Đi Giao Hàng Gặp Khách Cũ

Đơn giao hàng số 4, thứ Sáu tối.

Địa chỉ: Đường Trần Não, Q.2. Khu dân cư, nhà riêng. Người nhận: Lê Hoàng Phong.

Tôi nhìn tên trên app 5 giây. Rồi 10 giây. Rồi 15.

Phong. Thằng Phong. Lê Hoàng Phong, sinh viên lớp QT08A, ngồi bàn thứ 3 từ phải, hay mặc áo thun có cổ, luôn đến lớp sớm 10 phút, luôn mang theo sổ ghi chép (loại sổ giấy ô li, không phải Moleskine). Phong, đứa duy nhất trong lớp không có LinkedIn. Phong, đứa tôi mất liên lạc 10 năm. Phong, CEO công ty logistics 200 nhân viên.

Và tôi đang giao hàng cho Phong.

Nhấn "Nhận đơn." Xe Wave nổ máy. Chạy qua cầu Sài Gòn, gió sông thổi, ánh đèn Q.2 phía trước sáng hơn Q.Bình Thạnh phía sau. Q.2 toàn biệt thự, nhà phố, cây xanh, yên tĩnh. Khác hẻm 47 tầng 4 của tôi.

Q.2. Nơi người có tiền thật sống. Không phải tiền gọi vốn, không phải tiền bán khóa học, không phải tiền "Series A." Tiền thật. Kiếm bằng bán hàng thật cho khách thật trong thời gian thật. Và Phong sống ở đây. Phong, đứa hồi đại học đi xe đạp.

Đến nơi. Nhà riêng. Không phải biệt thự to. Nhà phố 1 trệt 1 lầu, sân trước nhỏ, có cây bưởi, xe Honda Wave đỗ dưới mái (Wave, giống tôi, nhưng Wave của Phong có logo công ty dán ở yên sau). Cổng sắt sơn xanh, đèn vàng. Bình thường. Không giàu sang, không nghèo. Bình thường.

Bấm chuông. Chờ.

Cửa mở. Phong.

38 tuổi, giống tôi. Nhưng khác tôi ở mọi thứ còn lại. Áo thun trắng có in logo nhỏ "Phong Express" ở ngực trái, quần short, dép tổ ong. Tóc ngắn, bình thường, không gel. Da nâu hơn hồi đại học, như người hay đi nắng. Bụng hơi có mỡ, kiểu ăn cơm nhà đều.

Phong nhìn tôi. Nhìn áo khoác shipper. Nhìn ba lô giao hàng. Nhìn hộp cơm trong tay tôi. Nhìn lại mặt tôi.

– Ơ. Khôi?

Phong nhận ra tôi. Sau 10 năm, áo khoác shipper, mũ bảo hiểm, đêm tối, Phong nhận ra. Vì mặt tôi không thay đổi nhiều (gầy hơn, quầng mắt hơn, nhưng vẫn là mặt CEO). Hoặc vì Phong nhớ giỏi. Hoặc vì bạn bè thời đại học luôn nhận ra nhau, dù 10 năm, dù áo khác, dù đời khác.

– Phong. Lâu rồi.

– Khôi! Vào đi! Ê, mày giao hàng hả?

"Mày giao hàng hả?" Câu hỏi nghe đơn giản. Nhưng trong ngữ cảnh này, nó nặng như búa. Vì Phong biết tôi tự xưng CEO. Phong biết từ hồi đại học. Phong biết tôi luôn nói "tao sẽ mở công ty lớn." Và bây giờ "tao" đứng ở cửa nhà Phong, mặc áo shipper, cầm hộp cơm gà.

– Ờ. Nghề tay trái.

Phong cười. Cười kiểu bạn cũ, không phán xét, không thương hại. Cười kiểu "ừ, biết rồi, vào đây."

– Vào uống nước đi. Giao hàng xong chưa? Còn mấy đơn?

– Còn 3.

– 3 đơn, nghỉ 20 phút được mà. Vào.

Nhà Phong. Đơn giản. Phòng khách nhỏ, sofa vải, TV Samsung đời cũ (không phải OLED), bàn trà có ấm nước. Trên tường: 1 ảnh gia đình (Phong, vợ, 2 đứa con nhỏ), 1 ảnh công ty chụp nhóm (khoảng 50 người, mặc đồng phục áo thun xanh "Phong Express"). Không có ảnh sự kiện, không có poster truyền cảm hứng, không có khung bằng khen "Top 30 Under 30."

