Mất Niềm Tin Gia Đình

Về quê Tết.

Mẹ đứng cửa, 61 tuổi, tóc bạc, dáng nhỏ, mặc áo bà ba, cười. Mẹ luôn cười khi tôi về. Cười dù tôi về 1 năm 1 lần. Cười dù tôi về bằng xe khách giá rẻ, ba lô 1 bộ quần áo, tài khoản trống. Mẹ cười vì mẹ nhớ, và nhớ thì cười, dù người mẹ nhớ không đáng cười.

Quê miền Tây. Tỉnh lộ nhỏ, cầu sắt, sông, tiệm tạp hóa. Tiệm mẹ bán 30 năm: 3 mét ngang, 5 mét sâu, kệ bày mì gói, nước ngọt, bánh tráng, bột giặt. Doanh thu trung bình 300.000 đồng/ngày. Lãi 150.000. Mẹ sống bằng 150.000 đồng mỗi ngày suốt 30 năm. Và tôi, CEO, đốt 200 triệu của mẹ trong 14 tháng. 200 triệu = 1.333 ngày mẹ đứng bán. 3.6 năm. Tôi đốt 3.6 năm của mẹ. Và mẹ cười.

Ngày đầu, ăn cơm. Mẹ nấu canh chua cá lóc, thịt kho tàu, rau muống xào. Mẹ nấu giống 30 năm trước: ngon, đủ, không thừa. Ngồi bàn gỗ, 2 người. Bàn gỗ 4 ghế, 2 ghế trống (bố mất khi tôi 15, em gái lấy chồng ở Cần Thơ).

– Con à, con mở công ty bao nhiêu rồi?

– Dạ... nhiều lắm, mẹ.

– Bao nhiêu?

– Dạ, tính đến giờ thì 18.

Tôi nói 18 (lúc đó chưa có WaterMind/SleepMind đến PetNFT). Nói nhỏ, như nhận tội. 18 công ty. Mẹ không biết startup là gì. Mẹ biết "công ty" là "có bảng hiệu, có nhân viên, có tiền." Mẹ không biết "startup" là "có slide, có hy vọng, không có tiền."

– 18 cái. Cái nào còn?

Im lặng.

– Vậy 18 cái đều mất rồi hả?

– Mẹ, không phải mất. Là pivot.

– Con nói gì mẹ không hiểu. Mẹ hỏi: tiền đâu?

"Tiền đâu?" Mẹ hỏi bằng giọng miền Tây, nhẹ, không giận. Mẹ không biết "pivot." Mẹ biết "tiền." Và "tiền đâu" là câu hỏi kinh doanh hay nhất tôi từng nghe. Hơn "TAM bao nhiêu." Hơn "unit economics." Hơn tất cả. "Tiền đâu?" Đơn giản, trực tiếp, không có chỗ cho buzzword.

– Dạ... con đang kiếm.

– Con kiếm bằng gì? Mẹ nghe con nói "CEO" hoài mà sao con về bằng xe khách?

CEO về bằng xe khách. Mẹ thấy. Mẹ không nói, nhưng mẹ thấy. CEO trên LinkedIn mặc sơ mi trắng, ngồi phòng họp kính. CEO ngoài đời về quê bằng xe khách Phương Trang, ghế cuối, 6 tiếng.

Chiều, chú Bảy hàng xóm qua chơi. Chú Bảy bán vật liệu xây dựng, 60 tuổi, da đen, nói to, hay cười.

– Thằng Khôi mày vẫn làm CEO hả? Mẹ mày khoe hoài. "Thằng Khôi lên Sài Gòn làm CEO." Nhìn oai dữ!

