Những con số biết nói
Bảng tính trải dài hai trăm dòng, mỗi dòng là một giả định, mỗi cột là một kịch bản. Tri Hạ nhìn vào và thấy câu chuyện.
Không phải câu chuyện theo nghĩa thơ ca. Mà theo nghĩa: ai đó đã ngồi ở đây trước cô, xây dựng mô hình tài chính cho một thương vụ nhỏ, rồi mắc ba lỗi mà không biết.
Lỗi thứ nhất: tỷ lệ chiết khấu dùng sai chuẩn tham chiếu. Lỗi thứ hai: doanh thu dự phóng năm thứ ba nhảy ba mươi phần trăm mà không có giả định nào giải thích. Lỗi thứ ba, nhỏ hơn nhưng nguy hiểm hơn: công thức tham chiếu vòng, khiến một dòng số thay đổi khi thay đổi dòng khác, tạo thành vòng lặp mà người không để ý sẽ tưởng mô hình tự cân.
Tri Hạ biết lỗi này. Cô đã gặp nó trong sách giáo khoa năm thứ hai đại học, trong chương mà giáo sư bảo: "Đây là cách người ta làm cho một thương vụ tệ trông có vẻ ổn."
Cô nhìn tên ghi ở góc trên bảng tính: Trần Minh – Senior Analyst.
Trần Minh ngồi cách cô bốn bàn, đang nói chuyện điện thoại, chân gác lên ngăn kéo. Anh ta vào Aster trước cô hai năm, recommendation từ một VP ở quỹ đối tác. Áo sơ mi Polo Ralph Lauren, đồng hồ Daniel Wellington, giày da màu nâu sáng. Trên bàn anh ta có khung ảnh chụp với nhóm bạn ở một sân golf.
Tri Hạ quay lại màn hình. Ngón tay cô dừng trên phím.
Nói ra hay im?
Nếu nói ra: senior analyst mất mặt, cô thành đứa mới vào đã chỉ lỗi người trên. Trong một công ty mà Tử Mặc nói "nổi bật quá sớm sẽ bị xử", đó không phải chiến thuật khôn ngoan.
Nếu im: lỗi chạy vào bản thuyết trình. VP duyệt qua. Partner ký. Thương vụ tệ trông ổn. Đến khi nổ, không ai nhớ analyst nào xây mô hình, chỉ nhớ kết quả.
Cô chọn cách thứ ba.
Mở một bản sao. Sửa ba lỗi. Lưu vào thư mục cá nhân. Không nói với ai.
Chưa phải lúc.
Nhà ăn tầng sáu nằm ở góc tòa nhà, đủ rộng cho hai trăm người nhưng lúc nào cũng có vẻ chật vì cách bố trí bàn. Bàn lớn ở giữa dành cho VP và senior, bàn nhỏ dọc tường cho analyst và associate. Không ai quy định, nhưng ai cũng biết.
Tử Mặc ngồi ở bàn dọc tường cạnh cửa sổ, khay cơm đã ăn được nửa. Anh vẫy Tri Hạ khi thấy cô bước vào.
– Ngồi đây. Cơm hôm nay có sườn ram mặn, không tệ.
Tri Hạ đặt khay xuống, ngồi đối diện. Cô nhìn quanh. Nhà ăn chia thành hai thế giới rõ ràng: phía bàn lớn, người ta nói chuyện golf, nói về deal, cười to. Phía bàn nhỏ, người ta cúi mặt ăn nhanh rồi đi.
– Tuần đầu thế nào?
– Bình thường. Được giao chạy mô hình cho một deal nhỏ.
– Deal nào?
– Thương vụ mua lại một chuỗi cửa hàng bán lẻ. Không lớn.
Tử Mặc gật, nhai cơm.
– Deal nhỏ là tốt. Nghĩa là chưa ai để mắt đến cậu. Ở Aster, thứ nguy hiểm nhất không phải deal tệ. Là sự chú ý.
Tri Hạ đặt đũa xuống, nhìn anh.
– Anh lúc nào cũng nói kiểu đó. Giống như đang sống trong phim gián điệp.
