Blockchain Quản Lý Cây Cảnh

Hai tuần sau, tôi đi sự kiện blockchain ở quận 7.

Không phải vì tôi hiểu blockchain. Mà vì trên LinkedIn, một anh founder đăng: "Blockchain sẽ thay đổi mọi ngành công nghiệp. Mọi. Ngành." 4.500 like. Tôi like, share, rồi đăng ký sự kiện. Trình tự của một CEO: thấy trend, like trend, nhảy vào trend. Hiểu trend thì tính sau.

Sự kiện ở tầng 12, tòa nhà Phú Mỹ Hưng, phòng họp kính, 200 người, 80% mặc áo thun đen in chữ "Web3". Diễn giả đầu tiên là một anh tóc dài, đeo kính tròn, áo khoác hoodie dù trời 35 độ, giọng trầm: "Blockchain giải quyết vấn đề trust. Khi bạn không tin ai, hãy tin thuật toán."

Tin thuật toán. Tôi không tin thuật toán. Tôi không tin ai. Nhưng tôi tin trend. Trend không phản bội, trend chỉ thay đổi. Như tôi.

Diễn giả thứ hai pitch dự án NFT cho bất động sản. Thứ ba pitch blockchain cho chuỗi cung ứng hải sản. Thứ tư pitch "tokenize sức khỏe" bằng cách gắn NFT vào mỗi bước chân đi bộ. Mỗi bước chân là một token. 10.000 bước là 10.000 token.

10.000 bước. 10.000 token. Tôi đi giao hàng mỗi đêm trung bình 15.000 bước. Nếu tokenize, tôi sẽ giàu nhất sự kiện này. Thật ra tôi giàu nhất sự kiện này rồi, vì 200 người trong phòng, có lẽ chỉ tôi có doanh thu thật: 25.000 đồng mỗi đơn giao hàng.

Ngồi hàng ghế thứ 5. Nhìn lên sân khấu. Nhìn xuống điện thoại. Mở Notes.

"Blockchain cho cây cảnh."

Gõ xong, nhìn lại. Đọc 3 lần. Quy luật cũ: đọc 3 lần mà vẫn hay thì là ý tưởng hay. Tôi tự chấm, tôi tự thắng, vòng lặp không ai kiểm chứng.

Blockchain cho cây cảnh. GreenChain. Mỗi cây cảnh có một NFT riêng, ghi lại lịch sử: ai trồng, ngày nào, tưới bao nhiêu nước, bón phân gì. "Transparency" cho cây. "Traceability" cho chậu hoa. "Decentralized trust" cho mấy ông bán mai Tết.

Tôi ngồi trong phòng 200 người đang nói về tương lai công nghệ, và tôi vừa nghĩ ra cách gắn blockchain vào chậu mai. Nếu có giải thưởng cho "ý tưởng sai ngành nhất năm", tôi đoạt giải. Nhưng giải thưởng cũng là một dạng validation, và validation là nhiên liệu.

Gọi Tuấn.

Tuấn nghe máy. Bất ngờ. Hai tuần trước Tuấn không nghe. Có lẽ Tuấn đã quên là đang né.

– Tuấn, anh có ý tưởng mới.

Im lặng 4 giây. Ngắn hơn 7 giây lần trước. Có lẽ Tuấn đã quen với nhịp này.

– Anh, em vừa deploy xong cái module cho công ty. Đang mệt.

– 2 phút thôi.

– Lần trước anh nói 3. Lần trước nữa 5. Anh đang lạm phát ngược thời gian em.

Tuấn nhớ. Tuấn nhớ hết. Tuấn nhớ từng phút tôi xin, từng giây tôi hứa, từng lần tôi nói "lần này khác". Bộ nhớ của lập trình viên: không xóa được, chỉ ghi đè.

– GreenChain. Blockchain quản lý cây cảnh.

Im lặng.

– Anh... blockchain cho cây cảnh.

– Đúng. Mỗi cây có NFT riêng. Ghi lại lịch sử chăm sóc. Giống hộ chiếu, nhưng cho cây. "Plant passport."

– Anh, blockchain giải quyết vấn đề gì cho người trồng cây?