Mẹ cười. Cười gượng. Tôi nhìn mẹ, thấy: mẹ vẫn khoe. Vẫn nói "con trai tôi làm CEO ở Sài Gòn." Mẹ không biết CEO này giao hàng ban đêm, nợ 1 tỷ, ăn mì gói, sống trong phòng 18 mét vuông. Mẹ chỉ biết "CEO" nghe oai. Và mẹ cần thứ gì đó oai để nói với hàng xóm, vì mẹ bán tạp hóa 30 năm, và thứ oai nhất mẹ có là con trai "làm CEO."

Mẹ khoe tôi. Mẹ khoe thứ không tồn tại. Và tôi để mẹ khoe, vì nói sự thật thì mẹ mất thứ oai duy nhất. Tôi lừa mẹ bằng danh xưng. CEO. Founder. Speaker. 3 từ tiếng Anh mà mẹ không hiểu, nhưng nghe oai, nên mẹ tin. Và tôi để mẹ tin vì tôi không đủ dũng cảm nói: "Mẹ ơi, con thất bại."

Tối cuối, trước khi đi. Mẹ ngồi cạnh, trước hiên nhà, đêm miền Tây yên tĩnh, ếch kêu, gió thổi, mùi đất sau mưa.

– Khôi, mẹ không cần con giàu. Mẹ cần con sống bình thường. Có lương, có nhà, có vợ. Con 36 tuổi rồi. Mẹ lo.

Bình thường. Mẹ muốn tôi bình thường. Có lương. Có nhà. Có vợ. 3 thứ mà 99% người 36 tuổi có. 3 thứ mà tôi không có vì tôi đuổi theo "khác thường." Nhưng "khác thường" của tôi không phải Elon Musk. "Khác thường" của tôi là phá sản 18 lần và giao phở ban đêm. Và mẹ bán tạp hóa 30 năm, bình thường, và hạnh phúc hơn tôi.

– Mẹ, con ổn.

– Con ổn trên điện thoại. Về nhà, mẹ thấy con gầy, con mệt, con không cười giống hồi nhỏ.

Không cười giống hồi nhỏ. Mẹ nhớ nụ cười tôi hồi nhỏ. Nụ cười trước khi biết "startup," trước khi biết "pitch," trước khi biết "CEO." Nụ cười thuần, không có mục đích. Bây giờ tôi cười bằng mục đích: cười cho investor tin, cười cho nhân viên yên, cười cho LinkedIn like. Mẹ thấy sự khác biệt. Mẹ không biết từ nào gọi, nhưng mẹ thấy.

Sáng. Lên xe về Sài Gòn. Mẹ đứng cửa, giắt vào túi tôi 2 triệu. "Con cầm ăn." 2 triệu. Mẹ bán tạp hóa 13 ngày. Tôi, CEO, founder, speaker, nhận tiền mẹ cho.

2 triệu. 200 triệu tôi đốt. 2 triệu mẹ cho. 200 triệu là tiền mẹ tin tôi sẽ thành công. 2 triệu là tiền mẹ biết tôi cần ăn. 200 triệu mẹ cho vì hy vọng. 2 triệu mẹ cho vì thương. Hy vọng đã mất. Thương thì còn mãi.

Xe chạy. Nhìn ra cửa sổ, đồng lúa, sông, cầu sắt. Mẹ đứng cửa, nhỏ dần, cho đến khi chỉ còn là 1 chấm ở cuối đường. Chấm nhỏ đó đã nuôi tôi 22 năm, cho tôi 200 triệu, giắt túi tôi 2 triệu, và khoe hàng xóm "con trai tôi làm CEO." Và tôi, CEO, ngồi trên xe khách, nhận tiền mẹ, và không dám khóc vì khóc trên xe khách thì kỳ.

Nhưng mắt cay. Và cay thì không kỳ. Nên tôi để mắt cay, nhìn ra cửa sổ, và nghĩ: mẹ muốn tôi bình thường. Và "bình thường" là thứ khó nhất. Khó hơn pitch. Khó hơn gọi vốn. Khó hơn "lần này khác." Bình thường nghĩa là dừng lại. Và dừng lại, với tôi, khó hơn tất cả.