Khôi Gọi Vốn Thành Công

500 triệu vào tài khoản công ty lúc 9 giờ sáng thứ Ba.

Tôi nhìn thông báo chuyển khoản trên điện thoại, ngồi trong nhà tắm 18 mét vuông, chân trên sàn lạnh, quạt trần kẽo kẹt. 500.000.000 đồng. Số 5 đứng trước 8 con số 0. Đẹp. Đẹp đến mức tôi chụp màn hình, rồi xóa, rồi chụp lại, rồi xóa lại. Vì CEO không chụp màn hình số dư tài khoản. CEO bình thản.

Nhưng CEO cũng không ngồi trong nhà tắm nhìn thông báo chuyển khoản trong 5 phút. CEO bước ra, mặc sơ mi, đi đến văn phòng, và giả vờ 500 triệu là chuyện nhỏ. Như mọi lần.

Đến văn phòng lúc 10 giờ. Bước vào, nhìn 12 người đang ngồi làm việc (hoặc giả vờ làm việc, vì ai cũng biết lương tháng này chưa chắc có). Tôi đi thẳng đến bảng trắng, xóa chữ "ALL-HANDS" từ tuần trước, viết chữ mới: "FUNDED". Chữ to, bút lông xanh, nét đậm. Gạch chân 2 lần.

Bảng trắng này đã ghi nhiều thứ: "ALL-HANDS", "PIVOT?", "TARGET: 10K USERS", "REVENUE = ???". Hôm nay nó ghi "FUNDED". Đẹp nhất trong tất cả những thứ từng viết lên đó. Và có lẽ, như mọi thứ đẹp, nó sẽ bị xóa sau vài tháng.

– Team. Có tin vui.

Mười hai đôi mắt nhìn lên.

– PetMind AI vừa đóng vòng gọi vốn hạt giống. 500 triệu.

Im lặng 2 giây. Rồi Bảo vỗ tay. Phúc vỗ tay theo. Trang vỗ tay. Minh vỗ tay. Hai dev mới vỗ tay. Tuấn gật đầu, không vỗ tay, nhưng nhấc ly cà phê lên kiểu chúc mừng. Hạnh mở Excel.

Hạnh mở Excel. Trong khi 11 người vỗ tay, Hạnh mở Excel. Vì Hạnh biết: vỗ tay không phải kế hoạch. 500 triệu là con số. Cách tiêu 500 triệu mới là vấn đề. Và Hạnh đã thấy tôi tiêu 500 triệu 3 lần rồi, cả 3 lần đều kết thúc bằng tài khoản về 0.

– Vòng này do anh Nguyễn Đức Lâm, angel investor có kinh nghiệm, dẫn dắt. Anh Lâm tin vào tầm nhìn của PetMind AI và tin vào team mình.

"Dẫn dắt." Lâm không dẫn dắt gì. Lâm là nhà đầu tư duy nhất. "Vòng gọi vốn hạt giống" nghe hay hơn "xin tiền anh Lâm lần thứ 4". Nhưng trên LinkedIn, mọi thứ đều cần packaging.

Bảo giơ tay.

– Anh ơi, vốn về rồi, giờ mình bắt đầu có khách hàng chưa?

Câu hỏi hay. Đáng lẽ nên hỏi trước khi gọi vốn. Nhưng ở startup, gọi vốn luôn đến trước khách hàng. Vốn là oxy. Khách hàng là thức ăn. Bạn cần oxy để sống, nhưng bạn cần thức ăn để sống lâu. Và tôi luôn lo oxy trước, quên thức ăn.

– Bảo, mình sẽ dùng vốn này để cải thiện sản phẩm, tìm khách hàng thật, và scale đúng cách.

"Đúng cách." Từ này tôi dùng mỗi lần gọi vốn. "Lần này mình làm đúng cách." Lần nào cũng đúng cách, và lần nào cũng sai kết quả.

Sau cuộc họp, Tuấn kéo tôi ra ban công. Ban công nhỏ, nhìn xuống đường Nguyễn Huệ, xe chạy, người đi, Sài Gòn trưa nắng gắt.

– Anh, 500 triệu. Mình dùng sao?

– Anh đang lên kế hoạch.

– Em đề xuất: 70% cho sản phẩm. Dev, server, data. 20% cho lương team hiện tại. 10% dự phòng. Không tuyển thêm. Không quảng cáo.