– Trust. Người mua cây không biết cây được chăm sóc thế nào. Blockchain tạo minh bạch.

– Anh, cây nó không lừa ai.

Cây nó không lừa ai. 5 từ. Tuấn tóm tắt toàn bộ vấn đề của GreenChain bằng 5 từ. Blockchain giải quyết vấn đề tin tưởng giữa người với người. Nhưng cây không phải người. Cây không nói dối. Cây không fake review. Cây không đăng LinkedIn.

– Tuấn, ngành cây cảnh 50.000 tỷ đồng mỗi năm.

– Anh, ngành oxy 0 đồng mỗi năm nhưng không ai thiếu. Có thị trường không có nghĩa cần blockchain.

– Nhưng...

– Anh, em không code blockchain cho cây. Em code cho người. Cây cần nước, không cần smart contract.

"Cây cần nước, anh." Tuấn nói bằng giọng người đã từ chối quá nhiều lần mà không muốn từ chối thêm. Giọng mệt, không giận. Giống Hạnh. Mọi người xung quanh tôi đều mệt theo cách giống nhau: mệt vì yêu thương mà không được nghe.

Tuấn cúp máy. Không nói "dạ". Không nói gì. Chỉ cúp.

Không có Tuấn. Không có Hạnh. Không có Bảo. Tôi cần người code blockchain, và không ai trong danh bạ 5 cái tên sẽ giúp.

Mở trang freelance. Lần này không tìm "lập trình app" mà tìm "blockchain developer Vietnam". 47 profile. Giá từ 20 triệu đến 200 triệu. Tôi không có 200 triệu. Tôi có tiền giao hàng 2 tuần, cộng với khoản Hạnh chuyển tháng trước "cho mày ăn, không phải đầu tư", cộng với ý chí.

Tìm được một bạn tên Đạt, 26 tuổi, tự giới thiệu "Blockchain developer, 2 years experience, Solana/Ethereum", ảnh đại diện đeo tai nghe, giá 50 triệu cho smart contract cơ bản. 50 triệu. Tiền giao hàng 3 tháng. Tiền thuê nhà 11 tháng.

Gọi video call. Đạt ngồi trong phòng nhỏ, áo thun in logo Ethereum, sau lưng là poster Bitcoin. Tôi pitch GreenChain bằng 15 slide, bằng giọng CEO, bằng tầm nhìn "decentralized agriculture platform for Southeast Asia." Đạt gật. Đạt gật vì 50 triệu trả trước, không phải vì Southeast Asia.

50 triệu. Nhiều nhất tôi từng chi cho 1 dự án kể từ PetMind AI. Tiền giao phở, bún bò, trà sữa ban đêm, quy đổi thành smart contract cho cây cảnh. Mỗi NFT cây tôi mint được bằng khoảng 200 đơn giao hàng. Nếu tính theo phở, mỗi NFT là 200 tô phở. Blockchain tính bằng phở: economic model mới.

Đạt code trong 2 tuần. Smart contract trên Ethereum, mint NFT cho cây, mỗi NFT có metadata: tên cây, ngày trồng, loại đất, lịch sử tưới. Landing page đơn giản, tông xanh lá, logo GreenChain (tôi tự thiết kế trên Canva, lần thứ 2 trong đời, lần trước là AppReminder). Tagline: "Every plant deserves a digital identity."

"Every plant deserves a digital identity." Tôi viết bằng tiếng Anh vì blockchain nói tiếng Anh. Startup Việt Nam nói tiếng Việt thì bình thường, nói tiếng Anh thì "global". GreenChain phải global, vì cây cảnh là universal. Và universal là từ tôi dùng khi không biết khách hàng ở đâu.

Mint 20 NFT đầu tiên. 20 cây: 5 mai vàng, 5 lan hồ điệp, 3 bonsai sung, 3 cau tiểu trâm, 2 phát tài, 2 kim tiền. Ảnh chụp từ Google Images. Metadata bịa: "Ngày trồng: 15/03/2022. Đất phù sa Tiền Giang. Tưới 2 lần/ngày. Phân hữu cơ."

