Kẻ Quan Sát

Lâm Quân Dịch không nhớ lần cuối mình mất tập trung là khi nào.

Anh đứng trước cửa kính phòng CEO tầng mười lăm, nhìn xuống đường Nguyễn Huệ lúc chín rưỡi sáng. Dưới kia, người ta đi lại, xe chạy, nắng chảy tràn trên mặt kính tòa nhà đối diện. Mọi thứ bình thường. Buổi họp toàn công ty vừa kết thúc mười phút trước, và anh đã nói đúng những gì cần nói: chiến lược, tầm nhìn, dữ kiện. Không thừa. Không thiếu.

Nhưng anh đang nghĩ về một người.

Không phải nghĩ theo nghĩa phân tích. Anh phân tích được. Đã phân tích xong ba tuần trước. Mà nghĩ theo nghĩa — không dừng được.

Quân Dịch nhịp ngón tay trên thành cửa kính, đều, chậm, đếm theo nhịp.

Trần Minh An. Hai mươi tư tuổi. Tốt nghiệp Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM. Content strategy. Hai lần thực tập, hai lần nghỉ sớm. Cách viết cover letter: mở bằng câu khẳng định sắc gọn, không xu nịnh, data rõ ràng nhưng xen cảm xúc. Cuối thư không viết "mong được đóng góp cho quý công ty" mà viết: "Tôi cần một nơi mà ý kiến của tôi có trọng lượng. Nếu Vega Media là nơi đó, tôi sẽ chứng minh."

Anh đã đọc cover letter đó ba tuần trước, trong đống hồ sơ ứng viên mà HR gửi lên.

Và anh dừng lại.

Không phải vì nội dung. Nội dung tốt nhưng không xuất sắc — nhiều ứng viên khác cũng viết được vậy. Mà vì nhịp. Cái nhịp câu. Cách dùng dấu gạch ngang để ngắt ý. Cách đặt câu khẳng định cuối đoạn, cộc, sắc, không giải thích thêm.

Giống.

Giống quá.

· · ·

Hai năm trước, Lâm Quân Dịch chưa phải CEO.

Anh là một thằng nhóc hai mươi bảy tuổi vừa về nước, MBA Stanford trong tay, một khoản tiền tự kiếm được từ thời làm consultant ở Mỹ, và một gia đình giàu mà anh không muốn liên quan. Anh thuê căn hộ ở quận 2, không nhận tiền bố mẹ, không dự tiệc gia đình, không gọi về ngoại trừ Tết. Bố anh nói: "Con bỏ đi thì đừng quay lại." Anh nói: "Dạ."

Ngày làm việc mười hai tiếng. Đêm — đêm thì khác.

Đêm, anh mở laptop, gõ địa chỉ Vọng Lâu, và trở thành một người khác.

Không hẳn là người khác. Đúng hơn, trở thành chính mình — phiên bản không có họ tên, không có gia thế, không có MBA, không có bất kỳ thứ gì mà người ta dùng để đánh giá anh trước khi nghe anh nói. Chỉ có chữ. Chỉ có logic. Chỉ có suy nghĩ.

Kẻ Quan Sát.

Anh chọn cái tên đó vì nó đúng. Anh quan sát. Đó là thứ anh giỏi nhất — đọc người, đọc tình huống, đọc những gì không được nói ra. Ở ngoài đời, khả năng đó khiến người ta sợ anh. Trên Vọng Lâu, nó chỉ khiến người ta tức.

Đặc biệt là một người.

Mèo Mất Ngủ.

Lần đầu tiên anh đọc bài của cô — gọi là "cô" vì giọng viết rõ ràng là nữ, trẻ, ngang, không sợ — là một review phim. Cô viết hay. Thật sự hay. Không phải hay kiểu học thuật, mà hay kiểu sống: mỗi câu đều có nhiệt, mỗi đoạn đều có mùi, đọc xong thấy như vừa xem bộ phim đó cùng cô trong một rạp tối.

Nhưng sai.