Tường nhà Phong có 2 ảnh. Gia đình và nhân viên. Tường nhà tôi có 1 poster "Hustle & Grind" bong 2 góc. Phong treo người thật. Tôi treo slogan.

Phong rót nước. Trà đá, tự pha, không phải Lipton. Ngồi xuống, duỗi chân, thoải mái.

– Lâu quá không gặp mày, Khôi. Tao nghe mày... làm nhiều cái lắm?

"Làm nhiều cái." Cách nói nhẹ của Phong cho "mở 20 startup phá sản." Phong không theo dõi LinkedIn. Phong nghe qua bạn bè, qua lời kể, qua group cũ. Phong biết tôi mở nhiều công ty. Phong không biết tất cả đều chết.

– Ờ. Nhiều.

– Cái nào đang chạy?

Im lặng. Giống lúc Bảo hỏi "cái nào thành công?" 3 ngày trước. Cùng câu hỏi, khác người hỏi, cùng câu trả lời: không có.

– Đang... nghỉ.

Phong nhìn tôi. Ánh mắt bình thường, không thương hại, không phán xét. Ánh mắt người 38 tuổi nhìn bạn 38 tuổi.

– Ừ. Nghỉ cũng tốt.

Phong nói "nghỉ cũng tốt" và bỏ đó. Không hỏi thêm. Không nói "mày nên nghỉ." Không nói "tao cũng từng khó." Chỉ "nghỉ cũng tốt." Phong là loại người nói ít, mỗi câu đúng chỗ. Tôi là loại người nói nhiều, mỗi câu đều cần like.

Phong kể. Không phải pitch. Phong kể như kể chuyện đi chợ, giống Bảo, nhưng chậm hơn, già dặn hơn.

– Tao bắt đầu từ năm 25 tuổi. Dịch vụ giao hàng, quận 7 thôi. 1 chiếc Wave, tao tự chạy. Khách đầu tiên: tiệm tạp hóa đầu hẻm, chị Hai, giao mì gói cho mấy phòng trọ công nhân. 15 đơn/ngày. Lãi 200.000.

200.000 ngày đầu tiên. Tôi nghe mà muốn cười. Vì 200.000 ít. Vì pitch deck của FoodNow, startup đầu tiên của tôi, ghi "projected monthly revenue: 500 triệu by Year 2." 500 triệu. Và thực tế: 85 triệu doanh thu tổng, rồi chết. Phong bắt đầu bằng 200.000 và còn sống. Tôi bắt đầu bằng 500 triệu projected và đã chết.

– Rồi tao thêm khách. Chậm. Mỗi tháng thêm 3-5 khách. Ai hài lòng thì giới thiệu. Ai không hài lòng thì tao hỏi tại sao, sửa, rồi giao lại. Năm đầu: 50 khách. Năm hai: 120. Năm ba: 300, tao thuê 5 đứa.

– Sao mày không gọi vốn? Scale nhanh hơn?

"Scale nhanh hơn." Tôi hỏi câu đó tự động, như thở. Phản xạ của CEO LinkedIn: thấy cái gì chạy thì hỏi "sao không scale?" Mà không hỏi "khách có cần scale không?"

Phong nhìn tôi. Cười. Cười kiểu biết mày sẽ hỏi câu đó.

– Vì tao biết khách cần gì. 200 khách, tao biết tên hết. Chị Hai tiệm tạp hóa thích giao trước 7 giờ sáng. Anh Tùng quán cơm thích giao sau 11 giờ. Cô Nga tiệm thuốc muốn giao 2 lần/ngày. Mày biết tên mấy khách?

Im lặng.

0. Tôi không biết tên 1 khách hàng nào. 20 startup, hàng trăm "users" trên spreadsheet, hàng ngàn "potential customers" trên pitch deck. Nhưng tên? Mặt? Mùi quán? Giờ giao hàng? 0. Phong biết 200 cái tên, 200 thói quen, 200 lý do họ chọn Phong Express thay vì Grab hay Ahamove. Tôi không biết lý do 1 người nào chọn bất cứ sản phẩm nào tôi từng làm.

