Doanh Thu Bằng 0

Thứ Hai. Họp toàn công ty. Tôi đứng trước bảng trắng, bút lông xanh trên tay, viết hai chữ: "ALL-HANDS".

Mười hai người nhìn tôi. Không phải mười lăm. Ba người đã nghỉ tuần trước: Linh (HR), một đứa content, và Đạt (growth hacker). Linh gửi đơn thứ Năm, lý do: "Em tìm được chỗ khác." Đứa content gửi đơn thứ Sáu, lý do: "Em có việc gấp ở quê." Đạt gửi tin nhắn Zalo lúc 11 giờ đêm Chủ Nhật: "Anh Khôi, em xin phép nghỉ. Cảm ơn anh."

"Tìm được chỗ khác" là cách lịch sự nói "chỗ trả lương". "Có việc gấp ở quê" là cách lịch sự nói "không muốn ở đây nữa". Và "cảm ơn anh" lúc 11 đêm là cách lịch sự nói "anh ơi, em chịu hết nổi". Ba cách nói khác nhau, một ý nghĩa: con tàu PetMind AI đang chìm, và chuột bắt đầu nhảy.

Mười hai người. Bốn bàn. Văn phòng trông rộng hơn lúc 15 người, và cái rộng đó không phải tin tốt.

Ba cái bàn trống vẫn còn dấu vết. Bàn Linh có một cái móc treo khăn, bàn đứa content còn sticker "I Love Pho" dán ở cạnh. Bàn Đạt sạch trơn, vì Đạt dọn từ chiều Chủ Nhật, lúc không ai ở văn phòng. Nghỉ việc ban đêm, dọn bàn lúc vắng. Đạt đi như trộm, dù không lấy gì ngoài đồ của mình.

Phúc đã kê ba cái bàn trống sát tường, xếp ghế chồng lên. "Để không gian thông thoáng hơn," Phúc nói. Nhưng "thông thoáng" chỉ là cách nói khác của "trống". Giống "pre-revenue" là cách nói khác của "không ai trả tiền".

– Team, cảm ơn mọi người đã ở đây. Tôi biết tháng vừa rồi khó khăn. Nhưng mình đang ở giai đoạn pre-revenue, và đây là giai đoạn khó nhất của bất kỳ startup nào.

Hạnh ngồi góc, laptop mở, mắt nhìn bảng tính. Không nhìn tôi. Hạnh không cần nhìn tôi để biết tôi đang nói gì, vì Hạnh đã nghe bài phát biểu này 12 lần.

– Pre-revenue nghĩa là mình chưa tìm ra mô hình kiếm tiền tối ưu. Không phải không có tiền. Mà là chưa có cách kiếm tiền đúng.

Tuấn uống cà phê đen đá. Hai dev mới (Khang và Phát) nhìn nhau. Trang (marketing) nhìn điện thoại. Phúc (office manager) nhìn ra cửa. Bảo ngồi hàng đầu, sổ tay mở, nhưng bút không ghi.

Bảo không ghi. Lần đầu tiên kể từ ngày đầu thực tập. Mỗi buổi họp trước, Bảo ghi từng chữ tôi nói. Hôm nay, bút nằm trên giấy, bất động. Không phải vì Bảo quên. Mà vì Bảo bắt đầu lọc.

Hạnh đặng hắng nhẹ. Tín hiệu. Tôi biết tín hiệu này. Hạnh muốn nói.

– Hạnh, bổ sung gì không?

Hạnh đứng dậy. Xoay laptop về phía mọi người. Màn hình hiện bảng tính, cột doanh thu.

– Tháng 1: 200 đô la. Tháng 2: 50 đô la. Tháng 3: 0. Tuần này: 0. Tuần trước: 0. Tuần trước nữa: 0.

Im lặng.

– Biểu đồ.

Hạnh bấm sang tab biểu đồ. Một đường thẳng đi từ trái sang phải, ban đầu nhích lên nhẹ (200 đô), rồi tụt xuống (50 đô), rồi nằm bẹp dưới đáy (0). Đường biểu đồ phẳng đến mức trông như bị lỗi.

Biểu đồ doanh thu của PetMind AI phẳng hơn điện tâm đồ người chết. Ít nhất điện tâm đồ người chết còn có một đường thẳng. Biểu đồ của tôi có một cú nhảy nhỏ xíu rồi nằm im, giống con mèo trên Unsplash mà app tôi bảo "đang phấn khích".

