500 Học Viên Đăng Ký

Tuần đầu khóa học, tôi quay video mỗi sáng.

7 giờ: thức dậy, rửa mặt, mặc sơ mi trắng (sơ mi khóa học, khác sơ mi giao hàng, cùng thương hiệu Uniqlo Sale). Kê laptop lên chồng sách, bật đèn bàn, chỉnh góc camera cho poster "Hustle & Grind" vào khung hình nhưng không rõ góc bong. Bấm quay.

"Bài 1: Tại sao thất bại là bước đệm. Chào các bạn! Câu chuyện đầu tiên mình muốn kể là startup thứ nhất, FoodNow, ứng dụng đặt đồ ăn. Năm 2016, GrabFood chưa ra đời. Mình đi trước thời đại 2 năm. Vấn đề: đi trước thời đại không có nghĩa đi đúng..."

Tôi kể hay. Thật. Tôi kể hay vì tôi có nhiều chuyện để kể. 20 startup là 20 câu chuyện. Mỗi câu chuyện có nhân vật, có xung đột, có cao trào, có kết thúc bi kịch. Tôi là biên kịch kiêm diễn viên chính trong 20 bộ phim thất bại. Và 20 bộ phim thất bại hấp dẫn hơn 1 bộ phim thành công, vì thất bại có twist, có pain, có "tôi tưởng bị hen."

500 học viên. Mở group Zalo. Group kêu liên tục. "Anh Khôi ơi, bài 1 hay quá!" "Anh ơi, em cũng đang thất bại, anh cho em lời khuyên đi!" "Anh Khôi, anh có mở coaching 1:1 không?"

Coaching 1:1. 500 người muốn tôi coach. Tôi không biết coach. Tôi chỉ biết kể chuyện. Coaching là nghe người ta nói rồi hỏi câu hỏi đúng. Tôi thì nghe người ta nói rồi pitch ý tưởng mới. Hai thứ khác nhau. Nhưng trên Internet, ai kể chuyện hay đều được gọi là coach, giống ai mặc áo blouse trắng đều được gọi là bác sĩ.

Bài 3: "Cách gọi vốn thành công." Tôi ngồi trước camera, kể câu chuyện PetMind AI.

"Bước 1: Tìm đúng nhà đầu tư. Nhà đầu tư phải hiểu ngành của bạn. Bước 2: Pitch deck phải kể câu chuyện, không phải liệt kê số liệu. Bước 3: Đừng xin tiền, hãy bán tầm nhìn. Bước 4: Follow up, nhưng đừng spam..."

7 bước gọi vốn. Tôi dạy 7 bước mà tôi đã làm sai cả 7 ở ít nhất 3 startup. Bước 1: Lâm không hiểu ngành nào tôi làm, nhưng vẫn rót vì "vui." Bước 2: Pitch deck PetMind AI có 52 slide, 47 slide là số liệu, 5 slide kể chuyện. Bước 3: Tôi xin tiền bằng giọng bán tầm nhìn. Bước 4: Tôi spam Lâm 3 lần trong 1 tuần. Tôi dạy đúng lý thuyết mà tôi thực hành sai. Nhưng đúng lý thuyết bán được khóa học. Đúng thực hành thì bán được công ty.

Học viên hỏi trong group: "Anh Khôi, sau 20 lần thất bại, công ty hiện tại anh đang chạy thế nào?"

Tôi gõ: "Đang trong giai đoạn stealth."

Stealth có nghĩa là không tồn tại. Nhưng nghe cool hơn "anh không có công ty." "Stealth mode" là startup nói "tôi chưa có gì nhưng đừng hỏi." LinkedIn đầy startup "stealth mode." Phần lớn trong số đó không phải stealth, mà là trống.

Comment: "Hay quá anh! Stealth mode nghĩa là sắp ra mắt phải không?" "Anh ơi, cho em xin spoiler đi!" "Chờ anh launch!"

Họ chờ tôi launch. 500 người chờ. Nhưng tôi không có gì để launch. Tôi có 940 triệu trong tài khoản, tôi có 62.000 follower trên LinkedIn, và tôi không có gì để launch. Vì launch cần sản phẩm. Sản phẩm cần khách hàng. Khách hàng cần hỏi. Và tôi không hỏi.

Hạnh gọi. Chiều thứ Năm.

– Mày kiếm 1 tỷ bằng cách dạy thất bại.

– 940 triệu, trừ chi phí.

– Mày thấy absurd không?

Im lặng. Tôi biết "absurd" trong câu Hạnh không phải khen. Hạnh dùng "absurd" giống bác sĩ nói "bất thường": khách quan, không cảm xúc, nhưng đáng lo.

