Bị sỉ nhục
Bảy năm trước. Tháng hai. Hai tuần sau khi biết mẹ bệnh.
An Nhiên đứng trước một căn nhà ở Gia Lâm.
Nhà cấp bốn, tường quét vôi trắng đã ngả vàng, cổng sắt sơn xanh. Sân nhỏ, có cây khế già, gốc mọc rêu. Xe máy cũ dựng bên hiên. Không giàu — nhưng ngăn nắp, sạch sẽ, kiểu người giữ thể diện dù không dư dả.
Cô chưa đến đây bao giờ.
Đình Thâm không bao giờ đưa cô về nhà. Cô hỏi một lần, anh nói: "Chưa phải lúc." Giọng ngắn, gọn, không giải thích thêm — cô hiểu. Mối quan hệ giữa anh và gia đình không tốt. Anh không nói chi tiết, nhưng cô biết: bố anh mất sớm, mẹ nuôi anh một mình, anh đi học bằng học bổng và làm thêm, mẹ anh tự hào về con trai nhưng tự hào theo cách kiểm soát — kiểu người tin rằng con mình xứng đáng hơn cuộc đời đang cho.
Cô biết bà không muốn gặp cô.
Cô vẫn đến.
Vì hai tuần trôi qua rồi. Mẹ cô vẫn nằm viện. Dì Bảy gọi mỗi ngày — giọng ngày một lo hơn. Bác sĩ nói nếu không mổ trong hai tuần nữa, khối u có thể phát triển thêm, nguy cơ ác tính tăng. Tám mươi triệu — cô mới gom được bảy triệu, bán hết mọi thứ có thể bán: quần áo cũ, sách giáo khoa, cái quạt sưởi nhỏ. Đình Thâm không biết.
Cô đã nghĩ đến mọi cách.
Vay bạn — không ai có tiền. Vay thầy cô — cô không đủ mặt dày. Tín dụng đen — cô tra lãi suất rồi, vay xong thì chết chắc. Quỹ từ thiện — hồ sơ nộp rồi, đang xét duyệt, không biết bao lâu.
Còn một cách.
Nhà Đình Thâm. Gia đình anh không giàu — nhưng có nhà, có đất, có thể vay ngân hàng. Nếu bà đồng ý bảo lãnh, cô vay được. Cô sẽ trả. Cô sẽ làm bốn việc, năm việc, bao lâu cũng được. Cô chỉ cần ai đó ký một chữ.
Cô không nói Đình Thâm. Vì anh sẽ ngăn. Vì anh biết mẹ anh sẽ phản ứng thế nào. Vì anh đã nói "chưa phải lúc" — và cô đang ép lúc đó đến.
Cô hít thở. Sửa lại áo — áo sơ mi trắng, quần tây đen, đôi giày bệt duy nhất còn lành. Cô mặc đồ đẹp nhất mình có. Tóc buộc gọn. Không son, không phấn — cô không có. Chỉ có mặt sạch, lưng thẳng, và bảy triệu đồng trong ví — tất cả tài sản.
Cô đẩy cổng. Bước vào sân.
Bà Lục mở cửa.
Năm mươi mấy tuổi. Tóc ngắn, chải gọn. Mặc áo bà ba xám nhạt, quần tối. Gương mặt — An Nhiên nhìn và thấy Đình Thâm. Cùng xương hàm, cùng đường mũi, cùng cách nhìn thẳng. Nhưng mắt bà khác — mắt Đình Thâm tối và sâu, mắt bà tối và sắc. Kiểu mắt đo lường.
Bà nhìn An Nhiên. Từ đầu xuống chân. Chậm. Từ tóc buộc đến áo sơ mi — sơ mi trắng nhưng vải mỏng, loại mua ở chợ sinh viên, giặt nhiều lần, cổ áo hơi nhão. Đến quần tây — cũ, lai hơi ngắn. Đến giày — bệt, đế mòn, da nứt nhỏ ở mũi.
Cô biết bà đang đọc gì. Bà đọc: nghèo.
– Cô là ai? — Bà hỏi. Giọng không thô — lịch sự, thậm chí nhẹ. Nhưng lịch sự kiểu giữ khoảng cách, kiểu hỏi người đến nhầm nhà.