– Tao chậm, nhưng mỗi năm đều lãi. Năm ngoái lãi 1.2 tỷ. Không nhiều, chia cho 200 nhân viên, bonus Tết đủ thôi. Nhưng đủ.

1.2 tỷ lãi. Tôi đốt 3.2 tỷ lỗ. Phong lãi 1.2 tỷ. Cộng lại, Phong hơn tôi 4.4 tỷ. Và Phong không có LinkedIn. Không có 62.000 follower. Không có 1 bài báo nào. Phong có 200 nhân viên ăn lương đúng hạn và 200 khách gọi lại hàng tháng. Phong thắng bằng cách Phong không bao giờ gọi là "thắng."

Phong uống trà. Tôi uống trà. Hai đứa ngồi im, nghe tiếng dế ngoài vườn, nghe tiếng TV nhỏ từ phòng vợ Phong ở lầu trên. Tiếng con nhỏ cười, tiếng vợ Phong nói "ngủ đi con." Nhà có người. Nhà tôi có poster.

– Phong, mày bao giờ muốn bỏ không?

Phong gãi đầu. Nghĩ.

– Năm thứ 2. Khách phàn nàn, nhân viên nghỉ, xe hỏng. Tao muốn bỏ. Nhưng chị Hai gọi: "Phong ơi, mai giao sớm cho chị nghen, hàng tụi thợ cần." Chị Hai cần tao. 1 người cần tao, tao ở lại. Rồi 5 người cần. Rồi 50. Rồi 200.

1 người cần. Phong ở lại vì 1 người cần. Tôi mở 20 startup và không ai cần. Không phải vì sản phẩm dở (có khi dở, có khi không). Mà vì tôi không ở lại đủ lâu để ai cần. Tôi launch, pitch, gọi vốn, rồi pivot. Pivot trước khi khách kịp cần. "Pivot" nghe hay nhưng thực chất là "bỏ chạy trước khi biết khách có cần không."

– Mày có lúc nào muốn scale lớn hơn? Như Grab, Ahamove?

– Có. Nhưng tao hiểu mình. Tao không phải Grab. Tao là Phong Express. Tao không giỏi gọi vốn, không giỏi pitch. Tao giỏi giao đúng giờ, đúng chỗ, đúng người. Và khách trả tiền vì đúng, không vì đẹp.

"Khách trả tiền vì đúng, không vì đẹp." 13 năm Phong giao hàng, Phong rút ra 1 câu. Tôi 16 năm startup, tôi rút ra 200 quote LinkedIn. Phong 1 câu thật. Tôi 200 câu fake.

– Mày giỏi nói, Khôi. Tao biết. Hồi đại học mày thuyết trình hay nhất lớp. Nhưng mày giỏi nói, tao giỏi giao hàng. Cuối cùng khách cần hàng, không cần slide.

Khách cần hàng, không cần slide. Câu đó, nếu Phong viết lên LinkedIn, sẽ được 0 like. Vì LinkedIn thích "disruption," "innovation," "10x growth." Không ai like "khách cần hàng." Nhưng "khách cần hàng" là lý do Phong có 200 nhân viên và tôi có 0.

Phong tiễn tôi ra cửa. Trời đêm, Q.2 yên tĩnh, lá cây xào xạc, đèn đường vàng.

– Khôi, tao nói thật nha. Mày đừng giận.

– Nói đi.

– Mày đang giao hàng. Mày biết giao hàng. Mày hiểu giao hàng. Nhưng mày không thấy giao hàng có gì để "startup." Vì mày nghĩ giao hàng nhỏ. Mày muốn cái lớn, cái oai, cái lên báo. Nhưng "nhỏ" mà thật thì tốt hơn "lớn" mà giả. Tao làm 13 năm mới 200 nhân viên. Chậm. Nhưng mỗi đứa có lương.

"Nhỏ mà thật tốt hơn lớn mà giả." Mẹ tôi bán tạp hóa 30 năm: nhỏ mà thật. Bảo bán nước rửa chén 80 khách: nhỏ mà thật. Phong giao hàng 200 nhân viên: nhỏ mà thật (so với Grab thì nhỏ, nhưng Phong không so với Grab). Và tôi: lớn mà giả. LinkedIn lớn, doanh thu giả. Pitch deck lớn, sản phẩm giả. Sự kiện lớn, khách hàng giả.

Phong nhét vào tay tôi tờ 500.000.

