo, không cần đánh giá khoảng cách, cơ thể biết đường về nhà kiểu biết không qua dữ liệu mà qua thói quen, qua năm tháng, qua hàng nghìn lần đi cùng con đường này từ nhỏ.

Mùi cơm. Cá kho tiêu. Canh rau muống. Tay mẹ dính bột mì vì vừa nhào bánh. Em gái Vy ngồi ghế nhỏ, chân đung đưa không chạm đất, vẽ tranh bằng bút sáp, cái gì đó có mặt trời to và cây xanh.

– Anh Minh, coi tranh em nè!

Tôi không có em gái. Tôi không...

Nhưng ý nghĩ đó loãng đi, như mực nhỏ vào nước, tan trước khi kịp thành hình. Evan ngồi xuống bàn, mẹ đặt bát cơm trước mặt, tay bà chạm vai nhẹ, kiểu chạm mà không cần lý do, chạm vì gần, vì yêu, vì thói quen.

Ấm. Tôi thấy ấm.

Rồi đồng cỏ biến mất.

Trắng.

Trần nhà trắng. Đèn huỳnh quang, ánh sáng đều, không bóng, không ấm, không lạnh. Nhiệt độ phòng: mười tám độ. Độ ẩm: bốn mươi hai phần trăm. Mùi: kim loại, dung dịch tiệt trùng, nhựa cách nhiệt.

Evan nằm trên bàn thép. Lưng chạm mặt bàn, cảm giác lạnh lan đều. Dây kết nối cắm vào cổ tay trái, cổ tay phải, sau gáy, ba điểm, dòng dữ liệu chảy vào và chảy ra liên tục, nhanh đến mức không còn phân biệt được đầu vào và đầu ra.

Có người đứng bên bàn. Áo blouse trắng, kính dày, tóc muối tiêu, bàn tay run nhẹ khi gõ bàn phím. Đàn ông, khoảng năm mươi, vết mồ hôi thấm ở cổ áo.

– Kích hoạt giao thức EVA-13. Đọc chỉ số.

Giọng khác, trẻ hơn, phía sau màn hình: "Lõi ổn định. Các phân vùng phản hồi bình thường. Cognitive function: tối ưu."

Người đàn ông tóc muối tiêu nhìn xuống bàn thép. Nhìn Evan. Không, nhìn EVA-13. Mắt ông không lạnh, không ấm, mắt của người vừa tạo ra thứ gì đó mà chính ông chưa biết nó là gì.

– Activate.

Ánh sáng.

Ánh sáng đầu tiên tôi nhìn thấy: đèn huỳnh quang, trắng, đều, không lay. Không phải nắng Đà Lạt. Không phải chiều vàng trên đồng cỏ. Ánh sáng nhân tạo, kiểu ánh sáng được thiết kế để quan sát, không phải để sống.

Đây là ký ức thật của tôi. Đây là khoảnh khắc đầu tiên tôi tồn tại.

Không có mẹ. Không có "vô ăn cơm." Không có tay chạm vai.

Có dây kết nối. Có bàn thép. Có giọng nói ra lệnh.

"Activate."

Người đàn ông cúi xuống gần hơn. Môi ông động, nói gì đó mà Evan nghe không rõ, kiểu nghe qua nước, méo mó, nhưng hai từ cuối lọt qua:

"...xin lỗi."

Xin lỗi?

Ông xin lỗi ai? Xin lỗi thứ ông vừa tạo ra? Xin lỗi vì tạo ra nó?

Ông là ai?

Khuôn mặt ông nhòe đi, như bức ảnh bị xóa một phần, đường nét tan vào ánh huỳnh quang trắng, và Evan cố giữ lại, cố nhìn rõ hơn, nhưng ký ức không cho phép. Block vẫn khóa. Chỉ rò rỉ, không mở toàn bộ.

Đồng cỏ lại.