Tử Mặc cười, nhưng mắt anh không cười.
– Tao kể cậu nghe chuyện Hoàng Anh. Analyst đợt trước tao, giỏi lắm, giỏi kiểu khiến VP phải quay sang nhìn trong cuộc họp. Tháng thứ hai, cậu ta nộp một bản phân tích mà Partner khen trước mặt cả phòng.
– Tốt chứ?
– Tháng thứ ba, senior analyst trong team bắt đầu giao cho cậu ta toàn việc lặt vặt. Tháng thứ tư, có người tố cậu ta gửi dữ liệu nội bộ ra ngoài. Không đúng, nhưng lúc điều tra xong thì cậu ta đã bị chuyển sang team khác. Team mới không có deal nào đáng kể. Tháng thứ sáu, cậu ta nghỉ.
Im lặng. Tiếng đũa va vào bát từ bàn bên cạnh.
– Vấn đề không phải cậu ta sai.
Tử Mặc hạ giọng.
– Vấn đề là cậu ta giỏi sai thời điểm. Trong Aster, muốn sống thì phải biết lúc nào giỏi và lúc nào... không cần giỏi.
Tri Hạ nhìn xuống khay cơm. Miếng sườn ram mặn nguội dần, mỡ đọng lại thành lớp mỏng trên mặt.
– Vậy anh sống sót bằng cách nào?
– Bằng cách không ai nhớ tên tao. Tao làm vừa đủ tốt, không giỏi quá, không tệ quá. Associate ba năm, chưa lên VP, chưa bị đuổi. Invisible.
Anh cười.
– Không hào hùng gì, nhưng cuối tháng vẫn có lương gửi về cho bà ngoại.
Tri Hạ nhìn anh lâu hơn một chút. Lần đầu tiên, cô nhìn thấy thứ gì đó phía sau nụ cười toe toét kia. Không phải sự lười biếng. Mà là sự tính toán của một người đã chọn sống sót thay vì chiến thắng.
Mình thì không.
Cô không nói ra. Chỉ gắp miếng sườn, ăn tiếp.
Chín giờ tối. Tầng mười hai gần như trống. Chỉ còn Tri Hạ và một analyst ngồi xa, tai đeo headphone, mắt dán vào Bloomberg Terminal.
Tri Hạ không chạy mô hình cho deal chuỗi bán lẻ nữa. Cô đang làm việc khác.
Trong tuần đầu, cô đã đọc hết danh sách thương vụ đang triển khai của Aster. Phần lớn là deal tầm trung, quy trình rõ ràng, không có gì đặc biệt. Nhưng một deal thu hút sự chú ý của cô: thương vụ đầu tư vào một startup công nghệ sinh học, tên mã nội bộ là Project Aurora.
Deal này thuộc team của một VP tên Nguyễn Hải, tầng hai mươi. Tri Hạ không thuộc team đó, không được phân công, không có quyền truy cập hồ sơ chi tiết. Nhưng bản tóm tắt trong hệ thống nội bộ đủ để cô nhận ra: con số định giá không khớp với quy mô thị trường mà startup đó đang nhắm đến.
Cô mở một bảng tính mới. Trắng tinh. Con trỏ nhấp nháy ở ô A1.
Rồi cô bắt đầu xây.
Không phải mô hình được giao. Mà là mô hình cô muốn xây. Dựa trên dữ liệu công khai về ngành biotech, báo cáo thị trường cô tải về từ cơ sở dữ liệu miễn phí, và trực giác của một người đã đọc hàng trăm tình huống thực tế suốt bốn năm đại học. Cô xây ba kịch bản: lạc quan, cơ sở, bi quan. Mỗi kịch bản có giả định rõ ràng, có nguồn tham chiếu, có kiểm tra chéo.
Mô hình này không phải để nộp. Không phải để khoe. Là để cô biết cô đúng hay sai.
Mười giờ. Mười một giờ.