Metadata bịa. Blockchain ghi lại dữ liệu bất biến, nhưng dữ liệu đầu vào do tôi nhập. Tôi bịa metadata, blockchain ghi lại vĩnh viễn. "Immutable lies." Đó là khi blockchain gặp CEO phá sản: công nghệ không thể sửa đổi gặp người không thể ngừng bịa.

Đăng LinkedIn: "Excited to announce GreenChain, blockchain for sustainable agriculture 🌱 Every plant deserves transparency. Coming soon. #Web3 #AgriTech #Blockchain"

1.200 like. Khá. Không cao bằng bài "Fail fast" (2.000), nhưng blockchain vẫn còn hào quang. Comment: "Interesting concept!", "Web3 is the future!", "Anh Khôi lại có project mới, respect!" Không ai hỏi: "Tại sao cây cần blockchain?" LinkedIn không hỏi "tại sao". LinkedIn hỏi "like chưa?"

Chia sẻ link marketplace trên Facebook, TikTok, 3 group "Cây cảnh Sài Gòn", 2 group "Blockchain Vietnam." Group cây cảnh: im lặng. Group blockchain: 3 comment "Scam không?", 1 comment "Hay lắm, mua ở đâu?"

Bán được 0 NFT trong tuần đầu.

Tuần thứ 2, tôi nhắn Lâm.

"Anh Lâm, em có dự án blockchain mới. GreenChain. NFT cho cây cảnh. Anh xem demo không?"

Lâm trả lời sau 4 giờ: "Qua nhà anh. 7h tối."

Nhà Lâm ở quận 2, biệt thự, sân rộng, cây cảnh đầy vườn. Lâm mở cổng, dép lê, polo xanh, bia Heineken trên tay. Lâm luôn uống bia khi nghe pitch, như người ta uống trà khi xem kịch.

– Ngồi. Kể đi.

Tôi kể. 15 phút. Slide, demo, NFT, smart contract, "decentralized agriculture." Lâm nghe, uống bia, nhìn ra vườn. Vườn Lâm có ít nhất 30 chậu cảnh, mỗi chậu giá bằng tiền thuê nhà tôi 1 năm.

Lâm im. Lâu hơn bình thường. Lâu đến mức tôi nghĩ Lâm ngủ.

– Khôi.

– Dạ.

– Mày biết tại sao anh đầu tư vào mày 3 lần không? Không phải 4. PetMind AI tính riêng.

– Vì anh tin em.

– Không. Vì mày vui.

Vui. Lâm đầu tư vì vui. Không phải vì sản phẩm, không phải vì thị trường, không phải vì "TAM 500 tỷ." Vì vui. Tôi là trò giải trí của Lâm, và Lâm là nhà tài trợ của trò giải trí đó. Mối quan hệ investor/founder, phiên bản trung thực: mạnh thường quân và anh hề.

– Nhưng lần này, mày không vui.

– Em vui mà.

– Không. Mày đang chạy.

Chạy. Từ đó. Lâm dùng từ đó. Không phải "mày đang sai" hay "mày đang lỗ". "Mày đang chạy." Chạy khỏi cái gì? Chạy đến đâu? Lâm không nói. Lâm để tôi tự tìm. Vì Lâm biết tôi sẽ không tìm.

– Em không chạy. Em đang tìm thị trường phù hợp.

– Mày tìm 16 cái thị trường trong 16 năm. Lúc nào mày cũng tìm. Chưa bao giờ dừng lại đủ lâu để nó tìm mày.

Im lặng. Tôi nhìn vườn cây Lâm. 30 chậu. Không chậu nào cần NFT. Không chậu nào cần blockchain. Chậu nào cũng cần nước, phân, và người chăm. Đơn giản đến mức tôi không nhìn thấy.

Lâm uống hết lon bia. Đặt xuống bàn.

– Anh không đầu tư GreenChain. Nhưng anh mua 3 cái NFT.

– Thiệt hả anh?

– 3 cái. Mỗi cái bao nhiêu?

– Dạ, 500.000 đồng.

– Rẻ vậy? Anh tưởng NFT phải triệu đô.

– Dạ, cây cảnh NFT mới, giá khởi điểm...