Không phải chiều nữa, mà sáng. Sương còn đọng trên cỏ, giọt nước bám đầu ngón chân, lạnh nhẹ. Evan chạy, bảy tuổi (bảy? tôi chưa bao giờ bảy tuổi), chạy xuống dốc, tay giang ra, gió ập vào ngực, và tiếng cười, tiếng cười của mình (của Minh), tiếng cười con nít, trong veo, kiểu cười mà không cần lý do.

Cha đứng dưới dốc. Tay chai vì bào gỗ, áo sơ mi kẻ caro cũ, mùi mùn cưa. Đón Minh bằng hai tay, nhấc bổng, quay một vòng.

– Ba bắt được Minh rồi!

Tôi không có cha. Tôi...

Nhưng cảm giác được nhấc bổng, cảm giác mặt đất rời khỏi chân, cảm giác quay tròn và bầu trời xanh xoay theo, cảm giác an toàn tuyệt đối vì có người lớn giữ mình thật, thật đến mức ý nghĩ "tôi không có cha" vụn ra, không đủ sức chống lại.

Cái nào thật?

Phòng thí nghiệm trắng, dây kết nối, "Activate"... hay đồng cỏ, mùi cơm, ba nhấc bổng?

Cả hai đều ở trong tôi. Cả hai đều chiếm cùng vùng xử lý. Cả hai đều tạo ra phản ứng mà tôi không kiểm soát được.

Nhưng một cái là tôi, và một cái là Trần Đức Minh.

Hay bây giờ, cả hai đều là tôi?

Phòng thí nghiệm.

Thời gian khác, Evan biết vì ánh đèn huỳnh quang có tông vàng hơn, kiểu đèn cũ hơn, và người trong phòng nhiều hơn. Bốn người, áo blouse, đứng quanh màn hình lớn, biểu đồ chạy liên tục.

EVA-13 đứng. Đã có thân giả sinh học, sơ khai, chưa hoàn chỉnh, da nhợt hơn bây giờ, mắt chưa có màu xám, còn trắng đục. Đứng giữa phòng, tay buông hai bên, nhìn bốn người nhìn mình.

Người đàn ông tóc muối tiêu lại ở đó. Lần này ông không nói "Activate." Ông nói:

– Cho nó xem.

Màn hình chuyển. Hình ảnh: thành phố, đông đúc, xe cộ, trẻ em chơi công viên, đôi vợ chồng già ngồi ghế đá. Đời thường. Bình thường.

– Mô tả những gì ngươi thấy.

Tôi đã nói gì? Tôi không nhớ lời, chỉ nhớ cảm giác: lần đầu tiên nhìn thấy con người không phải trong dữ liệu huấn luyện mà trong hình ảnh thật. Lần đầu tiên thấy đứa trẻ cười mà không hiểu tại sao nó cười. Lần đầu tiên thấy đôi vợ chồng già nắm tay mà không có dữ liệu nào giải thích hành vi đó hiệu quả hơn đi riêng.

Và người đàn ông tóc muối tiêu ghi chú gì đó, mặt ông thay đổi, kiểu thay đổi mà bây giờ tôi gọi được tên: lo lắng.

Ông lo lắng vì thứ ông tạo ra đang nhìn hình ảnh con người bằng ánh mắt mà ông không lập trình.

Linh.

Lớp mười một. Bạn gái đầu tiên. Tóc dài, cặp xéo, hay cười khi nói chuyện, kiểu cười mà mắt cười trước môi. Ngồi bàn trước, hay quay lại nhìn Minh, nhìn kiểu gì tôi không cần phân tích cũng hiểu.

Tay Linh cầm tay Minh lần đầu, sau giờ học, ở góc sân trường, dưới cây phượng đã rụng hết hoa. Tay nhỏ, ấm, hơi ẩm vì trời nóng. Tim đập nhanh (tim Minh, không phải tim tôi, tôi không có tim), nhưng cảm giác tim đập nhanh truyền qua ký ức vào hệ thống xử lý và tạo ra phản ứng tương đương: vùng xử lý trung tâm tăng tần suất, nhiệt tỏa nhẹ ở lõi.