– Không quảng cáo?

– Mình quảng cáo cái gì? App 1.2 sao trên App Store. Mình quảng cáo để nhiều người vào rồi cho 1 sao hơn à?

Tuấn nói đúng. Quảng cáo sản phẩm tệ giống mời người đến nhà dơ: càng nhiều khách, càng nhiều người biết nhà dơ.

– Anh nghe. Anh sẽ cân nhắc.

Tuấn nhìn tôi. Biết "cân nhắc" nghĩa là gì. "Cân nhắc" trong từ điển Trần Minh Khôi nghĩa là "nghe rồi, sẽ làm theo ý mình".

Buổi chiều. Tôi lên kế hoạch chi tiêu 500 triệu. Một mình trong phòng họp kính mờ, bút lông, bảng trắng. Không mời Tuấn. Không mời Hạnh.

Tuyển thêm 5 người. Thuê văn phòng lớn hơn. Chạy quảng cáo Facebook và TikTok quy mô lớn. Tổ chức thêm 2 sự kiện networking. Nâng cấp server. Thuê cố vấn AI từ đại học.

Tuấn nói 70% cho sản phẩm. Kế hoạch tôi viết: 30% cho sản phẩm, 40% cho marketing, 30% cho vận hành và tuyển dụng. Ngược hoàn toàn. Không phải tôi không nghe Tuấn. Tôi nghe. Nhưng não tôi xử lý lời khuyên giống máy lọc nước: vào đầy, ra nhạt.

Hạnh gõ cửa. Nhìn bảng trắng. Mắt quét từ trên xuống dưới. Thở ra.

– Khôi.

– Ừ.

– 500 triệu. Kế hoạch của mày: tuyển 5 người (lương thêm khoảng 80 triệu/tháng), văn phòng mới (15-20 triệu/tháng), quảng cáo (30 triệu/tháng), sự kiện (50 triệu), server và cố vấn (20 triệu). Tổng burn rate mới: khoảng 250 triệu/tháng.

– Đúng.

– 500 triệu chia cho 250 triệu bằng 2 tháng. Nếu không có doanh thu, 2 tháng hết.

– Mình sẽ có doanh thu trước 2 tháng.

– Mày vừa có 4 tháng ở PetMind AI. Doanh thu: 200 đô tổng. Chưa đầy 5 triệu đồng. Mày nghĩ 2 tháng tới sẽ khác?

Hạnh tính. Hạnh luôn tính. Tôi mơ, Hạnh tính. Tôi bay, Hạnh tính trọng lực. 12 startup, tôi và Hạnh lặp đi lặp lại vai trò này: tôi vẽ tranh, Hạnh đo khung. Tranh tôi luôn to hơn khung.

– Khôi, mày nên dùng tiền cải thiện sản phẩm. Không phải thuê thêm người.

– Sản phẩm cần người.

– Sản phẩm cần KẾT QUẢ, không phải người. 15 người, doanh thu 0. Thêm 5 người nữa, doanh thu vẫn 0, chỉ burn nhanh hơn.

Im lặng.

Hạnh đúng. 15 người, doanh thu 0. 20 người sẽ không tạo ra doanh thu nếu sản phẩm không hoạt động. Thêm người vào sản phẩm hỏng giống thêm nước vào thùng thủng: nước nhiều hơn, thùng vẫn rỗng.

– Hạnh, tao hiểu. Tao sẽ điều chỉnh. Bớt tuyển, tập trung sản phẩm.

– Điều chỉnh sao? Cụ thể.

– Bớt tuyển. Chỉ tuyển 2-3 thay vì 5.

– 2-3 người mới, lương thêm 40-50 triệu/tháng. Cộng burn hiện tại. Vẫn 4 tháng, Khôi.

– Thì mình sẽ có doanh thu trong 4 tháng.

Hạnh mở laptop. Bấm vài phím. Xoay màn hình về phía tôi. Bảng tính, 12 tab, mỗi tab một startup. Tab 1: SocialShy. Tab 2: EcoMart. Tab 3: FoodieHub. Tab 4: LearnViet. Tab 5: SeniorChat. Tất cả đều có một cột giống nhau: "Doanh thu dự kiến" và "Doanh thu thực tế". Cột dự kiến: lạc quan. Cột thực tế: 0 hoặc gần 0.