– Tôi không nói để làm ai buồn. Tôi nói vì mọi người cần biết. Runway còn lại: khoảng 3 tuần. Nếu không có doanh thu hoặc vốn mới, tháng sau không có lương.

Phúc giơ tay.

– Chị Hạnh, không có lương nghĩa là sao ạ?

– Nghĩa là không có lương. Tài khoản công ty còn 52 triệu. Lương tháng này: 110 triệu (sau khi 3 người nghỉ). Thiếu 58 triệu.

52 triệu. Thiếu 58. Nếu tôi giao hàng mỗi đêm, mỗi đêm kiếm 75.000, cần 773 đêm để bù 58 triệu. Tức là hơn 2 năm giao hàng không ngủ. Toán học không ủng hộ tôi.

Minh (growth hacker) giơ tay.

– Anh Khôi, hay mình pivot?

– Pivot sang gì?

– Em không biết. Nhưng cái gì cũng tốt hơn 0 đồng.

Pivot. Từ đẹp nhất trong từ điển startup. Nghĩa gốc: xoay trục. Nghĩa thật: sai rồi, làm cái khác. Nhưng pivot cần biết mình đang ở đâu và muốn đến đâu. Tôi không biết cả hai. Tôi chỉ biết tài khoản còn 52 triệu.

– Mình không pivot. Mình đang đi đúng hướng. Chỉ cần thêm thời gian.

Minh gật đầu. Không phải cái gật đồng ý. Cái gật của người quyết định không hỏi thêm.

Hai dev mới, Khang và Phát, nhìn nhau. Khang viết gì đó lên điện thoại, nghiêng cho Phát đọc. Phát đọc xong, nhìn tôi, rồi nhìn xuống. Tôi không biết họ viết gì. Nhưng tôi biết khi hai nhân viên nhắn nhau trong cuộc họp all-hands, nội dung không bao giờ là "sếp nói hay quá".

Tôi bước tới, giọng vẫn đều, vẫn CEO.

– Team, mình sẽ giải quyết. Anh đang nói chuyện với nhà đầu tư. Vốn mới sẽ về.

Tuấn nhìn tôi. Không nói. Nhưng ánh mắt nói: "Anh nói câu đó 2 tháng trước. Và bây giờ anh nói lại."

Cuộc họp kết thúc sau 20 phút. Mọi người quay về bàn. Không ai bình luận. Không ai hỏi thêm. Im lặng kiểu văn phòng biết sắp chết nhưng chưa ai muốn nói trước.

Trang (marketing) đi ngang bàn tôi, dừng lại.

– Anh Khôi, em hỏi thật. Lương tháng này có kịp không?

– Kịp. Anh lo.

– Dạ. Vì em đang có offer từ chỗ khác. Nếu tháng này chậm lương, em phải tính.

Offer từ chỗ khác. Trang có kế hoạch B. Phúc chắc cũng có. Minh (growth hacker còn lại) cũng có. Khi nhân viên startup bắt đầu có kế hoạch B, startup đang ở giai đoạn cuối. Giống bệnh nhân ICU: máy vẫn kêu bíp, nhưng bác sĩ đã gọi người nhà.

– Trang, lương sẽ đúng hạn. Anh hứa.

Trang gật đầu, quay về bàn. Tôi nhìn theo.

Phúc đi ngang, chậm hơn bình thường.

– Anh Khôi, em nói chuyện nhỏ được không?

– Được, Phúc.

– Máy pha cà phê hỏng tuần rồi. Em gọi thợ, thợ báo sửa 1.2 triệu. Anh duyệt không?

– 1.2 triệu cho máy pha cà phê?

– Máy 15 triệu, anh. Sửa 1.2 triệu là rẻ.

1.2 triệu. Bằng 16 đơn giao hàng của tôi. Bằng 2 đêm chạy xe. Cho một cái máy pha cà phê trong văn phòng mà 3 tuần nữa có thể không còn tồn tại. Nhưng nhân viên cần cà phê. Nhân viên cần cà phê để ngồi làm việc cho một startup doanh thu 0 đồng.

– Đừng sửa, Phúc. Mua cà phê hòa tan đi.