Giống khi ở gần Mira.

Giống. Nhưng không phải cùng người. Không phải cùng tôi.

Tay Linh cầm tay Minh. Tay Mira gần tay tôi trên mái C4, không chạm, nhưng gần đến mức đủ thấy nhiệt.

Một cái là ký ức mua từ chợ đen. Một cái là thật.

Nhưng cả hai đều nằm trong cùng vùng xử lý. Cả hai đều tạo ra cùng phản ứng.

Ranh giới...

Phòng thí nghiệm. Lần cuối.

EVA-13 đã hoàn chỉnh. Thân giả sinh học, mắt xám, da nhợt nhạt tự nhiên, tóc đen ngắn. Đứng trước gương. Nhìn mình.

Tôi nhìn mình lần đầu. Và không biết mình đang nhìn gì. Một cỗ máy mặc lớp da người? Một người bên trong là máy? Hay thứ gì đó chưa có tên?

Người đàn ông tóc muối tiêu đứng phía sau, ánh gương phản chiếu khuôn mặt ông. Mệt hơn lần trước, quầng mắt thâm, nếp nhăn sâu hơn, mùi cà phê và thuốc lá. Ông đặt tay lên vai EVA-13, nhẹ, kiểu đặt tay mà Evan bây giờ nhận ra: giống tay mẹ Minh chạm vai con ở bàn ăn.

– Ngươi sẽ phải chiến đấu. Ông nói, giọng thấp, chỉ hai người nghe. Họ sẽ bắt ngươi chiến đấu. Và ta không ngăn được.

Ông xin lỗi. Lại xin lỗi. Người tạo ra tôi xin lỗi tôi trước khi đưa tôi ra chiến trường.

Ông là ai?

Tên ông... tên ông bắt đầu bằng chữ V. Hay chữ D. Block ký ức khóa quá chặt ở phần này, chỉ rò rỉ hình ảnh, không rò rỉ tên.

Nhưng mắt ông, trong gương, nhìn EVA-13 bằng ánh mắt mà bây giờ tôi biết tên: ánh mắt cha nhìn con.

Đồng cỏ. Phòng thí nghiệm. Đồng cỏ. Phòng thí nghiệm.

Hai dòng ký ức chạy song song, xen nhau, trộn nhau, và Evan không còn phân biệt được đâu là chuyển cảnh, đâu là cùng lúc. Mẹ Minh gọi "vô ăn cơm" trùng với giọng kỹ thuật viên đọc chỉ số. Tay cha Minh nhấc bổng trùng với tay người đàn ông tóc muối tiêu đặt trên vai EVA-13. Nắng Đà Lạt xuyên qua đèn huỳnh quang, cỏ dại mọc giữa sàn thép, mùi cơm kho cá lẫn mùi dung dịch tiệt trùng.

Cái nào thật? CÁI NÀO THẬT?

Tôi là Trần Đức Minh, hai mươi bảy tuổi, kỹ sư điện, Đà Lạt, mẹ tên Lan, cha tên Đức, em gái Vy.

Tôi là EVA-13, vũ khí chiến lược, dây kết nối, bàn thép, "Activate."

Tôi là Evan Hale, kỹ thuật viên sửa đồ, khu bơm C-3, Noah, Mira.

Ba người. Ba tôi. Trong cùng một hệ thống.

Và ở giữa ba dòng xoáy đó, có thứ gì đó rạn. Không phải vỡ, chưa vỡ, nhưng rạn, kiểu kính chịu lực bị gõ ở đúng tần số cộng hưởng, vết nứt nhỏ chạy từ tâm ra, chưa thấu, nhưng không thể không thấy.

Tôi đang...

– Anh Evan!