Không phải sai hoàn toàn. Sai ở chỗ cô để cảm xúc dẫn lối thay vì sự thật. Sai ở chỗ cô kết luận trước rồi mới tìm bằng chứng. Sai ở chỗ cô thông minh nhưng lười kiểm tra lại chính mình.

Anh viết comment đầu tiên. Không định kéo dài. Chỉ định chỉ ra lỗ hổng logic, đợi cô thừa nhận hoặc phớt lờ, rồi lướt qua.

Cô reply trong mười phút. Dài gấp ba lần comment của anh. Phản bác từng điểm. Trích dẫn. Không nhường.

Quân Dịch nhớ mình đã nhìn màn hình, im, rồi mỉm cười.

Lần đầu tiên trong rất lâu.

Từ đó, cứ mỗi lần Mèo Mất Ngủ đăng bài, anh đọc. Không phải lúc nào cũng comment — có bài cô viết đúng hoàn toàn, anh chỉ đọc, gật đầu trong đầu, rồi đóng tab. Nhưng khi cô sai, hoặc khi cô đúng mà thiếu một tiền đề vững, anh viết. Và cô viết lại. Và anh viết lại.

Cứ thế. Hai năm.

Anh không biết tên thật cô. Không biết cô bao nhiêu tuổi, ở đâu, làm gì. Không cần biết. Trên Vọng Lâu, những thứ đó không quan trọng. Quan trọng là cô nghĩ gì, cô lập luận thế nào, cô có dám đứng vững khi bị phản bác không.

Cô dám. Luôn luôn dám.

Đó là thứ khiến anh quay lại.

Không phải nội dung tranh luận. Anh tranh luận với cả trăm người trên đời thật và trên mạng. Phần lớn nhượng bộ sau vài vòng, hoặc chuyển sang công kích cá nhân khi hết lý. Mèo Mất Ngủ không nhượng bộ. Cô cũng không công kích cá nhân — cô tấn công ý tưởng, với độ chính xác ngày càng cao, như thể mỗi cuộc combat với anh đều khiến cô giỏi hơn.

Anh không bao giờ nói với cô điều đó. Trên Vọng Lâu, anh giữ vai: lạnh, sắc, vừa đủ xa cách. Nhưng có những đêm, đọc xong reply của cô, anh đóng laptop và nhìn ra cửa sổ, ngón tay vẫn ấm vì vừa gõ phím, và tự hỏi — cô là ai?

Không phải tò mò suông. Mà là kiểu tò mò nguy hiểm: muốn biết không phải để phân tích, mà để... gần hơn.

Anh nhận ra điều đó, và anh ghét nó.

Vì Lâm Quân Dịch không "muốn gần" ai. Anh đã ngừng điều đó từ lâu, từ khi Phương Linh — cô bạn gái thời đại học — rời đi ngay tuần đầu tiên anh tuyên bố không dùng tiền gia đình. "Anh thay đổi nhiều quá", cô ta nói, giọng run nhưng mắt thì tỉnh. Anh hiểu: cô ta không yêu anh. Cô ta yêu cái tên Lâm và mọi thứ đi kèm. Khi anh bỏ cái tên đó, cô ta bỏ anh.

Kể từ đó, anh xây tường. Cao. Dày. Hiệu quả.

Nhưng Mèo Mất Ngủ viết xuyên tường mà không cần biết có bức tường.

· · ·

Cuộc tranh luận cuối cùng. "Người lớn có nên khóc?"

Quân Dịch nhớ đêm đó rõ hơn nhớ ngày nhậm chức CEO.

Hai trăm mười ba comment. Cả diễn đàn xem. Anh và cô đẩy qua đẩy lại, mỗi lúc một gắt, mỗi lúc một thật. Anh viết: "Khóc là quyền. Nhưng không phải lúc nào cũng là dũng cảm." Anh tin điều đó. Anh phải tin điều đó, vì nếu khóc là dũng cảm, thì anh — người chưa khóc từ năm mười bảy tuổi — là hèn.

