Metaverse Cho Người Nuôi Cá Cảnh

Hai tuần sau, tôi ngồi trong quán Highland Coffee Nguyễn Huệ, tầng 2, nhìn xuống phố đi bộ, soạn pitch deck thứ 20 trong đời.

Slide 1: "FishVerse, Metaverse cho người nuôi cá cảnh."

Slide 2: "Thị trường cá cảnh Việt Nam: 12.000 tỷ/năm. Thị trường metaverse toàn cầu: 678 tỷ USD (2030). Giao điểm: FishVerse."

Giao điểm. Từ tôi dùng khi hai thị trường không liên quan gì nhau. Cá cảnh và metaverse không có giao điểm. Cá bơi trong nước, metaverse bơi trong Internet. Nhưng CEO giỏi tìm giao điểm ở chỗ không có. Đó gọi là "vision."

Slide 3: "Pain point, Người nuôi cá CÔ ĐƠN." Đúng. Người nuôi cá thường ngồi nhìn cá bơi. Một mình. Trong phòng. Lặng lẽ. Họ cần cộng đồng. Họ cần được chia sẻ. Họ cần thế giới ảo nơi cá của họ bơi cùng cá của người khác.

Người nuôi cá cô đơn. Tôi viết câu đó và nghĩ về bản thân. Tôi cũng ngồi nhìn thứ gì đó bơi. Startup. 19 con startup. Mỗi con bơi một lúc rồi lật bụng. Nhưng tôi vẫn ngồi nhìn, vẫn cô đơn, vẫn trong phòng. Người nuôi cá ít nhất còn có cá. Tôi có 19 bể rỗng.

Slide 4: "Giải pháp, FishVerse: nuôi cá ảo trong thế giới ảo. Tạo hồ cá 3D. Mua cá NFT. Trang trí bể. Ghé thăm bể bạn bè. Chat. Trade. Community."

Slide 5-15: Mockup (vẽ trên Canva), so sánh đối thủ (không có đối thủ, vì không ai dại bằng), mô hình doanh thu (freemium + NFT cá hiếm), đội ngũ (tôi, CEO/Founder/CMO/CPO/CFO/Janitor).

Đội ngũ: 1 người. 6 chức danh. Trung bình mỗi chức danh quản lý 0 nhân viên. C-suite của công ty không có suite.

Xong pitch deck. 15 slide. Copy format GreenChain, đổi "cây cảnh" thành "cá cảnh", đổi "blockchain" thành "metaverse." Khôi workflow: tái chế slide cũ, đổi từ khóa, thêm mockup mới. Tiết kiệm. Hiệu quả. Startup lean.

Lean. Tôi lean đến mức pitch deck mới chỉ khác pitch deck cũ 12 từ. Nếu so diff, tôi đổi "GreenChain" thành "FishVerse", "plant" thành "fish", "blockchain" thành "metaverse." Find and Replace. Tuấn sẽ gọi đây là "refactor." Hạnh sẽ gọi đây là "lười."

Tìm dev xây metaverse. Google: "metaverse developer Vietnam freelance." Giá: 200-500 triệu. Tài khoản: 1.8 triệu (tiền giao hàng tuần trước). Khoảng cách giữa mong muốn và thực tế: 498.2 triệu đồng. Khoảng cách này không phải vấn đề với CEO. CEO không nhìn khoảng cách. CEO nhìn cầu.

Cầu. Tôi cần cầu nối từ 1.8 triệu đến 200 triệu. Cầu đó có tên: investor. Nhưng investor của tôi chỉ có Lâm. Và Lâm đã nói "mày đang chạy." Nên cầu này có thể đã sập.

Thử một cách khác. Mở Unity (phần mềm làm game 3D). Tải miễn phí. Tutorial: "How to build a simple aquarium in Unity, 30 minutes." 30 phút. Tôi mất 4 giờ. Vì "simple" với developer là "30 phút." "Simple" với CEO tự code là "4 giờ rồi vẫn chưa có cá."

4 giờ sau: 1 cái hồ cá 3D. Nước xanh, đáy cát, vài cục đá. Không có cá. Cá là phần khó. Cá cần animation, cần AI di chuyển, cần vật lý nước. Tôi không biết code cá. Tôi chỉ biết code hồ. Hồ không có cá giống metaverse không có người dùng: đẹp, rỗng, vô nghĩa.

Tôi ngồi nhìn cái hồ cá 3D rỗng trên màn hình laptop. Nước xanh, đá xám, ánh sáng lung linh. Đẹp. Và trống. Giống mọi startup tôi tạo ra: bọc đẹp, bên trong không có gì. Landing page đẹp, sản phẩm rỗng. Pitch deck đẹp, doanh thu 0.

Tắt Unity. Chấp nhận: FishVerse cần tiền hoặc cần dev. Tôi không có cả hai. Nên tôi cần Lâm. Và Lâm là cuộc gọi khó nhất, vì lần trước Lâm đã nói "mày đang chạy."