– Dạ, cháu là An Nhiên. Tống An Nhiên. Bạn gái của Đình Thâm.
Bà không chớp mắt. Không ngạc nhiên. Cô hiểu — bà biết cô tồn tại. Đình Thâm có thể không nói, nhưng bà biết. Kiểu mẹ luôn biết.
– Đình Thâm không ở đây. — Bà nói.
– Dạ, cháu biết. Cháu không đến tìm anh Thâm. Cháu đến gặp bác.
Bà nhìn cô. Ba giây. Rồi bà lùi một bước, mở rộng cửa.
– Vào.
Phòng khách nhỏ. Bàn gỗ cũ, ghế nhựa, bộ ấm trà trên khay. Tường treo ảnh Đình Thâm nhận giải thưởng học bổng — ảnh cũ, chụp lúc anh mười tám, mười chín, mặc sơ mi trắng, đứng trước trường, cầm giấy khen. Mặt anh nghiêm — không cười trong ảnh, giống An Nhiên.
Bà rót trà. Đặt trước mặt cô. Ngồi đối diện.
– Nói đi.
An Nhiên cầm cốc trà. Tay hơi lạnh — trời tháng hai, và cô đi xe buýt hai tiếng từ nội thành ra đây.
– Dạ, bác. Cháu... cháu đến vì muốn nhờ bác giúp một việc.
Bà không nói. Chờ.
An Nhiên nuốt nước bọt. Cô đã tập nói câu này trên xe buýt — tập đi tập lại, sắp xếp từng từ sao cho đàng hoàng nhất, sao cho không giống xin xỏ, sao cho giữ được tự trọng tối thiểu.
Nhưng khi mở miệng, tất cả những gì cô tập biến mất.
– Mẹ cháu bệnh. Khối u. Cần phẫu thuật gấp. Cháu cần tám mươi triệu, cháu... không có. Cháu muốn hỏi bác — nếu bác có thể bảo lãnh cho cháu vay ngân hàng. Cháu sẽ trả. Bao lâu cũng trả. Cháu chỉ cần —
– Dừng lại. — Bà nói.
An Nhiên dừng.
Bà đặt cốc trà xuống. Nhìn cô. Mắt sắc — sắc hơn lúc mở cửa, sắc hơn lúc rót trà. Mắt của người đã biết trước cô sẽ đến vì chuyện gì.
– Tôi hỏi cô một câu. — Bà nói. Giọng đều, không lên, không xuống. — Đình Thâm biết cô đến đây không?
– Dạ... không.
– Cô đến sau lưng nó.
Không phải câu hỏi. Câu khẳng định. An Nhiên không đáp.
Bà nhìn cô. Lâu. Rồi bà nói — chậm, rõ, từng chữ:
– Tôi nuôi thằng Thâm một mình. Từ khi bố nó mất, tôi bán hàng ngoài chợ, bưng bê phụ quán, nhận may vá, nhận giặt ủi — tôi làm mọi thứ để nó đi học. Nó giỏi. Nó có tương lai. Nó nhận học bổng, nó code, nó biết mình muốn gì. Tôi nuôi thằng con trai đó hai mươi ba năm để nó trở thành một cái gì đó.
Bà dừng. Uống trà. Đặt cốc xuống, tiếng cốc chạm khay nhỏ, khô.
– Rồi nó gặp cô.
Im lặng.
– Nó gặp cô, và nó bỏ học bổng cao học. Nó bảo "con muốn tự làm". Nó ở lại Hà Nội trong cái phòng bốn mươi mét vuông, code thuê cho người ta, kiếm hai ba triệu một tháng. Tôi gọi, nó không nghe. Tôi lên thăm, nó bảo "không cần". Nó thay đổi — từ khi có cô.
– Bác ơi, anh Thâm không —
– Tôi chưa nói xong.
An Nhiên cắn môi. Im.
– Cô nghĩ tôi không biết cô là ai? — Bà nói. Giọng nhẹ hơn — nhưng nhẹ kiểu dao mỏng, càng nhẹ càng sắc. — Tôi biết. Con gái nhà quê. Bố mất sớm. Mẹ bán rau. Ba công việc. Sống bằng vài triệu một tháng. Và bây giờ — mẹ cô bệnh, cô đến đây xin tiền.
