Mạng Xã Hội Dành Riêng Cho Mèo

Tuần sau, tôi gọi Tuấn lúc 7 giờ tối.

Tuấn nghe máy ở lần chuông thứ 8. Lâu. Tuấn cũ nghe ở chuông thứ 2. Mỗi startup tôi mở, Tuấn thêm 1 chuông trước khi nghe. Bây giờ ở chuông thứ 8, nghĩa là Tuấn đã qua 6 chuông do dự. 6 chuông là khoảng cách giữa "đồng đội" và "người quen gọi điện."

– Anh Khôi.

– Tuấn, mày ổn không?

– Dạ, vừa ăn tối xong. Anh gọi có chuyện gì?

"Anh gọi có chuyện gì?" Tuấn hỏi thẳng. Trước đây Tuấn nghe và đợi, vì Tuấn biết tôi luôn có chuyện. Bây giờ Tuấn hỏi, vì Tuấn muốn biết mình sẽ mất bao lâu. Tuấn đang quản lý thời gian dành cho tôi, như quản lý task trong sprint. Tôi đã trở thành ticket ngoài backlog.

– MeowSocial.

– Cái gì?

– Mạng xã hội dành riêng cho mèo.

Im lặng 5 giây. Tôi nghe Tuấn thở. Thở chậm, đều, loại thở của người đang kiểm soát phản ứng.

– Anh, mèo không biết dùng điện thoại.

– Chủ mèo dùng thay mèo.

– Vậy là mạng xã hội cho chủ mèo?

– Không, cho mèo. Mèo có profile, mèo post ảnh, mèo kết bạn với mèo khác.

– Nhưng chủ mèo dùng?

– Đúng.

– Vậy là cho chủ mèo.

– TUẤN.

Tuấn đúng. MeowSocial là mạng xã hội cho chủ mèo, bọc trong vỏ "cho mèo." Như PetMind AI là ChatGPT bọc vỏ chó. Như WaterMind là đồng hồ bọc vỏ app. Tôi giỏi bọc vỏ. Bọc vỏ là nghề chính. CEO bọc vỏ.

Im lặng.

– Tuấn, nghe anh nói này. Mèo có 600 triệu con trên thế giới. 1% dùng app là 6 triệu user.

– Anh, 0% mèo dùng app. 0% của 600 triệu là 0.

– Chủ mèo dùng.

– Vậy thị trường là chủ mèo, không phải mèo. Anh pitch mèo nhưng bán cho người. Đó gọi là gì?

– Insight sáng tạo?

– Đó gọi là lừa. Nhẹ nhàng, nhưng vẫn là lừa.

Lừa. Tuấn dùng từ "lừa." Nhẹ. Tuấn bọc từ "lừa" trong "nhẹ nhàng" để tôi không đau. Nhưng "lừa nhẹ nhàng" vẫn là lừa. Như "nợ nhỏ" vẫn là nợ. Như "startup nhỏ" vẫn chết.

Tuấn thở dài. Dài hơn mọi lần.

– Anh Khôi, em hỏi thật.

– Hỏi.

– Anh có bao giờ hỏi KHÁCH HÀNG muốn gì trước khi build không?

Im lặng. Tôi cầm điện thoại, đứng trong căn hộ 18 mét vuông, nhìn ra ban công nhỏ, hẻm dưới tối, tiếng xe máy, tiếng chó sủa. Câu hỏi đơn giản nhất trong kinh doanh. Câu hỏi mà mọi sách startup đều viết ở chương 1. Câu hỏi mà Tuấn đã hỏi ở chương 17, và tôi đã không trả lời.

– Anh... anh có nghiên cứu thị trường.

– Nghiên cứu thị trường của anh là Google "thị trường cá cảnh bao nhiêu tỷ" rồi paste vào slide. Đó không phải nghiên cứu. Đó là trang trí. Em hỏi anh: anh đã bao giờ ngồi xuống, gọi 10 người, hỏi "bạn có cần cái này không?" Chưa. Chưa bao giờ. 20 startup, chưa lần nào.

20 startup. Tuấn đếm đúng. 20 lần tôi mở công ty. 20 lần tôi viết pitch deck. 20 lần tôi đăng LinkedIn. 0 lần tôi hỏi khách hàng. Tôi hỏi LinkedIn. Tôi hỏi investor. Tôi hỏi sân khấu. Tôi hỏi bất kỳ ai sẽ nói "hay quá, anh Khôi." Nhưng chưa bao giờ hỏi người trả tiền. Vì người trả tiền sẽ nói sự thật. Và sự thật thì không viral.

– Tuấn...

– Em chưa xong. Anh, em theo anh 8 startup. Em code mọi thứ anh bảo. PetMind AI: em code. App nhắc uống nước: em code. App nhắc ngủ: em code. Em code xong, deploy xong, anh nói "scale." Scale cái gì? 0 user. Scale 0 vẫn là 0. Toán lớp 3.