– 12 tab. 12 startup. 12 lần mày nói "sẽ có doanh thu trong X tháng". Không lần nào đúng.

Hạnh giữ bảng tính 12 startup. 12 tab. 16 năm số liệu. Hạnh là kế toán của tôi, nhưng cũng là sử gia. Và lịch sử tôi viết, Hạnh ghi, không chương nào có doanh thu.

Hạnh nhìn tôi. Lâu. Rồi nói, giọng khác. Không phải giọng kế toán. Giọng bạn.

– Khôi. 12 lần. Pattern giống nhau. Gọi vốn, burn, hết tiền, gọi vốn mới, burn, chết. Mày có thấy không?

Pattern. Hạnh dùng từ đó. Và tôi biết cô ấy đúng. 12 lần. Gọi vốn → hưng phấn → chi tiêu → hết tiền → hoảng → gọi vốn mới → lặp lại. Như một vòng xoay mà tôi đứng trên đó, chóng mặt nhưng không nhảy xuống, vì nhảy xuống nghĩa là dừng, và dừng nghĩa là phải nhìn lại.

– Tao thấy, Hạnh.

– Thấy thì sao?

– Thì lần này khác.

Hạnh đóng laptop. Đứng dậy. Đi ra cửa. Dừng lại.

– Lần thứ 13, Khôi. Số 13 là số xui. Và tao bắt đầu tin vào xui.

Hạnh tin vào xui. Hạnh, kế toán, người sống bằng số liệu, bắt đầu tin vào xui. Nghĩa là số liệu đã hết hy vọng, phải chuyển sang mê tín.

Hạnh đi rồi. Phòng họp kính mờ, một mình, bảng trắng ghi kế hoạch chi 500 triệu. Tôi nhìn bảng. Tuấn nói 70% cho sản phẩm. Hạnh nói đừng tuyển thêm. Lâm nói đừng chi cho sự kiện. Ba người nói ba điều khác nhau, nhưng cùng một ý: bớt chi, tập trung sản phẩm.

Tôi cầm bút, gạch bỏ "sự kiện networking". Gạch bỏ "văn phòng mới". Sửa "tuyển 5 người" thành "tuyển 3 người". Cảm thấy mình đang thay đổi. Cảm thấy lần này khác.

Nhưng "tuyển 3 người" vẫn là tuyển thêm. "Sửa kế hoạch" vẫn giữ nguyên tư duy. Tôi gạch bỏ 2 dòng và tưởng mình đang pivot. Giống người bán xe đắt mua xe rẻ hơn, rồi tự khen "mình biết tiết kiệm".

Chiều. Mở LinkedIn. Gõ status:

"Vừa đóng vòng gọi vốn hạt giống 🎉 PetMind AI đang trên đường đến vòng A. Cảm ơn nhà đầu tư, team, và cộng đồng. Hành trình tiếp tục!"

Gửi. 1 giờ: 3.000 like. 3 giờ: 8.000 like.

Comment: "Chúc mừng anh Khôi!" — 47 cái. "Xứng đáng!" — 23 cái. "Lần này chắc chắn thành!" — 15 cái.

"Lần này chắc chắn thành." 15 người comment câu đó. 15 người không biết 12 lần trước đều có người comment "lần này chắc chắn thành", và 12 lần đều không thành. LinkedIn có bộ nhớ ngắn hơn cá vàng. Cá vàng nhớ 3 giây. LinkedIn quên ngay khi bạn cuộn xuống.

Bảo chạy đến.

– Anh Khôi, bài LinkedIn 8.000 like rồi! Em share lên TikTok được không?

– Share đi.

– Em quay video anh nói về fundraising được không? Dạng behind-the-scenes.

– Quay đi.

Bảo rút điện thoại, mở camera, chỉnh góc. Tôi ngồi thẳng, sơ mi (cái Zara), nền là bảng trắng ghi "FUNDED". Trông rất CEO. Trông rất có tiền. Trông rất khác với người đêm qua giao phở bò cho một anh ở Bình Thạnh lúc 12 giờ khuya.

Bảo chạy đi, năng lượng lại sáng lên. 500 triệu có tác dụng như pin sạc: cắm vào, mọi người sáng lên, rút ra, tắt ngấm. Và 500 triệu sẽ rút ra trong 2-4 tháng, nếu tôi không thay đổi.