– Cháu không xin. Cháu muốn vay —
– Vay hay xin thì bản chất giống nhau. Cô cần tiền, cô đến nhà người ta. — Bà nhìn thẳng. — Cô có biết tôi lo gì nhất không?
An Nhiên im.
– Tôi lo thằng Thâm sẽ bỏ hết vì cô. Nó gánh cô, gánh mẹ cô, gánh cái nghèo nhà cô — rồi nó chìm. Nó giỏi, nhưng một người không gánh được hai gia đình. Cô kéo nó xuống.
Câu đó.
Cô kéo nó xuống.
An Nhiên ngồi yên. Tay trên đùi. Lưng thẳng. Mặt — cô giữ được mặt. Bảy năm sau, cô vẫn giữ được mặt trước năm trăm người ở Nebula, trước CEO, trước CTO — cô học cách đó ở đây. Ở căn phòng khách nhỏ này, trước mắt sắc của một người mẹ.
– Con trai tôi không phải để cho loại con gái nhà nghèo bám vào.
Bà nói xong, đứng dậy. Đi vào bếp. Lấy phong bì — phong bì trắng, dày. Đặt trước mặt An Nhiên.
– Hai mươi triệu. — Bà nói. — Tôi cho. Không phải vay. Cho. Cô cầm về, chữa bệnh cho mẹ cô. Rồi rời xa con trai tôi.
An Nhiên nhìn phong bì.
Hai mươi triệu. Bà không giàu — hai mươi triệu có lẽ là tiết kiệm cả năm. Bà sẵn sàng cho cô số tiền đó. Không phải vì thương. Mà vì muốn cô biến mất.
– Cháu không lấy. — An Nhiên nói. Giọng đều. — Cháu đến đây hỏi vay. Bác không đồng ý thì cháu về. Nhưng cháu không lấy tiền để đổi lấy anh Thâm.
Bà nhìn cô. Bốn giây. Năm.
– Cô tự trọng cao lắm. — Bà nói. Không phải khen — giọng lạnh, kiểu nhận xét. — Nhưng tự trọng không chữa được bệnh cho mẹ cô. Và tự trọng cũng không nuôi được con trai tôi.
An Nhiên đứng dậy. Chậm. Đẩy ghế lại gọn — thói quen, ngay cả lúc này.
– Cháu xin phép về. Xin lỗi đã làm phiền bác.
Cô cúi đầu. Nhẹ. Đúng phép. Rồi quay đi.
Bước ra sân. Qua cây khế. Qua cổng sắt. Ra đường.
Bà không gọi lại.
Trời mưa.
Không phải mưa lớn — mưa phùn tháng hai, nhỏ, lạnh, bay ngang mặt. Loại mưa không cần ô vì không ướt đủ để bận tâm — nhưng sau mười phút, cả người ẩm, tóc dính trán, áo sơ mi trắng thấm nước trở thành xám.
An Nhiên đi bộ ra trạm xe buýt.
Mười phút đi bộ. Đường quê ven Gia Lâm — đường nhỏ, ít xe, ruộng hai bên, xanh mờ trong mưa. Cô đi thẳng, bước đều, mắt nhìn phía trước. Không khóc. Không run. Chỉ đi.
Con gái nhà nghèo bám vào.
Cô kéo nó xuống.
Cô đi. Bước. Bước. Giày bệt ướt, đế mòn trượt nhẹ trên đường. Ba lô trên vai — bên trong có ví, có điện thoại, có bảy triệu đồng. Không có thêm gì.
Bà nói đúng một điều: tự trọng không chữa được bệnh cho mẹ.
Bà nói sai một điều: cô không bám vào Đình Thâm. Cô yêu anh. Yêu kiểu hai mươi tuổi — không điều kiện, không tính toán, không biết "đúng người sai thời điểm" là gì. Cô yêu anh vì anh gõ code bằng tay lạnh, vì anh gắp trứng cho cô, vì anh nói "yên" bằng một chữ, vì anh nằm trên sàn ôm cô và hứa "anh sẽ làm được".