– Hạnh, trải nghiệm cũng là giá trị.

– Khôi. Mày THẤT BẠI thật. Và mày bán nó. Đó không phải chuyển hóa kinh nghiệm. Đó là bán rắn dầu.

Bán rắn dầu. Snake oil. Thuật ngữ tiếng Việt cho cái Tây gọi là scam. Hạnh không gọi tôi là scam. Hạnh gọi tôi là người bán rắn dầu. Khác. Scam là cố tình lừa. Bán rắn dầu là tin mình có thuốc thật. Tôi tin mình có bài học thật. Nhưng bài học không chữa bệnh. Bài học chỉ kể bệnh.

– Hạnh, 500 người trả tiền. Tức là nó có giá trị.

– Người ta trả tiền cho hy vọng. Không phải giá trị. Khác nhau.

Hy vọng và giá trị. Hạnh phân biệt bằng 2 từ. Hy vọng là "nếu tôi làm theo anh Khôi, tôi sẽ thành công." Giá trị là "nếu tôi dùng sản phẩm này, vấn đề tôi được giải quyết." Tôi bán hy vọng 16 năm. Hy vọng cho investor, hy vọng cho nhân viên, hy vọng cho bản thân. Bây giờ tôi bán hy vọng cho 500 người lạ, 2 triệu mỗi liều. Và hy vọng thì không hoàn tiền được.

– Mày biết điều gì buồn nhất không? 500 người đó, có đứa sẽ bỏ việc đi startup vì nghe mày nói. Có đứa sẽ lỗ tiền. Có đứa sẽ nợ. Và mày dạy tụi nó "fail forward." Nhưng fail forward chỉ đúng khi sau mỗi lần fail, mày tiến được 1 bước. Mày fail 20 lần và vẫn đứng cùng chỗ. Đó không phải fail forward. Đó là fail in a circle.

Fail in a circle. Thất bại vòng tròn. Hạnh nói khác Lâm. Lâm nói tôi "bơi vòng tròn." Hạnh nói tôi "thất bại vòng tròn." Cùng hình ảnh, khác góc nhìn. Lâm nhìn bằng mắt investor: thấy cá bơi. Hạnh nhìn bằng mắt kế toán: thấy số lặp lại. Cả hai đều thấy vòng tròn. Chỉ tôi thấy đường thẳng.

Hạnh cúp máy. Không nói thêm. Hạnh cúp máy bằng giọng mệt, giọng quen, giọng 16 năm.

Tôi ngồi nhìn điện thoại sau cuộc gọi. Hạnh không nói "tao nghỉ." Hạnh chưa nghỉ. Nhưng giọng Hạnh đã nghỉ. Giọng Hạnh không còn "tao đã nói rồi" kiểu giận. Giọng Hạnh là "tao đã nói rồi" kiểu chấp nhận. Chấp nhận rằng tôi sẽ không thay đổi. Chấp nhận rằng 16 năm cảnh báo bằng 0. Và chấp nhận đáng sợ hơn giận, vì giận có nghĩa còn kỳ vọng. Chấp nhận có nghĩa đã hết.

Hạnh. 16 năm. 12 startup (giờ là 20). Hạnh ghi chép từng khoản chi, từng ngày lỗ, từng lần tôi nói "lần này khác." Hạnh là kế toán của đời tôi. Và kế toán biết trước công ty nào sẽ phá sản, vì kế toán nhìn số, không nhìn slide. Hạnh nhìn 3.2 tỷ lỗ trong khi tôi nhìn "impact." Và ai đúng thì 12 bảng cân đối kế toán trả lời.

Bài 5: "Cách xây dựng đội ngũ." Tôi record bằng giọng CEO, kể câu chuyện Tuấn: "CTO theo tôi 8 startup, đó là lòng trung thành." Kể câu chuyện Hạnh: "Kế toán miễn phí 12 startup, đó là tình bạn." Kể câu chuyện Bảo: "Thực tập sinh tin tưởng tuyệt đối, đó là leadership."

Tôi kể Tuấn, Hạnh, Bảo bằng giọng "case study thành công." Nhưng thực tế: Tuấn đang chuẩn bị bỏ. Hạnh vừa gọi tôi là "bán rắn dầu." Bảo đã tìm công ty thật. Tôi biến 3 người đang rời xa tôi thành ví dụ cho "leadership thành công." LinkedIn voice: biến mất mát thành bài học, biến bỏ đi thành loyalty, biến thất bại thành inspiration. Tôi là nhà giả kim, biến chì thành vàng trên slide.