Gọi Lâm. Lâm là nhà đầu tư duy nhất còn nghe máy tôi. Không phải vì Lâm tin. Mà vì Lâm tò mò. Tò mò xem tôi còn nghĩ ra cái gì nữa.

– Anh Lâm, em có dự án mới. Metaverse cho người nuôi cá cảnh.

Im lặng 6 giây. Tôi đếm. 6 giây là thời gian Lâm cần để phân biệt "ý tưởng" và "trò đùa." Với tôi, cả hai thường giống nhau.

– FishVerse, anh Lâm. Nuôi cá ảo trong thế giới ảo. Người nuôi cá cô đơn, họ cần cộng đồng.

– Người nuôi cá cô đơn.

– Dạ. Đó là insight.

– Khôi. Qua nhà anh. Tối nay. Không phải để nghe pitch.

"Không phải để nghe pitch." Câu đó đáng sợ hơn "không đầu tư." "Không đầu tư" là từ chối sản phẩm. "Không phải để nghe pitch" là từ chối vai diễn. Lâm không muốn xem tôi diễn nữa.

Tối. Nhà Lâm. Quận 2. Biệt thự quen. Vườn cây cảnh 30 chậu. Lâm ngồi hiên trước, dép lê, polo xám, bia Tiger trên bàn. Hai lon. Một cho Lâm, một cho tôi. Lâm mở sẵn, nghĩa là không hỏi tôi có uống không.

Tôi ngồi. Nhìn vườn. Nhìn Lâm. Lâm nhìn sân, nơi con cá koi trong hồ đá đang bơi vòng tròn, chậm rãi, không vội.

– Anh có nuôi cá.

– Ừ. 7 con. Con lớn nhất 5 tuổi. Nó không cần metaverse.

Nó không cần metaverse. Lâm tóm tắt FishVerse bằng 5 từ, từ góc nhìn con cá. Con cá 5 tuổi bơi trong hồ đá, ăn thức ăn viên, không cần thế giới ảo, không cần NFT, không cần community. Nó chỉ cần nước sạch và thức ăn đúng giờ. Đơn giản đến mức CEO không nhìn thấy.

Im lặng. Tôi uống bia. Lâm uống bia. Hai người đàn ông ngồi nhìn cá bơi. Không pitch. Không slide. Không "TAM 678 tỷ đô la."

– Khôi.

– Dạ.

– Mày nhớ anh nói gì tuần trước không?

– Dạ. "Mày đang chạy."

– Đúng. Tuần trước mày chạy bằng blockchain. Tuần này mày chạy bằng metaverse. Tuần sau mày sẽ chạy bằng cái gì?

Im lặng.

– Em không chạy. Em đang tìm sản phẩm phù hợp thị trường.

Lâm cười. Không phải cười vui. Cười buồn.

– Mày tìm bao nhiêu cái sản phẩm phù hợp thị trường rồi?

Tôi đếm trong đầu. FoodNow. SocialShy. PedalGo. ParkMe. SeniorChat. StudyBuddy. EcoWash. BikeShare. FitMe. TalkToTree. NeighborHelp. CryptoFarm. PetMind AI. WaterMind. SleepMind. BreatheMind. AppReminder. GreenChain. PetNFT. Và bây giờ FishVerse.

– Dạ... 19, nếu tính cả FishVerse.

– 19. 16 năm. 19 lần mày nói "sản phẩm phù hợp thị trường."

Lâm đặt lon bia xuống. Nhìn tôi. Mắt Lâm khác tối nay, không xởi lởi, không "thằng này lỗ nhưng vui." Mắt Lâm lo.

– Khôi. Anh đầu tư vào mày 4 lần. Tổng 1.15 tỷ. Mất sạch. Anh không tiếc tiền, mày biết mà. Anh có tiền. Nhưng anh lo cho mày.

– Lo gì, anh?

– Lo mày không dừng được. Lo mày chạy đến khi không còn ai chạy theo. Tuấn rồi, Hạnh rồi, Bảo rồi. Ai nữa? Mẹ mày?

Mẹ. Lâm nhắc đến mẹ. Mẹ tầng 2, tải WaterMind, review 5 sao, hỏi "cái app nào nữa con?" Mẹ là người cuối cùng không bao giờ bỏ tôi. Và Lâm biết. Lâm biết vì Lâm cũng là cha, và cha nào cũng hiểu mẹ nào cũng lo.

– Anh, em ổn.

– Mày không ổn. Mày ổn trên LinkedIn. Ngoài đời mày giao hàng ban đêm, nợ tất cả mọi người, và mở startup mới mỗi tuần. Đó không phải ổn. Đó là nghiện.