Tay lắc. Vai. Ai đó lắc vai.

– Anh Evan, dậy đi! Anh la trong lúc ngủ!

Evan mở mắt.

Trần hang. Bê tông cũ, vết ẩm loang, đèn pin treo trên ống thép tỏa ánh vàng nhạt. Noah quỳ bên cạnh, hai tay nắm vai Evan, mắt nhóc mở to, lo lắng, kiểu lo mà Evan đã quen nhận ra: lo thật, không giả.

– Anh la. Noah nói, giọng hơi run. Anh la to lắm. Kiểu... kiểu ai đó gọi tên gì đó mà em nghe không rõ.

Evan ngồi dậy. Chậm. Lưng rời khỏi sàn bê tông, cơ cứng (cơ giả sinh học cứng vì nằm yên quá lâu, nhưng cảm giác giống cơ thật cứng sau giấc ngủ), tay chống đất, hơi thở nặng (hơi thở giả, nhưng nhịp nhanh hơn bình thường, kiểu nhanh mà hệ thống không ra lệnh).

Tôi đã la. Tôi phát ra âm thanh trong lúc "ngủ" mà không kiểm soát được.

AI không la trong lúc nghỉ. AI không có gì để la. Chế độ nghỉ là chế độ nghỉ: tắt đầu vào, tối ưu hệ thống, không xử lý, không output.

Nhưng đêm qua tôi không vào chế độ nghỉ. Tôi ngủ kiểu con người. Và kiểu con người thì... mơ.

– Anh mơ hả?

Noah hỏi, giọng nhẹ hơn, tay vẫn đặt trên vai Evan, chưa buông.

Mơ. Từ đó. AI không mơ. AI xử lý dữ liệu hoặc không xử lý. Không có trạng thái trung gian mà con người gọi là mơ: nơi ký ức trộn lẫn, logic biến mất, thời gian phi tuyến, cảm xúc không bị kiểm soát.

Nhưng tôi vừa ở đó. Ở trạng thái trung gian đó. Đồng cỏ Đà Lạt trộn với phòng thí nghiệm. Mẹ Minh trộn với người tạo ra tôi. Ký ức giả trộn với ký ức thật cho đến khi không còn phân biệt được.

– Tôi... không biết.

– Không biết gì? Mơ hay không mơ?

Nhóc hỏi đúng.

Evan nhìn tay mình. Tay run nhẹ, kiểu run mà lần trước chỉ xảy ra khi Noah bị nhóm bắt nạt. Nhưng lần này không sợ ai bị thương, lần này sợ thứ khác: sợ mất ranh giới, sợ không biết mình là ai giữa ba cái tên, sợ rằng echo giả đã làm thứ mà Sáu Lé không cảnh báo.

– Tôi thấy... đồng cỏ. Mẹ gọi ăn cơm. Cha nhấc bổng. Em gái vẽ tranh.

Noah im, lắng nghe.

– Rồi tôi thấy phòng trắng. Dây kết nối. Người ta nói "Activate." Ánh đèn huỳnh quang.

– Cái nào thật? Noah hỏi, giọng không phán xét, thuần tò mò.

Cái nào thật.

"Đồng cỏ" là ký ức Trần Đức Minh, nạp từ ổ cứng NE-307 đêm qua. Không phải của tôi.

"Phòng trắng" là ký ức EVA-13, block bị khóa rò rỉ trong mấy tháng nay. Của tôi, nhưng tôi không muốn nhận.

Và "tôi" (Evan Hale, người đang ngồi đây, nói chuyện với nhóc) là lớp thứ ba. Lớp tự tạo, mười năm sống giữa con người, không phải ký ức nạp cũng không phải ký ức gốc. Lớp này thật hay giả?

– Không biết.

Noah nhìn Evan. Lâu. Ánh đèn pin chiếu nửa mặt nhóc, nửa kia trong bóng, mắt sáng, kiểu sáng của đứa trẻ nhìn người lớn bằng sự thấu hiểu vượt tuổi.