Phúc gật đầu. Đi ra. Dừng ở cửa.

– Anh, em hỏi thật. Mình có đóng cửa không?

– Không. Mình sẽ ổn.

Phúc nhìn tôi. Lâu. Rồi gật đầu, lần này nhẹ hơn.

Hai người hỏi tôi trong một buổi chiều. Trang hỏi về lương. Phúc hỏi về đóng cửa. Cả hai đều nhận được câu trả lời giống nhau: "sẽ ổn". Tôi nói "sẽ ổn" với tần suất cao hơn tần suất nó đúng.

Rồi nhìn xuống điện thoại. App ngân hàng. Tài khoản cá nhân: 87.000 đồng. Tài khoản công ty: 52 triệu. Nợ tiền nhà: 3 tháng (bà chủ nhà đã gửi tin nhắn lần thứ tư tuần trước, lần này không có "con ơi" ở đầu câu nữa).

Buổi chiều. Tôi ngồi một mình trong phòng họp kính mờ. Mở bảng tính Hạnh gửi.

Doanh thu app: $0. Doanh thu quảng cáo: $0. Doanh thu tư vấn: $0. Doanh thu khác: $0. Tổng: $0.

Bốn dòng $0. Bốn cách khác nhau để không kiếm được tiền. Nếu có giải thưởng cho sự nhất quán, PetMind AI sẽ thắng: nhất quán 0 đồng doanh thu qua mọi kênh.

Tuấn gõ cửa, bước vào.

– Anh, em hỏi thật. Runway còn bao lâu?

– 3 tuần. Hạnh nói rồi.

– Vậy anh tính sao?

– Mình sẽ gọi vốn.

Tuấn ngồi xuống. Nhìn tôi. Lâu. Kiểu nhìn khác với mọi lần trước. Không phải ánh mắt CTO nhìn CEO, mà là ánh mắt người quen nhìn người quen.

– Anh, em theo anh 8 startup. 6 lần nợ lương. Lần nào anh cũng nói "sẽ gọi vốn". Lần nào cũng gọi được. Rồi lần nào cũng hết.

– Lần này...

– Khác. Em biết. Lần nào anh cũng nói câu đó. Nhưng anh, em không hỏi về vốn. Em hỏi: mình đang build cái gì?

– PetMind AI.

– PetMind AI là cái gì? GPT bọc vỏ chó. Mình không có công nghệ thật. Không có data thật. Không có khách hàng thật. Mình có gì?

Im lặng.

Mình có gì? 52 triệu trong tài khoản, 12 nhân viên đang chờ lương, 1.2 sao trên App Store, 62.000 follower trên LinkedIn, 2 bài báo trên VnExpress và CafeF, 1 CEO đi giao hàng ban đêm, và một giấc mơ ngày càng xa. Mình có rất nhiều. Và không có gì.

– Tuấn, anh sẽ fix.

Tuấn đứng dậy. Không gật đầu. Không nói "dạ". Chỉ đứng dậy và đi ra.

Tuấn không nói "dạ". Lần đầu tiên trong 8 startup. Tuấn luôn nói "dạ" khi tôi nói "anh sẽ fix". "Dạ" của Tuấn nghĩa là "em nghe rồi, em không tin, nhưng em vẫn code". Hôm nay không có "dạ". Nghĩa là Tuấn vẫn nghe, vẫn không tin, nhưng không chắc còn muốn code.

Chiều muộn. Tôi mở danh bạ, cuộn qua danh sách nhà đầu tư đã gặp. 47 người. 47 lần pitch. 47 lần "rất hay, nhưng...".

Gọi Minh Trí, quỹ đầu tư mạo hiểm nọ. Máy bận.

Gọi anh Hoàng, angel investor quen qua sự kiện. Chuông đổ 6 lần, không ai nghe.

Gọi chị Lan, founder thành công đã hứa "giới thiệu cho em ai đó". Chị Lan nghe, nói "để chị hỏi", rồi không nhắn lại. Như 2 tháng trước.

Nhắn Lâm: "Anh Lâm, khi nào anh rảnh, em muốn cập nhật về PetMind AI ạ."

Lâm trả lời sau 10 phút: "OK. Tuần sau."

"OK. Tuần sau." Hai từ. Lâm không hỏi "sao rồi" hay "có gì không". Chỉ "OK. Tuần sau." Ngắn gọn kiểu người bận. Hoặc kiểu người đã biết nội dung cuộc gặp trước khi gặp.