Rồi cô viết:

"Nếu anh chưa bao giờ khóc, thì anh chưa bao giờ sống."

Anh đọc câu đó, và mọi thứ trong lồng ngực anh dừng lại nửa nhịp.

Không phải vì câu đó đúng. Mà vì cô dám nói. Dám nói thẳng vào mặt anh — mặt ảo, mặt avatar xám xịt, nhưng vẫn là mặt anh — điều mà không ai ngoài đời dám nói.

Anh ngồi trước màn hình một tiếng. Hai tiếng. Gõ reply, xóa. Gõ lại, xóa. Viết một đoạn dài, xóa hết. Cuối cùng, lúc ba giờ bốn mươi bảy sáng, anh gõ bốn chữ:

"Em sẽ hiểu. Sớm thôi."

Anh gọi cô là "em" lần đầu tiên. Không phải xưng hô tình cảm. Mà vì — ở khoảnh khắc đó, lúc ba giờ sáng, giữa căn hộ quận 2 tối đen — anh không muốn giữ khoảng cách nữa. Chỉ một giây. Chỉ một từ.

Rồi anh block.

Không phải vì tức. Mà vì sợ. Sợ nếu tiếp tục, anh sẽ gõ thêm. Sẽ hỏi cô tên gì. Sẽ muốn biết mặt cô. Sẽ muốn nghe giọng cô, giọng thật, không phải qua chữ trên màn hình. Và anh biết — một khi bắt đầu muốn, anh sẽ không dừng được.

Lâm Quân Dịch không để mình rơi vào thế đó.

Nên anh block. Đóng laptop. Nằm xuống.

Sáng hôm sau, Mèo Mất Ngủ cũng đã block anh.

Anh nhìn dòng "Đã chặn" trên màn hình, và lồng ngực anh rỗng theo cách mà anh không có từ để gọi tên. Không phải đau. Đau thì anh biết cách xử lý. Mà là trống — kiểu trống của căn phòng vừa dọn hết đồ, vẫn đúng diện tích nhưng trông lớn hơn gấp đôi.

Kể từ đó, anh không lên Vọng Lâu nữa.

Ba tháng sau, anh nhậm chức CEO Vega Media.

· · ·

Ba tuần trước.

Quân Dịch ngồi trong phòng làm việc, xem hồ sơ ứng viên batch mới mà HR gửi lên. Anh không cần xem — đây là việc của phòng nhân sự — nhưng anh xem. Vì anh kiểm soát mọi thứ. Đó là cách anh vận hành.

Hồ sơ thứ năm. Trần Minh An.

Anh đọc cover letter. Đọc xong, tay anh dừng trên trackpad.

Anh đọc lại. Chậm hơn. Từng câu.

"Tôi cần một nơi mà ý kiến của tôi có trọng lượng."

Nhịp câu. Cách dùng dấu gạch ngang. Cách đặt câu kết: cộc, sắc, không giải thích. Cách mở đoạn bằng sự thật rồi đẩy lên bằng cảm xúc ở cuối.

Anh mở một tab mới. Gõ Vọng Lâu. Lần đầu tiên sau sáu tháng.

Profile Mèo Mất Ngủ: "Lần cuối online: 3 tháng trước." Anh không vào được trang cá nhân vì đã block, nhưng bài viết công khai vẫn đọc được nếu log out. Anh log out, đọc lại ba bài cuối của Mèo Mất Ngủ, rồi đặt cạnh cover letter.

So sánh: — Cách mở bài: câu khẳng định sắc gọn. Khớp. — Cách lập luận: data trước, cảm xúc sau, kết bằng câu hỏi tu từ. Khớp. — Dấu gạch ngang: dùng để ngắt ý phụ, giống hệt. Khớp. — Tuổi: hai mươi tư. Mèo Mất Ngủ bắt đầu dùng nick khoảng hai năm trước, viết giọng sinh viên hoặc mới ra trường. Khớp. — Trường: Khoa học Xã hội và Nhân văn. Mèo Mất Ngủ hay trích dẫn lý thuyết truyền thông và phân tích diễn ngôn. Khớp.