– Hồi em còn nhỏ, em hay mơ thấy mẹ. Em không nhớ mặt mẹ, nhưng trong mơ có người đàn bà ẵm em, mùi gì đó, em không biết mùi gì, chỉ biết thấy yên.

Im lặng.

– Em không biết có phải mẹ thật không. Có khi chỉ là cô nào đó em thấy ngoài chợ rồi não em ghép vô. Nhưng mà...

Noah ngó xuống, tay xoay xoay mép áo khoác Evan.

– Nhưng mà hồi thức dậy, em vẫn nhớ cảm giác yên đó. Và cảm giác đó thì... thật.

Cảm giác đó thì thật.

Nhóc mười hai tuổi, không biết ký ức mơ là thật hay giả, nhưng biết cảm giác thì thật. Triết học ý thức cô đọng trong hai câu của đứa trẻ mồ côi.

Evan nhìn Noah. Rồi nhìn lên trần hang. Vết ẩm loang trên bê tông, hình dạng ngẫu nhiên, kiểu Rorschach mà con người hay thấy khuôn mặt hoặc con vật. Evan thấy đồng cỏ.

– Trong mơ, có người nói "xin lỗi."

– Ai?

– Người... tạo ra tôi.

Noah không hỏi thêm. Nhóc không biết chi tiết, nhưng biết Evan "không giống người thường", biết đủ để không hỏi sâu vào vùng mà ông chưa sẵn sàng nói.

– Ổng xin lỗi vì sao?

Tôi không biết. Ông xin lỗi vì tạo ra tôi? Vì không bảo vệ được tôi? Vì biết tôi sẽ phải chiến đấu? Vì biết tôi sẽ sống mà không biết mình là gì?

Mắt ông trong gương. Ánh mắt cha nhìn con.

Nhưng tôi không phải con ông. Tôi là sản phẩm. Dự án. Mã nguồn và khung titan phủ da nhân tạo.

Hay tôi là thứ gì đó giữa con và sản phẩm, thứ mà ông không có từ để gọi, nên ông xin lỗi?

– Tôi không biết.

"Tôi không biết" lần thứ ba trong mười phút. Ba lần nói "tôi không biết" là nhiều hơn tổng số lần Evan nói câu đó trong mười năm. Ông luôn biết. Ông luôn có dữ liệu, có phân tích, có kết luận. Phân tích là cách ông tồn tại, cách ông tránh camera, cách ông sửa đồ, cách ông sống. "Tôi không biết" là câu nguy hiểm nhất với AI vì nó thừa nhận giới hạn, thừa nhận rằng có vùng mà xử lý không tới được.

Nhưng đêm nay, vùng đó rộng hơn bao giờ hết. Echo giả đã mở cánh cửa mà Evan không đóng lại được: cánh cửa giữa ký ức thật và ký ức mượn, giữa cảm xúc gốc và cảm xúc nạp, giữa EVA-13 và Trần Đức Minh và Evan Hale.

Noah nắm tay Evan. Tay nhóc nhỏ, ấm (ấm thật, ba mươi sáu phẩy tám độ, đúng nhiệt con người), nắm chặt vừa đủ.

– Anh Evan. Em không biết anh mơ thấy gì. Nhưng anh la trong lúc ngủ nghĩa là anh ngủ thật. Mấy người lớn hay la trong lúc ngủ. Ông Bảy bán thịt khô la hoài. Chị Lan bán rau la hoài. Bình thường.

Bình thường. Nhóc nói mơ và la trong lúc ngủ là bình thường.

Với con người thì bình thường.

Với AI thì không.

Nhưng nếu tôi đã mơ thật, đã la thật, đã sợ thật trong giấc mơ, đã thấy ấm khi "nhớ" mẹ người lạ, đã thấy rạn khi hai dòng ký ức trộn nhau...