– Uống cà phê. Đừng coi thường. Tao biết mày đang khó.

Phong nhét 500.000 vào tay tôi. Giống mẹ giắt 2 triệu vào túi tôi khi lên xe khách. Người thật cho tiền thật. Không phải "investment," không phải "seed funding," không phải "convertible note." Tiền cho bạn uống cà phê. Đơn giản.

– Cảm ơn mày.

– Ê, mai rảnh ghé công ty tao chơi. Để mày coi tụi tao làm thế nào. Chắc khác mày tưởng.

– Ừ.

"Ừ." Tôi nói "ừ" và không biết có đến không. Nhưng "ừ" là câu trả lời thành thật nhất tôi nói tuần này. Không phải "ừ" kiểu pitch ("ừ, chắc chắn, lần này khác"). "Ừ" kiểu chưa biết. "Ừ" kiểu để xem. "Ừ" kiểu 38 tuổi ngồi trên xe Wave, được bạn cùng lớp cho 500.000 uống cà phê, và không biết ngày mai sẽ thế nào.

Lấy xe. Chạy. Còn 3 đơn.

Đơn 5: bún riêu, Q.7. Người nhận: cô gái trẻ, phòng trọ, cảm ơn rồi đóng cửa. 25.000 đồng. Đơn 6: cơm chay, Q.4. Người nhận: bà cụ, nói "cảm ơn con, giá giao bao nhiêu?" rồi tip thêm 10.000. Đơn 7: gà rán, Bình Thạnh. Người nhận: đôi trẻ, mở cửa, mùi phim chiếu từ TV, nói "thank you anh" kiểu Gen Z.

3 đơn. 3 người. 3 cuộc sống. Không ai biết tôi. Không ai cần biết. Tôi là người giao hàng, và giao hàng thì không cần danh thiếp.

3 đơn sau khi rời nhà Phong. Tôi để ý nhiều hơn. Cô gái phòng trọ Q.7 gọi bún riêu lúc 10 giờ tối, chắc vừa tan ca. Bà cụ Q.4 gọi cơm chay, tip 10.000 vì "con giao nhanh." Đôi trẻ Bình Thạnh mua gà rán xem phim. Mỗi đơn hàng có 1 người, 1 lý do, 1 khoảnh khắc. Tôi giao 12 đơn mỗi đêm nhưng chưa bao giờ nhìn. Phong giao từ đơn đầu tiên và nhìn thấy chị Hai cần giao trước 7 giờ sáng. Nhìn. Khác biệt giữa tôi và Phong là "nhìn."

Chạy trong đêm Sài Gòn, gió sông từ cầu thổi lạnh mặt. Không mở LinkedIn. Không mở Notes. Chỉ chạy.

Phong bắt đầu bằng 1 chiếc Wave và 15 đơn/ngày. Bây giờ Phong có 200 nhân viên. Tôi bắt đầu bằng 47 slide và 0 đơn/ngày. Bây giờ tôi có 62.000 follower. Phong tăng trưởng bằng khách hàng. Tôi tăng trưởng bằng like. Phong đếm đơn. Tôi đếm follower. Và "đơn" nuôi được 200 người. "Follower" nuôi được 0.

Nhưng đêm nay, lần đầu tiên trong 16 năm, tôi thấy đường quen mà lạ. Cùng con đường tôi giao hàng mỗi đêm, cùng ngã tư, cùng đèn đỏ, cùng xe máy. Nhưng nhìn khác. Vì mắt khác. Mắt vừa nhìn thấy một người bạn cùng lớp, cùng xuất phát, cùng mơ startup, nhưng chọn con đường ngược. Và con đường ngược đó dẫn tới nhà có cây bưởi, có ảnh gia đình trên tường, có 200 nhân viên có lương. Còn con đường tôi chọn dẫn tới căn hộ 18 mét vuông, poster bong góc, và vết ẩm trần nhà hình Việt Nam.

Giao xong đơn cuối. Về nhà. 1 giờ sáng. Nằm xuống. Tay cầm tờ 500.000 của Phong. Nhìn trần nhà.

500.000. Phong cho. Mẹ cho 2 triệu. Bảo trả 18.000 tiền cà phê. Tổng cộng, 3 người thật cho tôi tiền thật trong tuần này. Và 3 người đó không ai có LinkedIn.