Bài 7: "Từ 0 đến 1, hành trình khởi nghiệp." Tôi record, kể chuyện FoodNow, startup đầu tiên. Giọng run nhẹ khi nhắc đến đoạn "suýt thành công." Không phải diễn. Run thật. Vì FoodNow là lần duy nhất tôi gần đến đích. Gần đến mức thấy vạch, thấy người đang vẫy, rồi trượt chân. 16 năm sau vẫn chưa gần đến thế lần nào nữa.

Một học viên comment video bài 7: "Anh Khôi, FoodNow ra trước GrabFood? Sao anh không tiếp tục?" Tôi gõ: "Đôi khi timing không đúng." Rồi xóa. Gõ lại: "Mình mắc sai lầm lớn ở giai đoạn scale. Sẽ kể ở bài 8." Không kể ở bài 8. Vì bài 8 là "Networking, Xây mối quan hệ kinh doanh" và sai lầm FoodNow thì tôi chưa sẵn sàng kể cho 500 người lạ. Có những thất bại kể được thành bài giảng. Có những thất bại kể xong chỉ còn đau. FoodNow thuộc loại thứ hai.

Xong bài 7, đóng camera, cởi sơ mi, mặc áo thun, lên xe Wave, mở app giao hàng. 8 giờ tối. 6 đơn chờ. Sáng giảng viên, tối shipper. Hai cuộc đời song song.

Giao đơn thứ 2, trà sữa, quận 3. Dừng trước cửa nhà, bấm "Đã đến." Khách xuống, nhận trà sữa. Cô gái, 25 tuổi, mắt sáng. Nói: "Cảm ơn anh!" rồi nhìn kỹ, "Anh ơi, anh quen quá. Anh có dạy khóa Thất Bại Học không?"

Lần thứ hai trong tuần.

"Dạ, đúng."

"Trời ơi! Em đang học nè! Bài 3 hay lắm anh! Em đang muốn mở startup!"

Em đang muốn mở startup. Vì nghe tôi nói. Tôi vừa truyền cảm hứng cho cô gái 25 tuổi bỏ tiền mở startup bằng kiến thức từ người giao trà sữa. Nếu cô ấy thất bại, đó có phải lỗi tôi không? Không biết. Nhưng nếu cô ấy đăng LinkedIn "Fail forward" sau khi lỗ, tôi sẽ biết câu đó đến từ đâu.

"Cố lên em."

"Cảm ơn anh! Anh cũng cố lên!"

Cô ấy đi. Tôi đứng trước cửa nhà người lạ, mũ bảo hiểm, áo GrabBike, 940 triệu trong tài khoản, và nghĩ: 1 tỷ. 500 học viên. Và tôi vẫn chạy giao hàng. Nếu đây là bài đăng LinkedIn, tôi sẽ viết: "CEO ban ngày, hustler ban đêm. Đa nguồn thu nhập." Nếu đây là sự thật, tôi sẽ viết: "Nhận thức lệch lạc ở quy mô lớn." Nhưng sự thật không viral. Nên tôi viết bài LinkedIn.

Về nhà. 12 giờ đêm. Mở laptop. Group Zalo: 47 tin nhắn chưa đọc. "Anh Khôi, em bỏ việc rồi! Em sẽ startup!" "Anh ơi, cho em xin tư vấn 1:1!" "Anh Khôi, em fail lần đầu, em áp dụng fail forward!"

47 tin nhắn. 47 người đang thay đổi cuộc đời vì nghe tôi nói. Và tôi chịu trách nhiệm cho 0 trong số 47 sự thay đổi đó. Vì khóa học không có điều khoản bảo hành. Hy vọng không có chính sách hoàn trả. Và "fail forward" không kèm bảo hiểm.

Đóng laptop. Nhìn tài khoản ngân hàng: 937 triệu (trừ tiền nhà, tiền ăn, trả Hạnh 4.5 triệu). Vẫn nhiều. Nhiều hơn bao giờ hết. Và lạ. Lạ vì tiền đến từ kể chuyện thất bại, không phải từ tạo thành công. Lạ vì 937 triệu có thể biến mất nhanh hơn nó đến, nếu tôi mở startup tiếp theo bằng tiền này.

Sẽ mở chứ? Khôi? 937 triệu, đủ để mở startup thật, có văn phòng, có team, có sản phẩm. Hay đủ để đốt thêm 3-4 lần, mỗi lần 200 triệu, mỗi lần "lần này khác"? Tôi biết câu trả lời nhưng không muốn nói ra. Vì nói ra thì phải đối mặt. Và đối mặt vẫn là thứ tôi tránh giỏi nhất.

Nhìn trần nhà. Vết ẩm. Quạt trần quay. 937 triệu. 500 học viên. Giao 6 đơn mỗi đêm. Ba con số không ở cùng một thế giới, nhưng tồn tại trong cùng một người.