Toán lớp 3. Tuấn nói bằng giọng CTO, nhưng nội dung là học sinh lớp 3. Vì vấn đề của tôi không phức tạp. Vấn đề của tôi đơn giản đến mức ai cũng thấy, trừ tôi. Nhân 0 với bất kỳ số nào vẫn bằng 0. Scale 0 user = 0 user. Gọi thêm vốn cho 0 khách hàng = đốt tiền nhanh hơn. Toán lớp 3.

Im lặng lâu. Tôi nghe Tuấn uống nước. Đặt ly xuống. Hít thở.

Tuấn im lặng. Tôi nghe tiếng TV trong nhà Tuấn, có người nói gì đó, tiếng chén đũa. Tuấn đang ở nhà, đang ăn tối với ai đó, đang sống cuộc đời bình thường. Cuộc đời có bữa tối, có TV, có tiếng chén đũa. Tôi đang đứng trong căn hộ 18 mét vuông, ăn mì gói lúc 7 giờ tối, gọi điện pitch mạng xã hội cho mèo.

Hai cuộc đời. Tuấn 32 tuổi, lương 25 triệu, có bữa tối, có TV, có tiếng chén đũa. Tôi 38 tuổi, tài khoản 1.8 triệu, ăn mì gói, pitch MeowSocial. Tuấn từ chối tôi 3 lần trong 3 tháng nhưng vẫn nghe máy ở chuông thứ 8. Tôi có 62.000 follower nhưng không ai nghe máy ở chuông thứ 1. Follower không phải bạn. Like không phải yêu. Và 62.000 người biết tên mày không bằng 1 người nghe máy lúc 7 giờ tối.

– Anh Khôi, em code lần cuối cho anh.

– Tuấn...

– Không, nghe em nói. Em code MeowSocial. Lần cuối. Vì em nợ anh, không phải tiền, mà là 5 năm anh tin em. Nhưng sau lần này, em nghỉ. Em đã 32 tuổi. Em cần gì đó... xong. Không phải "pivot." Không phải "lần này khác." Xong. Hoàn thành. Ship cho người dùng thật, nhận phản hồi thật, sửa lỗi thật. Em cần cái vòng tròn đó, không phải vòng tròn của anh.

"Vòng tròn của anh." Lâm nói tôi bơi vòng tròn. Tuấn nói vòng tròn của tôi khác vòng tròn của Tuấn. Vòng tròn của Tuấn: code → ship → phản hồi → sửa → ship lại. Vòng tròn của tôi: ý tưởng → pitch → thất bại → ý tưởng mới. Vòng tròn của Tuấn xoay quanh sản phẩm. Vòng tròn của tôi xoay quanh bản thân.

– Em cho anh 2 tuần. Nếu anh hỏi được 10 người thật, 10 chủ mèo, hỏi "bạn có cần mạng xã hội cho mèo không" và 5 người nói "có" thì em code. Nếu anh không hỏi, hoặc 5 người nói "không" thì em đi.

– 10 người. 5 nói "có."

– Đúng. Đơn giản nhất thế giới. Nhưng em biết anh sẽ không làm. Vì anh không muốn nghe "không."

Tuấn biết. Tuấn biết tôi sẽ không hỏi. Không phải vì lười. Mà vì sợ. Sợ 10 người nói "không cần." Sợ sự thật dễ hơn sợ thất bại. Thất bại tôi quen. "Không cần" tôi chưa quen. Thất bại tôi có thể đổ lỗi cho thời điểm, thị trường, công nghệ. "Không cần" thì không đổ lỗi được cho ai. "Không cần" là lời phán quyết từ chính những người tôi chưa bao giờ hỏi.

Tuấn cúp máy. Lần này có nói "dạ." "Dạ, anh nghĩ đi." Nhỏ, nhẹ, như lời chào cuối trước khi rời khỏi phòng.

Lần cuối. Hạnh nói "lần cuối" 7 lần rồi, giọng không cười. Lâm nói "lần cuối" 4 lần rồi, mỗi lần mua thêm vé xem kịch. Giờ Tuấn cũng nói. Mọi người đều nói "lần cuối" và tôi đều nghe nhưng không tin. Vì lần nào tôi cũng nghĩ: lần sau sẽ khác. Nhưng Tuấn nói bằng giọng khác. Giọng có tiếng chén đũa phía sau, giọng có bữa tối, giọng có cuộc đời thật. Tuấn nói "lần cuối" bằng giọng người đã tìm được chỗ khác để ở.