Chín mươi phần trăm.

Quân Dịch đóng laptop, đứng dậy, đi đến cửa kính. Đứng nhìn xuống thành phố, ngón tay nhịp trên thành kính, đếm nhịp.

Một. Hai. Ba.

Nếu đúng là cô ta thì sao?

Bốn. Năm.

Thì không sao. Cô ta là nhân viên. Tôi là CEO. Hai thứ đó không liên quan đến Vọng Lâu.

Sáu. Bảy.

Nhưng nếu cô ta nhận ra tôi?

Anh dừng nhịp ngón tay.

Cô ta sẽ không nhận ra. Kẻ Quan Sát không có mặt, không có tên, không có gì ngoài chữ. Mà CEO không viết giống Kẻ Quan Sát. CEO nói chuyện trong phòng họp, không combat trên diễn đàn.

Nhưng...

Anh nhận ra bàn tay mình nắm chặt. Anh thả ra.

Quyết định: không nói. Quan sát trước.

Anh quay lại bàn, mở sổ tay da — cuốn sổ anh mang theo từ thời Stanford, bìa nâu sẫm, mép đã sờn — và viết bằng bút máy, chữ nhỏ, gọn:

"Trần Minh An = Mèo Mất Ngủ? 90%. Giữ khoảng cách. Quan sát."

Rồi bên dưới, sau một khoảng trống, nhỏ hơn, nghiêng hơn, như viết khi tay không hoàn toàn vững:

"Nếu đúng là cô ta, cô ta cũng sẽ nhận ra tôi. Xem ai nhận ra trước."

Anh đóng sổ. Không đọc lại.

· · ·

Hôm nay. Thứ Hai. Buổi họp toàn công ty.

Quân Dịch bước lên bục, nói mười phút, nhìn hai trăm gương mặt. Phần lớn anh quét qua mà không dừng. Anh quen đọc phòng — ai lo, ai chán, ai nịnh, ai thật. Sau sáu tháng, anh đã phân loại gần hết.

Nhưng ở góc sau phòng họp, cạnh cô nhân viên HR tóc dài, đứng một người anh chưa thấy bao giờ.

Nhỏ. Tóc buộc cao. Mắt tròn. Cầm sổ tay, ghi chú chăm chỉ. Trông hiền.

Anh biết cô không hiền.

Vì ba tuần trước, anh đã đọc cover letter. Đã so sánh giọng viết. Đã biết chín mươi phần trăm.

Và hôm nay, đứng cách cô chưa đầy hai mươi mét, anh biết mười phần trăm còn lại.

Không phải vì bằng chứng mới. Mà vì cảm giác. Cái cách cô ngẩng đầu khi anh nói — không gật, không lắc, mà nghiêng, nhẹ, như đang cân nhắc. Cái cách cô khựng một nhịp khi anh dùng cụm "thiếu nền tảng thì không thể xây gì bền vững." Cái cách mắt cô nheo lại — không phải nheo vì nắng, mà nheo vì đang đối chiếu. Đang so sánh. Đang nghĩ: Giống ai đó.

Anh biết vì anh cũng từng nheo mắt y hệt khi đọc cover letter của cô.

Buổi họp kết thúc. Anh bước xuống bục, đi qua đám đông, hướng ra cửa. Đúng lúc đi ngang cô.

Một giây.

Anh nhìn cô. Không phải nhìn kiểu CEO nhìn nhân viên. Mà là nhìn kiểu — kiểm chứng. Mắt anh quét qua mặt cô, nhanh, có hệ thống: đường nét, biểu cảm, phản ứng. Cô nhìn lại. Mắt tròn, không né. Đúng kiểu Mèo Mất Ngủ — không bao giờ né.

Rồi anh bước qua.

Một giây. Chỉ một giây. Nhưng đủ để anh biết.

· · ·

Bây giờ, anh đứng trong phòng CEO, một mình.