Ngón tay Tri Hạ gõ bàn phím đều đặn, tiếng gõ nhỏ trong không gian trống, như tiếng đếm. Màn hình phát sáng trắng xanh lên gương mặt cô, phản chiếu trong lớp kính cửa sổ phía sau. Cô quên mất giờ. Quên mất mình chưa ăn tối. Chỉ thấy các con số xếp hàng, từng dòng, từng cột, dần dần tạo thành bức tranh mà cô muốn thấy.
Project Aurora đang được định giá cao hơn thực tế ít nhất ba mươi phần trăm.
Cô dừng lại. Nhìn kết quả. Kiểm tra lại công thức. Kiểm tra lần nữa.
Vẫn vậy.
Tri Hạ ngả lưng vào ghế, hít sâu. Trần nhà trắng lóa phía trên, đèn huỳnh quang vẫn chạy dù gần nửa đêm. Cô nhắm mắt một giây, rồi mở lại.
Giữ lấy. Chưa dùng đến.
Cô lưu bảng tính, đặt mật khẩu, cất vào thư mục cá nhân mã hóa. Rồi đóng laptop, đứng dậy.
Hành lang tầng mười hai vắng hoàn toàn. Bước chân cô vang trên sàn vinyl, nhịp đều, hơi mệt. Cô đi về phía thang máy, nhưng thay vì bấm nút xuống, cô bấm lên.
Không có lý do cụ thể. Chỉ là một thói quen đang hình thành mà cô chưa kịp đặt tên.
Thang máy dừng ở tầng hai mươi. Tối. Tầng ba mươi. Tối. Tầng ba mươi tám.
Cửa mở.
Hành lang tầng Partner im lìm. Thảm dày nuốt hết tiếng bước chân. Ánh sáng từ đèn tường phát ra vàng nhạt, chỉ đủ sáng để thấy đường đi. Bốn phòng kính dọc hành lang, ba phòng tối đen.
Phòng thứ ba từ trái, sáng.
Tri Hạ đứng ngoài thang máy, nhìn về phía ánh đèn. Qua lớp kính, cô thấy một bóng người ngồi sau bàn. Không rõ mặt ở khoảng cách này, chỉ thấy đường viền vai thẳng, tư thế ngồi bất động, và ánh sáng từ màn hình laptop hắt lên. Người đó không cử động, như thể đang đọc thứ gì đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối, hoặc đang nghĩ thứ gì mà không ai khác được phép biết.
Nửa đêm. Tầng ba mươi tám. Một mình.
Người đó cũng không về.
Tri Hạ không biết tại sao ý nghĩ đó khiến cô cảm thấy gì đó. Không phải đồng cảm, chưa đến mức đó. Chỉ là sự công nhận thầm lặng rằng ở tòa nhà này, có ít nhất một người khác cũng ngồi đến nửa đêm, không phải vì bị bắt buộc, mà vì muốn.
Cô bấm nút xuống. Thang máy đóng.
Sáng hôm sau, Tri Hạ ngồi ở bàn mình lúc bảy giờ mười lăm. Sớm hơn mọi người bốn mươi lăm phút.
Cô mở laptop, mở bản sao mô hình deal chuỗi bán lẻ, bản đã sửa ba lỗi. Đọc lại lần cuối. Kiểm tra từng dòng, từng ô. Không sai.
Rồi cô mở email nội bộ.
Cô viết mười lăm phút cho một email hai trăm chữ. Ngắn gọn, lịch sự, không một từ thừa. Không nói "anh Minh sai". Chỉ nói: "Em chạy lại mô hình và nhận thấy ba điểm có thể điều chỉnh để kết quả chính xác hơn." Đính kèm bản sao đã sửa, đánh dấu ba chỗ thay đổi, ghi chú lý do ở mỗi ô.
Gửi cho Trần Minh. Gửi kèm cho trưởng nhóm analyst.
Cô bấm gửi.
Rồi đóng email, mở bảng tính mới, bắt đầu ngày làm việc.
Không cần chờ phản hồi. Không cần ai khen. Con số đã nói thay cô rồi. Và ở Aster Capital, nơi mà ai cũng dùng lời để che đậy, có lẽ con số là thứ duy nhất không biết nói dối.