Trang (marketing) ghé bàn tôi, nụ cười rộng hơn tuần trước. Tuần trước Trang hỏi "lương tháng này có kịp không". Hôm nay Trang hỏi: "Anh, em lên kế hoạch chạy quảng cáo TikTok nhé? Budget bao nhiêu?"

Trang hỏi budget. Tuần trước hỏi lương. Vốn chưa tiêu đồng nào mà không khí văn phòng đã khác. Như bệnh nhân vừa được truyền nước biển: chưa khỏe, nhưng mở mắt, cười, đòi ăn. Và tôi, thay vì chữa bệnh, đi mua đồ ăn.

Nếu tôi không thay đổi. Hạnh nói "pattern". Tuấn nói "mình build cái gì". Lâm nói "lần cuối". Ba người nói ba câu khác nhau, cùng một ý: Khôi, dừng lại. Nhưng tôi không biết dừng. Dừng đối với tôi giống chết đối với cá mập: phải bơi để sống, dù bơi vào đá.

Tối. Về nhà. Lần đầu tiên trong 3 tháng không cần mở app giao hàng. Vì tối nay tôi không cần chạy. Vì tối nay 500 triệu đã về. Vì tối nay tôi là CEO, không phải shipper.

Mở app ngân hàng cá nhân. Chuyển từ tài khoản công ty sang tài khoản cá nhân: 5 triệu. Trả tiền nhà 3 tháng (13.5 triệu, chuyển cho bà chủ). Mua đồ ăn (500.000). Đổ xăng Wave (100.000).

Bà chủ nhà nhắn lại: "Nhận rồi con. Lâu lắm mới thấy con trả đúng hạn." Tôi muốn nói "con vừa gọi được vốn 500 triệu". Nhưng không nói. Vì bà chủ nhà không biết startup là gì. Bà chỉ biết tiền nhà 4.5 triệu mỗi tháng, và con Khôi thường nợ.

Hạnh sẽ hỏi 5 triệu đi đâu. Tôi sẽ nói "chi phí vận hành CEO". Hạnh sẽ bấm 👍.

Chi phí vận hành CEO. Nghĩa là tiền ăn, tiền nhà, tiền sống. 12 startup, tôi chưa bao giờ trả lương cho mình. Vì trả lương cho mình là thừa nhận mình là nhân viên. Và CEO không phải nhân viên. CEO là người mơ. Và người mơ không cần lương. Người mơ cần vốn.

Nằm xuống giường. Trần nhà vết ẩm hình Việt Nam. Quạt kẽo kẹt. Điện thoại sáng: LinkedIn 8.000 like. Tài khoản công ty: 495 triệu (đã chi 5 triệu "vận hành CEO"). Tài khoản cá nhân: 5 triệu (lần đầu tiên trong 3 tháng có hơn 100.000 đồng).

500 triệu. Lần thứ 4 Lâm rót. Lần cuối Lâm nói. Hạnh nhìn thấy pattern. Tuấn hỏi "mình build cái gì". Bảo hỏi "giờ mình có khách hàng chưa". Mọi người xung quanh tôi đều hỏi đúng câu hỏi. Và tôi đều trả lời sai.

Nhưng 500 triệu. 500 triệu là oxy mới. Và với oxy mới, tôi sẽ làm đúng. Lần này khác.

Lần này khác. Tôi nghe mình nói và muốn cười. Nhưng tôi không cười. Vì nếu cười, tôi sẽ phải thừa nhận đây là trò đùa. Và nếu đây là trò đùa, 16 năm của tôi cũng là trò đùa. Và tôi chưa sẵn sàng cho điều đó.

Quạt trần kẽo kẹt. Vết ẩm trên trần nhà vẫn hình bản đồ Việt Nam. Điện thoại sáng, rồi tối, rồi sáng lại. Thông báo LinkedIn vẫn nhảy: 8.500 like, 9.000 like. Tôi nhắm mắt. Sài Gòn ngoài cửa sổ vẫn chạy, vẫn ồn, vẫn không biết tôi vừa có 500 triệu và sắp mất 500 triệu.

Nhưng tối nay, lần đầu tiên trong 3 tháng, tôi ngủ mà không nghĩ đến app giao hàng. Lần đầu tiên trong 3 tháng, tôi ngủ như CEO.