Nhưng bà cũng nói đúng một điều nữa — điều cô không muốn nhận nhưng đã biết từ lúc nghe dì Bảy nói tám mươi triệu: cô là gánh nặng.
Không phải vì cô nghèo. Mà vì cô nghèo và cần tiền, và Đình Thâm cũng nghèo và cũng cần tiền, và hai người nghèo yêu nhau không tạo ra tiền — chỉ tạo ra thêm người phải lo.
Cô kéo nó xuống.
Cô bước lên xe buýt. Ngồi ghế cuối. Áo ướt dính lưng ghế. Mưa dính kính cửa sổ, nhòe cảnh bên ngoài.
Cô không khóc.
Cô nhìn ra cửa sổ, nhìn thành phố mờ trong mưa, và cô bắt đầu nghĩ — lần đầu tiên, rõ ràng, lạnh — rằng có lẽ cách duy nhất để cứu mẹ và không kéo Đình Thâm xuống cùng... là rời đi.
Không phải bây giờ. Cô chưa đủ can đảm. Chưa đủ tàn nhẫn.
Nhưng hạt giống đã gieo.
Thứ Bảy. Phòng 402.
Im lặng.
Lâu.
Giai Vy ngồi bất động. Tay đặt trên bàn, ngón tay nắm chặt — Vy không biết mình nắm chặt.
An Nhiên ngồi đối diện. Mắt khô. Giọng đều — cô kể xong đoạn đó bằng giọng đều nhất có thể, kiểu người đã tập kể câu chuyện này trong đầu bảy năm mà chưa bao giờ nói ra.
– Mày... — Vy nói, giọng khàn. — Mày chịu chuyện đó một mình bảy năm?
– Có chuyện nào tao không chịu một mình?
Vy nhìn cô. Mắt Vy đỏ — không khóc, nhưng đỏ. Vy là loại người mắng trước khóc sau, nhưng lúc này Vy không mắng được. Vì không biết mắng ai — mắng An Nhiên vì giấu? Mắng bà Lục vì ác? Mắng cái nghèo? Mắng ai?
– Bà đó... — Vy nói, thấp, từng chữ. — Bà đó nói "loại con gái nhà nghèo bám vào"?
– Vy.
– Mày ngồi đó nghe bà đó nói câu đó rồi đứng dậy, đẩy ghế lại, cúi đầu, rồi đi?
– Tao còn biết làm gì?
Im lặng.
Rồi Vy đứng dậy. Đi vòng qua bàn. Ngồi xuống cạnh An Nhiên — trên giường, sát nhau, vai chạm vai.
Vy không ôm. Vy biết An Nhiên ghét bị ôm khi đang cố giữ mặt — ôm sẽ làm cô vỡ.
Vy chỉ ngồi. Vai chạm vai. Im lặng.
Rồi Vy nói, nhỏ:
– Mày ngu. — Giọng nhẹ. Không mắng. Chỉ buồn. — Mày ngu vì không kể tao. Không phải vì tao giúp được gì — mà vì mày không cần một mình.
An Nhiên nhìn thẳng. Cửa sổ. Nắng. Áo sơ mi trắng vẫn bay trên ban công tầng ba.
– Tao biết. — Cô nói. Thấp. — Bây giờ tao biết.
Vy ngồi cạnh cô. Không hỏi thêm — chưa. Còn nhiều hơn nữa: câu chia tay, email chưa gửi, bảy năm im lặng. Nhưng Vy biết — cô sẽ kể. Hôm nay cô sẽ kể hết. Vì bảy năm rồi, và cô đã mệt.
Bên ngoài, trời vẫn nắng. Hẻm nhỏ vẫn ồn ào. Ai đó bán bánh mì đi qua, tiếng rao kéo dài rồi mất.
Phở đã nguội hẳn trên bàn. Không ai ăn tiếp.
Nhưng Vy vẫn ngồi đó. Vai chạm vai. Và An Nhiên — lần đầu tiên sau bảy năm — để ai đó ngồi cạnh mà không cần giải thích tại sao mình đau.