Phòng rộng, tường kính ba mặt, bàn gỗ lớn, ghế da, không ảnh cá nhân, không cây cảnh, không bất kỳ thứ gì cho thấy có con người sống ở đây. Chỉ có một chồng tài liệu gọn gàng, một laptop mở sẵn, và cuốn sổ tay da nằm bên phải.

Quân Dịch đứng ở cửa kính, tay trái cầm ly cà phê đen đã nguội, tay phải buông dọc thân. Anh nhìn xuống đường, nhưng không thấy đường.

Anh đang nghĩ về hai năm trước.

Về những đêm khuya trên Vọng Lâu, khi anh gõ reply cho Mèo Mất Ngủ mà mỉm cười một mình trong căn hộ tối. Về cái cách cô viết — nóng, thẳng, không kiêng nể — khác hẳn mọi người xung quanh anh, những người luôn cân nhắc từng chữ vì sợ mất lòng CEO, sợ mất deal, sợ mất chỗ đứng. Mèo Mất Ngủ không sợ mất gì cả. Cô combat với anh như thể chỉ có hai người trên thế giới, và thế giới đó chỉ rộng bằng một thread tranh luận.

Anh nhớ comment cô viết về bộ phim Nhật ký Bridget Jones. Cô gọi nó là lãng mạn. Anh phản bác, nói phim hay vì trung thực. Cô viết ba trăm chữ phản bác lại, dẫn chứng lý thuyết điện ảnh. Anh reply: "Thú vị." Một từ. Nhưng anh nghĩ rất lâu trước khi gõ từ đó — không phải vì khó, mà vì anh muốn gõ nhiều hơn. Muốn nói: "Cô làm tôi nghĩ lại." Nhưng Kẻ Quan Sát không nói vậy. Kẻ Quan Sát chỉ nói: "Thú vị."

Và bây giờ, cô ngồi ở tầng tám. Cách anh bảy tầng thang máy. Có tên thật, có mặt thật, có đôi mắt tròn nhìn thẳng vào anh mà không né.

Quân Dịch đặt ly cà phê xuống. Đi đến bàn. Mở cuốn sổ tay da, lật đến trang đánh dấu ba tuần trước. Đọc lại dòng chữ mình viết:

"Trần Minh An = Mèo Mất Ngủ? 90%."

Anh lấy bút, gạch chéo con số 90, viết bên cạnh:

"100."

Không có dấu phần trăm. Không cần.

Anh ngồi xuống ghế, ngả lưng, nhìn lên trần. Tay phải vẫn cầm bút, ngón cái xoay nhẹ nắp bút máy. Phòng im. Máy lạnh chạy đều, tiếng ù nhỏ.

Anh nghĩ về cái nhìn một giây ở phòng họp. Cô khựng. Anh thấy cô khựng. Cái khựng của người đang đối chiếu hai bộ dữ liệu trong đầu mà kết quả không khớp với kỳ vọng. CEO ngoài đời thật và Kẻ Quan Sát trên Vọng Lâu — hai hình ảnh không nên trùng, nhưng cô đang bắt đầu xếp chồng.

Cô chưa chắc, anh nghĩ. Mới chỉ thấy giống. Chưa đủ bằng chứng.

Nhưng cô sẽ tìm. Mèo Mất Ngủ luôn tìm.

Anh đóng sổ. Đặt bút xuống. Đứng dậy, quay lại cửa kính.

Ở đâu đó ở tầng tám, Trần Minh An đang ngồi vào bàn làm việc mới, cạnh một anh chàng marketing hay nói, bắt đầu ngày đầu tiên ở Vega Media.

Ở tầng mười lăm, Lâm Quân Dịch đứng nhìn xuống thành phố, và mỉm cười.

Nụ cười rất nhẹ. Chỉ mép môi nhếch lên nửa phân. Không lên đến mắt.

Con nhỏ này.

Anh nhịp ngón tay trên thành kính. Một. Hai. Ba.

Đúng là Mèo Mất Ngủ.