Nghiện. Lâm dùng từ "nghiện." Không phải "đam mê." Không phải "kiên trì." Nghiện. Startup là chất gây nghiện. Ý tưởng mới là liều thuốc. Pitch deck là ống kim. LinkedIn like là dopamine. Và tôi là con nghiện 16 năm không muốn cai.

Lâm im. Nhìn cá koi. Con koi đỏ trắng bơi sát mặt nước, miệng mở đóng, như đang nói thứ gì đó mà không ai nghe. Tôi cũng mở miệng, cũng đóng, cũng nói thứ không ai nghe. Giữa tôi và con koi, ai đáng thương hơn thì tùy góc nhìn.

– Anh không đầu tư FishVerse.

– Em biết.

– Không phải vì dở. Mà vì mày không nên mở thêm gì bây giờ. Mày nên dừng lại. Nghỉ. Nhìn xung quanh. Nhìn cá koi kia. Nó bơi vòng tròn, nhưng nó biết hồ nó bao lớn. Mày bơi vòng tròn mà tưởng đang đi thẳng.

Bơi vòng tròn mà tưởng đang đi thẳng. Lâm nói bằng hình ảnh con cá. Lâm 50 tuổi, kiếm tiền từ bất động sản, nói ít, nghe nhiều. Và khi Lâm nói, tôi biết nên nghe. Nhưng biết nên nghe và nghe được là hai chuyện khác nhau. Như biết nên uống thuốc và uống thuốc.

Lâm đứng dậy. Đi vào nhà. Quay ra với lon bia thứ 3. Đưa tôi.

– Uống xong rồi về. Đừng mở FishVerse. Đừng mở gì hết. Ngủ đi. Mai dậy, đừng mở Notes.

Về nhà. Chạy qua Thủ Đức, ngang khu coworking cũ nơi PetMind AI từng thuê. Đèn vẫn sáng, bên trong có team khác, bàn ghế mới, màn hình mới. Startup mới. Không gian cũ, giấc mơ mới. Chỗ tôi ngồi, bây giờ ai đó đang ngồi, đang code, đang pitch, đang nghĩ "lần này sẽ khác." Tôi chạy qua mà không dừng, vì dừng thì nhớ, và nhớ thì đau, và đau thì mở Notes.

10 giờ đêm. Không giao hàng tối nay. Nằm xuống. Nhìn trần nhà. Vết ẩm hình Việt Nam. Quạt trần quay, tiếng kẽo kẹt quen thuộc, nhịp đều như đếm giây.

Mở điện thoại. Mở Notes. Danh sách dài:

WaterMind ✗ SleepMind ✗ BreatheMind ✗ AppReminder ✗ GreenChain ✗ PetNFT ✗ FishVerse ?

7 ý tưởng trong 3 tháng. Nhiều hơn nhiều CEO. Ít thành công hơn bất kỳ ai. Mỗi ý tưởng là một cơn sốt: hưng phấn, lao vào, cháy, tàn. Trung bình 2 tuần/startup. Tốc độ phá sản: 1.85 startup/tháng. Nếu duy trì tốc độ này, cuối năm tôi sẽ phá sản 22 lần nữa. Tổng đời: 41 startup. Kỷ lục thế giới, có lẽ. Guinness không có mục này, nhưng nên có.

FishVerse. Lâm nói đừng mở. Lâm lo. Lâm đúng. Nhưng nếu không mở, tôi sẽ làm gì? Giao hàng. Nằm nhà. Nhìn trần nhà. Trần nhà không có slide, không có pitch, không có "lần này khác." Trần nhà chỉ có vết ẩm và tiếng quạt. Và im lặng thì tôi không chịu nổi.

Lâm nói "nghiện." Nghiện có nghĩa là không dừng được dù biết hại. Tôi biết hại. Tôi biết 18 startup chết. Tôi biết Tuấn đi, Hạnh mệt, Bảo tiếc. Tôi biết tất cả. Nhưng tôi vẫn mở Notes. Vì im lặng thì đáng sợ hơn thất bại. Thất bại có tiếng: notification LinkedIn, tin nhắn từ chối, Apple reject. Im lặng không có tiếng gì. Và không có tiếng gì là tiếng ồn lớn nhất.

Đóng Notes. Không gõ gì mới. Nhưng cũng không xóa FishVerse khỏi danh sách. Để đó. Giữa mở và đóng, giữa làm và dừng, tôi nằm trong vùng xám mà CEO gọi là "stealth mode" và người thường gọi là "không biết phải làm gì."

Nhắm mắt. Tiếng xe ngoài đường. Sài Gòn đêm, nóng, mùi bụi và mồ hôi lọt qua cửa sổ. Con cá koi nhà Lâm bơi vòng tròn trong đầu tôi, chậm rãi, biết hồ nó bao lớn. Còn tôi, tôi không biết hồ tôi bao lớn. Có lẽ vì tôi chưa bao giờ dừng lại đủ lâu để nhìn.