– Thôi, gửi link. Anh mua 3 cái. Mai vàng, lan hồ điệp, bonsai. Anh mua vì vui, không phải vì hiểu.

"Anh mua vì vui, không phải vì hiểu." Lâm lại nói câu đó. Câu tóm tắt mọi khoản đầu tư Lâm rót cho tôi: vui, không hiểu. Startup #2: 200 triệu, vui, không hiểu. Startup #5: 150 triệu, vui, không hiểu. Startup #8: 300 triệu, vui, không hiểu. PetMind AI: 500 triệu, vui, không hiểu. Bây giờ: 1.5 triệu, vui, không hiểu. Con số giảm dần. Niềm vui cũng giảm.

3 NFT bán được. Doanh thu: 1.5 triệu đồng. Tổng doanh thu GreenChain. Khách hàng duy nhất: Lâm. Giống mẹ tải WaterMind và SleepMind. Người thân mua vì thương, không phải vì cần.

Tuần thứ 3. Bitcoin giảm 22%. Toàn bộ thị trường crypto lao dốc. Feed Twitter/X toàn "crypto winter", "bubble burst", "NFT is dead." Group "Blockchain Vietnam" trên Facebook chuyển từ "mua NFT nào?" sang "bán NFT nào?" trong 48 giờ. Thị trường quay lưng nhanh hơn Tuấn cúp máy.

GreenChain chết. Không ai mua thêm NFT. Landing page: 47 lượt truy cập, 44 bounce. 3 người ở lại: tôi, Lâm (vào xem NFT còn không), và một bot.

Gọi Đạt.

– Đạt, dự án dừng rồi.

– Dạ, em biết. Thị trường sập.

– Tiền trả rồi nên... coi như xong.

– Dạ, cảm ơn anh. Anh có dự án khác thì gọi em.

"Anh có dự án khác thì gọi em." Đạt nói như quán phở nói "lần sau ghé nha anh." Lịch sự, tự động, không mong chờ. Đạt biết tôi sẽ có dự án khác. Vì mọi người đều biết tôi luôn có dự án khác. Đó không phải là ưu điểm.

Đăng LinkedIn: "Serial entrepreneur exploring Web3 applications in sustainable agriculture. GreenChain taught me that timing is everything. The market wasn't ready, but the vision is still valid. 🌱 #Web3 #AgriTech #lessons"

1.200 like. Bằng bài trước. LinkedIn cho like bằng nhau cho cả bài "ra mắt" và bài "chết". Vì LinkedIn không phân biệt thành công và thất bại. LinkedIn chỉ phân biệt ai kể hay hơn.

Tối. Giao hàng. 6 đơn. Chạy qua quận 2, ngang nhà Lâm. Đèn sáng, sân vườn xanh, 30 chậu cây cảnh không có NFT. Cây vẫn sống. Cây không cần blockchain để sống. Cây chỉ cần nước.

50 triệu. GreenChain tốn 50 triệu. Tiền giao hàng 3 tháng. Doanh thu: 1.5 triệu (từ Lâm). Lỗ ròng: 48.5 triệu. Nếu tính cả 4 app trước (11 triệu), tổng chi từ khi PetMind AI chết: 61.5 triệu. Tổng thu: 1.5 triệu. Tỉ lệ thu/chi: 2.4%. PetMind AI có tỉ lệ tốt hơn: ít nhất còn $340.

Lâm nói tôi đang chạy. Chạy khỏi cái gì? Tôi không biết. Nhưng tôi biết tôi không muốn dừng. Vì dừng có nghĩa là nhìn lại. Và phía sau tôi có 13 cái xác cùng 5 cái mới sinh rồi chết non.

Mở Notes: "NFT ảnh thú cưng."

PetMind AI chết vì AI không hiểu thú cưng. Nhưng NFT không cần hiểu. NFT chỉ cần ảnh. Và ảnh thú cưng thì Internet có hàng tỷ.

Gõ xong. Đóng Notes. Ngủ. Quạt trần quay, vết ẩm hình Việt Nam trên trần nhà mờ trong bóng tối, như bản đồ một đất nước tôi chưa bao giờ đến, dù tôi sống ở đây.