Mười giờ đêm. Văn phòng trống. Tôi ngồi lại, một mình, đèn coworking tự động tắt hết trừ đèn bàn tôi. Bóng đổ dài trên sàn, ghế trống xung quanh, poster "Hustle Hard" trên tường nhìn xuống một người đàn ông ngồi trước laptop không biết làm gì.

Mở LinkedIn. Gõ status mới:

"Revenue is vanity, profit is sanity, cash is king. Nhưng trước tiên, hãy tập trung vào giá trị. Giá trị luôn tìm được cách biến thành tiền. 💡"

Gửi. 10 phút: 500 like. 30 phút: 1.500 like. 1 giờ: 3.000 like.

3.000 like. Doanh thu: 0. Tôi có một loại tiền tệ mà ngân hàng không chấp nhận. Nếu LinkedIn cho đổi like thành đồng, tôi là triệu phú. Nhưng LinkedIn không cho. LinkedIn chỉ cho tôi cảm giác quan trọng. Và cảm giác quan trọng không trả được lương 12 người.

Comment nhiều nhất: "Quá đúng anh Khôi! Giá trị trước, tiền sau!" 28 like.

Giá trị trước, tiền sau. Tôi nói câu đó. Mọi người tin. Nhưng 12 nhân viên không ăn giá trị. 12 nhân viên ăn cơm. Và cơm cần tiền. Và tiền thì tôi không có.

Tắt laptop. Đứng dậy. Khóa cửa. Xuống thang. Nổ máy Wave.

Mở app giao hàng. 9 đơn đang chờ. Nhiều hơn mọi đêm. Vì mọi đêm tôi chỉ nhận 6-7 đơn, nhưng tối nay tôi cần nhiều hơn. Tối nay tôi cần 9 đơn, vì 87.000 đồng trong tài khoản cá nhân không đủ đổ xăng ngày mai.

Doanh thu PetMind AI: 0 đồng. Doanh thu shipper Khôi: 112.000 đồng (nếu giao đủ 9 đơn). CEO có thu nhập thấp hơn shipper. Trong mọi bảng lương tôi từng thấy, CEO luôn đứng đầu. Trừ bảng lương của tôi. Vì bảng lương của tôi không tồn tại.

Chín đơn. Phan Văn Trị, Nguyễn Xí, Lê Quang Định, Nơ Trang Long. Sài Gòn về đêm mát và vắng, đèn đường vàng, quán cóc đã dọn, chỉ còn xe máy và những đứa giao hàng như tôi.

Đơn thứ 5, giao phở bò cho một anh ở Bình Thạnh, tầng 3 chung cư cũ. Anh mở cửa, mắt đỏ, tóc rối, laptop mở phía sau, trên màn hình là Excel. Anh nhìn tôi, nhìn hộp phở, nói "cảm ơn em", rồi đóng cửa.

Tôi nhìn cánh cửa đóng. Nghĩ: có lẽ anh ấy cũng đang tính runway. Có lẽ anh ấy cũng đang đếm ngày. Hoặc có lẽ anh ấy chỉ đang làm việc khuya và đói. Không phải ai mở Excel lúc nửa đêm cũng đang sắp phá sản. Chỉ có tôi nghĩ vậy, vì tôi đang sắp phá sản.

Đơn thứ 8, giao trà sữa cho một nhóm bạn ở quán net Lê Quang Định. Bốn đứa, khoảng 20 tuổi, ngồi chơi game, cười nói. Một đứa nhận trà sữa, nhìn tôi, nói: "Anh ơi, app anh hay lắm. Em cũng giao hàng part-time." Đứa bạn nó nói: "Mày giao hàng mà gọi người ta 'anh'. Ổng già hơn mày 2 tuổi thôi."

Già hơn 2 tuổi. Tôi 38. Nếu 38 già hơn 20 là "2 tuổi", thì hoặc tôi trẻ, hoặc đèn quán net tối.

Giao xong đơn cuối lúc 1 giờ sáng. Về nhà. Tầng 4. 72 bậc thang. Nằm xuống.

Doanh thu bằng 0. LinkedIn like: 3.000. Tôi có một loại tiền tệ mà ngân hàng không chấp nhận.