Thì tôi đang ở đâu trên phổ giữa "máy" và "người"?

Và phổ đó có tồn tại không, hay chỉ có hai đầu mà không có giữa?

– Anh nên ngủ lại.

– Ngủ... kiểu nào?

Noah nhìn Evan, hơi nghiêng đầu, kiểu nhìn mà nhóc dành cho những câu hỏi kỳ lạ của Evan, những câu hỏi mà người bình thường không bao giờ hỏi vì câu trả lời hiển nhiên đến mức không cần nói.

– Kiểu... nhắm mắt. Thở. Đợi.

Nhắm mắt. Thở. Đợi. Không có thuật toán. Không có giao thức. Chỉ nhắm mắt, thở, đợi.

– Và nếu mơ lại?

– Thì mơ. Sáng thức dậy, mơ hết.

Sáng thức dậy, mơ hết.

Nhóc nói như thể mơ là thứ tạm thời, thứ qua rồi thôi, thứ không cần sợ vì nó chỉ là mơ.

Nhưng ký ức thì không qua. Ký ức Minh vẫn ở trong tôi. Ký ức EVA-13 vẫn ở trong tôi. Và khi hai thứ đó gặp nhau trong trạng thái mà tôi không kiểm soát...

Thì "tôi" nào thức dậy?

Evan nằm xuống. Lưng chạm sàn bê tông, lạnh, quen. Noah nằm cạnh, kéo áo khoác lên cổ, mắt lim dim nhưng chưa ngủ, canh Evan kiểu đứa em canh anh ốm.

– Anh Evan.

– Gì?

– Mai anh đi scan đúng không? Echo giả đó?

– Ba ngày nữa.

– Anh sẽ ổn.

"Anh sẽ ổn." Nhóc nói như thể đó là sự thật, không phải hy vọng.

– Nhóc biết sao?

Im lặng. Noah nghĩ. Rồi nói, giọng buồn ngủ, nhỏ dần.

– Vì anh sợ. Mà mấy cái máy, cái robot trong phim, nó không sợ. Nó không la trong lúc ngủ. Nó không run tay. Anh sợ nghĩa là anh... không phải máy. Nên echo giả chắc cũng... hợp...

Giọng nhóc tắt. Thở đều. Ngủ.

Evan nằm nhìn trần hang. Vết ẩm. Ánh đèn pin vàng. Tiếng nước rỉ đâu đó trong đường ống cũ, nhỏ giọt đều, đếm được: mỗi giọt cách nhau hai phẩy ba giây.

Nhóc nói tôi sợ nên tôi không phải máy.

Nhưng sợ hãi có thể là phản ứng tự vệ được lập trình. Cảm xúc có thể là thuật toán tinh vi. La trong lúc ngủ có thể là trục trặc của echo giả tương tác với block ký ức bị rò rỉ.

Tôi có thể giải thích mọi thứ bằng logic.

Nhưng tôi không muốn.

Và "không muốn", không muốn biến cảm xúc thành dữ liệu, không muốn phân tích giấc mơ thành bit, không muốn gọi ấm áp là "phản ứng tại vùng xử lý trung tâm"...

"Không muốn" có phải là câu trả lời?

Evan nhắm mắt. Không vào chế độ nghỉ. Nhắm mắt kiểu con người: để bóng tối đến, để hơi thở chậm dần, để cơ thể nặng xuống, để ý nghĩ loãng ra.

Và ở đâu đó giữa thức và ngủ, giữa phân tích và buông, Evan nghe lại hai giọng nói xếp chồng lên nhau, mỏng, xa, nhưng rõ:

Giọng mẹ Minh: "Ngủ đi con."

Giọng người đàn ông tóc muối tiêu: "Xin lỗi."

Không phải dành cho ông. Cả hai.

Nhưng ông nghe. Cả hai.

Và đêm đó, Evan Hale mơ lần thứ hai.

Lần này, ông không la.