Tôi ngồi trong căn hộ. Nhìn điện thoại. Danh bạ. Tôi không biết 10 chủ mèo. Tôi không biết chủ mèo nào. Tôi biết investor, biết founder, biết diễn giả, biết phóng viên. Nhưng không biết khách hàng.

38 tuổi. 20 startup. 0 khách hàng quen. Tôi có 62.000 follower trên LinkedIn và không biết tên một chủ mèo nào. Đó là khoảng cách giữa "CEO" và "kinh doanh." CEO biết slide. Kinh doanh biết người.

Ngồi xuống giường. Mở laptop. LinkedIn notification: 3 tin nhắn. "Anh Khôi ơi, em muốn startup, xin anh mentor!" "Anh Khôi, anh có mở khóa học nào không?" "Anh ơi, startup AI có tương lai không?" 3 người lạ muốn lời khuyên từ người phá sản 20 lần. Internet là nơi người mù dẫn đường cho người khiếm thị, và ai cũng tin mình nhìn rõ.

Đóng LinkedIn. Mở Facebook. Tìm group "Hội yêu mèo Sài Gòn." 150.000 thành viên. 150.000 chủ mèo. Tôi chỉ cần hỏi 10. Chỉ 10. Gõ bài đăng: "Chào mọi người! Mình đang làm nghiên cứu nhỏ. Bạn có bao giờ muốn mèo nhà mình có profile riêng trên mạng xã hội không? Kiểu mèo kết bạn với mèo, mèo post ảnh..."

Nhìn bài đăng 5 phút. Không đăng. Xóa.

Không đăng. Vì tôi biết câu trả lời. Vì tôi đã đọc đủ comment trên Internet để biết rằng người nuôi mèo muốn chia sẻ ảnh mèo trên Instagram, trên Facebook, trên TikTok. Họ không cần mạng xã hội riêng. Họ không cần mèo có profile. Họ cần double-tap và trái tim đỏ. Và Instagram đã có cái đó. Facebook đã có cái đó. Tôi đang xây thứ đã tồn tại, cho đối tượng không cần.

Tuấn cho tôi 2 tuần. 2 tuần để hỏi 10 người. Đơn giản nhất thế giới. Nhưng tôi biết tôi sẽ không hỏi. Vì hỏi rồi thì phải nghe. Và nghe rồi thì phải dừng. Và dừng thì tôi sẽ phải nhìn vào 18 mét vuông trần nhà, vết ẩm hình Việt Nam, tiếng quạt kẽo kẹt, và im lặng. Im lặng dài hơn 2 tuần.

Tối. Giao hàng. 5 đơn. Ít. Có lẽ vì trời mưa, đường trơn, ít người đặt. Hoặc có lẽ tôi nhận ít hơn vì đầu óc không ở đây.

Giao đơn thứ 3, cơm gà, Phú Nhuận. Khách mở cửa, con mèo chạy ra. Mèo mướp, mập, quấn chân khách.

– Anh ơi, cẩn thận nha, con Mít hay chạy ra ngoài.

– Dạ.

Con Mít. Mèo mướp tên Mít. Khách biết tên mèo. Tôi giao 5 đơn mỗi đêm và không biết tên khách nào. CEO giao hàng: biết địa chỉ, không biết tên. Biết cầu, không biết người.

– Anh, anh có nuôi mèo không?

– Dạ không.

– Vậy sao anh nhìn con Mít hoài?

Tôi đang nhìn con Mít vì tôi đang nghĩ về MeowSocial. Tôi đang nhìn con mèo thật và nghĩ về mạng xã hội cho mèo ảo. Cách tôi nhìn thế giới: mọi thứ thật đều là nguyên liệu cho thứ ảo. Con mèo thật thành user persona. Quán cà phê thật thành coworking space. Người thật thành follower. Tôi sống trong thế giới thật nhưng nhìn bằng mắt startup, và mắt startup thì lọc hết cái thật, chỉ giữ cái ảo.

– Dạ, con Mít dễ thương.

– Ờ, nó hư lắm. Nhưng thương.

Khách đóng cửa. Con Mít kịp nhìn tôi một lần cuối trước khi cửa đóng. Mắt mèo tròn, xanh, nhìn thẳng, không hỏi gì. Mèo không hỏi "mày có cần mạng xã hội cho tao không?" Mèo chỉ nhìn. Và nhìn thì đủ.

Về nhà. 12 giờ đêm. Mở Notes. Nhìn danh sách. Không gõ gì mới. Đóng Notes.

2 tuần. Tuấn cho 2 tuần. Đồng hồ bắt đầu chạy. Nhưng tôi biết, sâu trong cái phần não mà CEO không bao giờ cho nói, rằng 2 tuần sẽ qua và tôi sẽ không hỏi ai. Vì hỏi là thừa nhận. Và thừa nhận thì mất nhiều hơn 2 tuần.